|
ÖZET: Su fiyatlarının belirlenmesinde maliyet esaslı bir yaklaşımın benimsenmemesi, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında önemli bir sorun olarak öne çıkmıştır. Raporda, su fiyatlarının zamanında artırılmaması nedeniyle belediyenin mali yapısında ciddi olumsuz etkiler meydana geldiği belirtilmektedir. Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, harcama yetkilileri kaynakların etkili ve verimli kullanılması konusunda sorumludur. Ancak, su fiyatlarının güncellenmemesi, belediyenin mali kaynaklarında azalmaya yol açmakta ve ek mali yükümlülükler doğurmaktadır.
2024 yılı itibarıyla su satış fiyatlarının maliyetin altında kalması, her ay belediyenin zarar etmesine neden olmaktadır. Özellikle, su ve kanalizasyon biriminin enerji giderleri, su satış tahsilatını aşmakta ve bu durum sürdürülemez bir mali tablo ortaya çıkarmaktadır. Ocak 2024 verilerine göre, tahsilatın yalnızca elektrik faturasının %20’sini karşılayabildiği gözlemlenmiştir. Bu durum, su fiyatlarının acilen artırılması gerektiğini göstermektedir. Belediye yönetimi, su fiyatlarının yıllık olarak belirli bir hassasiyetle artırıldığını savunsa da, mevcut fiyatların artan maliyetleri karşılamaktan uzak olduğu açıktır. 2023 ve 2024 yıllarına ait Belediye Meclis kararlarıyla su tarifesinin yeniden gözden geçirilmesi planlanmakta, ancak bu süreçte zaman kaybı yaşanmaması önem arz etmektedir. Su fiyatlarının zamanında artırılması, belediyenin mali yapısının korunması açısından kritik bir gereklilik olarak değerlendirilmektedir. |
BULGU: Su Fiyatlarının Belirlenmesinde Maliyete Dayalı Fiyatlandırma Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediyede, su fiyatlarının zamanında artırılmaması nedeniyle mali yapı üzerinde olumsuz etki oluşturulduğu tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır. ” denilmekte olup mezkûr Kanun’un “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinin ikinci fıkrasında;
“Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” ifadesi yer almaktadır.
Dolaysıyla harcama yetkilileri kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasından doğrudan doğruya sorumludurlar.
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Kamu zararının belirlenmesi” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde kamu zararının belirlenmesinde, kamu idaresinin yükümlülüklerinin mevzuatına uygun bir şekilde yerine getirilmemesi nedeniyle kamu idaresine faiz, tazminat, gecikme zammı, para cezası gibi ek malî külfet getirilmesinin de esas alınacağı belirtilmiştir.
Dolayısıyla mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması, alınan hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması ve yükümlülüklerin mevzuata uygun şekilde yerine getirilmemesi nedeniyle gecikme cezası vb ödenmesi durumunda kamu kaynaklarında eksilmeye neden olunmaktadır.
5393 Sayılı Belediye Kanunun, “Belediye bütçesi” başlıklı 61’inci maddesinde de;
cc
Belediye başkanı ve harcama yetkisi verilen diğer görevliler, bütçe ödeneklerinin verimli, tutumlu ve yerinde harcanmasından sorumludur.” hükmü yer almaktadır.
İdarede su fiyatlarının zamanında artırılmadığı ve bunun da belediye mali yapısını bozduğu görülmüştür.
Tablo 17: Aylar İtibarıyla Su Tahakkuku, Tahsilatı ile Su ve Kanalizasyon Müdürlüğüne Gelen Elektrik Fatura Tutarları
| Aylar | Su Tahakkuk Tutarı | Su Tahsilat Tutarı | Tahsilat Oranı % |
Su ve Kanalizasyon Md Elektrik Faturaları Tutarı |
| Ocak | 13.345.355,18 | 10.493.110,25 | 78,63 | 51.089.045,25 |
| Şubat | 12.501.794,23 | 10.814.943,23 | 86,51 | 30.078.321,21 |
| Mart | 12.054.305,75 | 10.482.638,51 | 86,96 | 31.228.669,00 |
| Nisan | 13.406.633,40 | 10.516.000,98 | 78,44 | 31.194.137,75 |
| Mayıs | 17.764.479,05 | 13.015.346,70 | 73,27 | 48.738.705,75 |
| Haziran | 19.616.136,06 | 13.766.113,13 | 70,18 | 50.274.005,15 |
| Temmuz | 26.852.091,70 | 24.007.453,45 | 89,41 | 42.072.903,75 |
| Ağustos | 26.687.057,93 | 24.096.340,45 | 90,29 | 42.999.798,50 |
| Eylül | 26.722.651,66 | 25.157.776,75 | 94,14 | 34.047.901,25 |
| Ekim | 23.881.357,94 | 24.410.475,99 | 102,22 | 43.197.782,75 |
| Kasım | 23.565.811,72 | 21.775.079,58 | 92,40 | 40.805.981,00 |
| Aralık | 26.070.364,56 | 28.354.161,85 | 108,76 | 43.397.802,75 |
Belediyede, su fiyatlarına zamanında zam yapılmaması nedeniyle Belediye mali yapısının bozulduğu ve bunun yıl boyunca sürdüğü görülmüştür. 2024 yılında uygulanan fiyatlar ilgili müdürlüğe gelen elektrik fatura tutarlarını bile karşılamaktan uzaktır. Ocak 2024 tahsilatı baz alındığında, o aya ilişkin elektrik faturasının sadece %20 sini karşılayabilecek düzeydedir. Söz konusu durum 2024 yılı boyunca devam etmiştir.
Belediyede su satış fiyatlarının, maliyetin altında olması nedeniyle her ay belediyenin zarara uğradığı tespit edilmiştir. Su Kanalizasyon biriminin, enerji bedeli gideri aylık ortalamasının, su satış tahsilatının çok üzerinde olduğu ve her ay zarar edildiği görülmüştür. Belediyede acilen su fiyatlarında artış yapılmalı ve maliyetinin altında satış yapılmamalıdır.
Kamu İdaresinin cevabında özetle, Belediye tarafından ücret artışlarının yıllık olarak Belediye Meclis kararı sonucu yapılmakta olup her yıl ücret artışının yapılması için gerekli talebin, vatandaşları sıkıntıya sokmayacak bir meblağ belirleme hassasiyeti ile yapıldığı, yönetim olarak m3 başına düşen 2,45 TL birim fiyatı olan su bedeli artan enerji maliyetleri ve masraflar nedeni ile 16,12 TL’ye yükseltilerek ve 15 m3 su üzerinde kullanılan aboneler için kademeli su tarifesi oluşturularak meclis kararı alındığı, bu durumun enerji artış bedellerinin gerisinde kalmasına karşın %700 su artış bedeline tekabül ettiği, maliyetlerin karşılanması için gerekli çalışmalar çevresel faktörler de göz önüne alınarak yapılmaya devam edileceği, giderek artan maliyetlerini göz önüne alarak ücret tarifesinin yeniden gözden geçirilmesi için 04.07.2023 Karar tarihli 2023/148 Karar Sayılı, 04.06.2024 Karar tarihli 2024/109 Karar Sayılı, 03.12.2024 Karar tarihli 2024/228 Karar Sayılı Belediye Meclis Kararları ile su ücret tarifesine zam yapılacağı ifade edilmiştir.
Belediyede su fiyatları zamanında artırılarak mali yapı üzerinde olumsuz etki oluşturulmaması gerekmektedir.