|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, su kayıplarının önlenmesi çalışmalarında önemli eksiklikler tespit etmiştir. Tarım ve Orman Bakanlığı, içme suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki kayıpların kontrolü için 2014 yılında bir yönetmelik yayımlamıştır. Bu yönetmelikte, büyükşehir ve il belediyelerinin su kayıp oranlarını 2023 yılına kadar %30, 2028 yılına kadar ise %25 seviyesine düşürmeleri gerektiği belirtilmiştir. Ancak yapılan denetimlerde, bu yükümlülüklerin bir kısmının yerine getirilmediği anlaşılmıştır.
Denetim sonuçları, Tekirdağ ilinde ana basınç bölgelerinin oluşturulamadığını ve dolayısıyla etkili bir basınç yönetiminin sağlanamadığını göstermektedir. Ayrıca, su temin miktarının hesaplanmasında kullanılan debi ölçerlerin sayısının yetersiz olduğu ve bazı bölgelerde SCADA sisteminin eksik olduğu tespit edilmiştir. İdarenin mevcut altyapı şebekelerinin sayısallaştırma çalışmaları devam etmekte olup, abone bilgi sisteminin ulusal adres veri tabanı ile entegrasyonu henüz tamamlanmamıştır. Kamu idaresi, 2024 yılı itibarıyla debi ölçer sayısını artırma ve SCADA sisteminin yaygınlaştırılması için çeşitli planlamalar yapmaktadır. Ancak, su kayıplarının yasal olarak belirlenen seviyelere indirilmesi için gerekli adımların ivedilikle atılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, bütçe ve personel imkanlarının dikkate alınarak eksikliklerin giderilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Su Kayıplarını Önleme Çalışmalarında Eksiklikler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Su kayıplarının önlenmesine ilişkin İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği’nde öngörülen gerekliliklerin bir kısmının tam olarak yerine getirilmediği görülmüştür
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, içme-kullanma suyunun etkin kullanılması ve israfın önlenmesi, su temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrol edilmesi amacıyla, 08.05.2014 tarih ve 28994 sayılı Resmi Gazete’de İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği yayımlanmıştır.
Anılan Yönetmelik’in “Su kayıplarının azaltılması” başlıklı 9’uncu maddesinde; İdarelerin su kayıp oranlarını, büyükşehir ve il belediyelerinde 2023 yılına kadar en fazla %30, 2028 yılına kadar ise en fazla %25 düzeyine indirmekle yükümlü oldukları düzenlenmiş, “Sorumluluk” başlıklı 11’inci maddesinde ise; Yönetmelik’te belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin, 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ve ilgili diğer mevzuata göre sorumlu olacağı ifade edilmiştir.
16.07.2015 tarih ve 29418 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği’nin “Genel hükümler” başlıklı 5’inci maddesinde; İdarelerin içme-kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki idari ve fiziki su kayıplarının önlenmesi için; idari ve fiziki su kayıplarının ölçüme dayalı olarak belirlenmesini, şebekenin ve sistemin şartnamelere ve uygulama projelerine uygun yapılmasını, kullanılan malzemelerin standartlara uygun olarak temin edilmesini, sistemde ana basınç bölgesi ve alt bölgelerin oluşturulmasını, şebekede etkili bir basınç ve debi yönetimi ile optimum işletme şartlarının sağlanmasını, sistemin izlenmesi ve kayıt altına alınmasını ve etkili bir su yönetim sistemini sağlamakla yükümlü olduğu ifade edilmiştir.
Anılan Tebliğ’in 6’ncı ve devamı maddelerinde ise; su kayıplarının önlenmesi, kullanılacak malzemeler, abonelik hizmetleri ve izinsiz su kullanımı bölüm başlıklarında idarenin yapacağı işler ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
İdarenin saha uygulamaları anılan Tebliğ’in söz konusu bölüm başlıkları temelinde incelenmesi neticesinde;
– Tekirdağ ili genelinde ana basınç bölgeleri ve buna bağlı alt bölgeler oluşturulamadığı için etkin bir basınç ve debi yönetimi yapılmadığı, eski devirden gelen şebekelerde entegrasyon çalışmalarının yapıldığı ve teknik ekipler tarafından ihtiyaç duyulan şebeke üzerinde rutin olarak basınç ölçümlerinin yapıldığı,
– Su temin miktarının hesaplanması maksadıyla; su kaynaklarının çıkış boru hattı üzerine kaynağa en yakın 407 noktadan 185 tanesine debi ölçer takıldığı, nüfus bazlı yapılan planlama ve montaj sonucunda nüfusun %91,5’ine temin edilen su miktarının Veri Kontrol ve İzleme Sistemi (SCADA) ile hesaplamasının yapıldığı,
– İdarenin hizmet sınırlarında 402 adet aktif su deposu bulunduğu ve bunlardan 68 adedinin giriş ve çıkış boru hatları üzerinde debi ölçer cihazı bulunduğu,
– Terfi merkezi çıkışları boru hattı üzerinde bulunan 273 adet terfi motorunun 91 adedine debi ölçer cihazı takıldığı,
– Coğrafi Bilgi Sistemi veri tabanının bazı ilçelerde oluşturulamadığı ve veri girişinin tamamlanmadığı, İdarenin kuruluşundan önce ilgili idarelerce yapılmış işletme planı bulunmayan veya eksik olan altyapı şebeke planlarının sayısallaştırma çalışmalarının devam ettiği,
– Abone bilgi sisteminin ulusal adres veri tabanı ile entegre çalışmadığı, 2019 yılı nisan ayından itibaren yapılan yeni abonelilerin konum bazlı tutulmaya başlandığı, ancak bu tarihten önce yapılan abonelikler için numarataj sisteminin tamamlanmadığı,
– Veri Kontrol ve İzleme Sistemi (SCADA) bulunmayan bölgeler bulunduğu, bu noktalarda saha tespitlerinin, malzeme temin süreçlerinin ve kurulum çalışmalarının devam ettiği,
– Mevcut sistemin hidrolik modellemesinin dört ilçede yapıldığı, geriye kalan yedi ilçede yapılmadığı,
– Sistemin kalibrasyonunun tam olarak yapılmadığı,
– İçme-kullanma suyu temin ve dağıtım sistemini kontrol edebilmek için alt bölgelere ayrılmadığı,
– Yüksek tüketimli abonelerin tamamının su kullanım miktarının uzaktan takip edilmediği, anlaşılmıştır.
Kamu idaresi cevabında ilgili hususlar özetle;
Su Temin Miktarının Hesaplanması ve Debi Ölçer Cihazları : 2024 yılı itibarıyla su kaynaklarının çıkış borularına toplam 185 adet debi ölçer takılmıştır. Nüfusun %91,5’ine temin edilen su miktarı SCADA sistemi üzerinden takip edilmektedir. Debi ölçer bulunmayan noktalar tespit edilmiş, 30 adet cihaz 2024 yılı içerisinde eklenmiştir. Bu kapsamda debi ölçer sayısının artırılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir.
Su Depolarında Debi Ölçüm Faaliyetleri: 402 aktif su deposundan 68 adedinin giriş/çıkış hatlarında debi ölçer mevcuttur. 2024 yılı içerisinde 2 yeni cihazin montajı yapılmış ve SCADA’ya entegre edilmiştir. Yeni yapılacak depolar için uygun alanlar belirlenmekte ve cihaz montajı planlanmaktadır.
Terfi Merkezleri ve Debi Ölçerler: 273 terfi motorundan 91’ine debi ölçer takılmıştır. 2024 yılında ayrıca 4 adet cihaz daha monte edilmiştir. Yeni yapılacak merkezlerde planlama yapılmış olup SCADA entegrasyonu sağlanmaktadır.
Coğrafi Bilgi Sistemi ve Altyapı Sayısallaştırması: Eski ve eksik kayıtlı şebekelerin sayısallaştırılması devam etmektedir. Özellikle geçmiş dönemlere ait altyapı hatlarının sayısal ortama aktarımı önceliklidir.
Abone Bilgi Sistemi ile Ulusal Adres Veri Tabanı Entegrasyonu: 2019 sonrası aboneler konum bazlı kaydedilmeye başlanmıştır. MAKS sistemine entegrasyon çalışmaları belediyelerle koordineli şekilde sürmektedir.
SCADA Sistemi Yaygınlaştırılması: SCADA sistemi 2015 yılında kurulmuş, şu an 376 adet RTU aktif durumdadır. SCADA 5. Etap ihalesi 30.05.2025 tarihinde yapılacaktır. Genişletme ve kurulum çalışmaları devam etmekte olup sistem yönetmelik gereklerini karşılamaktadır.
Hidrolik Modellemenin Yaygınlaştırılması: Şu an 4 ilçede tamamlanmıştır. Kalan 7 ilçede planlamaya göre sürdürülecektir. Kaynak kullanımının verimli olması adına önceliklendirme esas alınmaktadır.
Sistemin Kalibrasyonu: 1 adet ultrasonik debimetre akredite bir laboratuvarda kalibre edilmiştir. Sahadaki ölçüm noktalarında kalibrasyon çalışmalarına 2024 yılında başlanmıştır ve periyodik olarak sürdürülecektir.
DMA (Alt Bölge İzolasyonu) Oluşturulması: İSKİ-TESKİ su kardeşliği protokolü kapsamında Malkara’da saha çalışmaları tamamlanmıştır. Alt bölgelere ayrım planlamaları yapılmış, yatırım programına alınmıştır. Yüksek tüketimli abonelerin tamamı uzaktan izlenemiyor. Bir kısmı izlenebiliyor, geri kalanlar manuel olarak takip ediliyor. Uzaktan okunabilir sayaçların artırılması hedefleniyor.
Şeklinde ifade edilmiştir.
Tespitlerin büyük kısmı için planlama, bazıları içinse uygulama süreci başlamıştır. Ancak birçok eksiklik henüz tam olarak giderilmemiştir.
İdare tarafından su kayıp oranının yasal olarak belirlenen seviyelere indirebilmesi için ilgili mevzuatta belirtilen yükümlülüklerden yerine getirilmeyenlerin bütçe ve personel imkanları dikkate alınarak planlanması ve ivedilikle uygulamaya geçirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.