|
ÖZET: Su ve kanalizasyon hizmetlerine ilişkin tarifelerin, maliyet ve karlılık esaslarına göre düzenlenmediği tespit edilmiştir. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 23. maddesi, su satış tarifelerinin belirlenmesinde yönetim giderleri, amortismanlar ve yenileme masraflarının dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Mayıs 2023 tarihli Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği de, su satış tarifesinin belirlenmesinde bu unsurların yanı sıra Genel Kurulca kabul edilecek karlılık oranının da eklenmesi gerektiğini belirtmektedir.
Ancak, mevcut uygulamada su ve atıksu tarifeleri, 2022/1 sayılı Genel Kurul Kararı ile belirlenen tüketici fiyat endeksi (TÜFE) oranına dayalı olarak güncellenmektedir. Bu durum, gerçek maliyetlerin göz önünde bulundurulmadığı ve dolayısıyla fiyatlama yönteminin nesnel doğruluğunun zayıfladığı anlamına gelmektedir. Sayıştay denetim raporları, su ve atıksu tarifelerinin belirlenmesinde güncel maliyetlerin esas alınarak ve uygun bir karlılık oranı eklenerek düzenlenmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, su ve atıksu tarifelerinin mevzuata uygun bir şekilde belirlenmesi, su tasarrufunu teşvik etmekte, gereksiz kullanımı önlemekte ve idarenin finansal sürdürülebilirliğini sağlamaktadır. Kamu idaresi, daha adil ve gelir artırıcı fiyatlandırma için gerekli adımları atmaya devam etmektedir. |
BULGU: Su Tarifelerinin Maliyet ve Karlılık Esaslı Düzenlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin temel hizmet konusu olan gelir kaynağına ilişkin su ve kanalizasyon hizmetlerine ilişkin fiyatlama tarifelerinin mevzuat hükümlerine uygun olarak maliyet ve karlılık esaslı tespit ve tatbik edilmediği görülmüştür.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Tarife tespit esasları” başlıklı 23’üncü maddesinde su satışı ile
kanalizasyon sistemi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması giderleri için ayrı ayrı tarifeler yapılacağı, söz konusu tarifelerde yönetim ve işletme giderleri ile amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilemeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve bir kar oranının esas alınacağı hüküm altına alınmıştır.
İdare tarafından çıkarılan Mayıs 2023 tarihli Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin fiyatlamaya ilişkin esasları belirleyen “Tarife tespit esasları” başlıklı 8’inci maddesinde:
“MADDE 8- (1) Su satış tarifesi ile kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifesinin belirlenmesinde rol oynayan iki ana faktörden birincisi, Yönetim ve işletme giderleri ile amortismanlar, aktifleştirilemeyen yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve Genel Kurulca kabul edilecek karlılık oranıdır. Bunlar aşağıda açıklanmıştır.
Yönetim ve İşletme Giderleri:
Enerji ve Malzeme Giderleri: Üretim, ısıtma ve aydınlatma için kullanılan elektrik, çeşitli akaryakıt ve katı yakıt gibi her türlü enerji masrafları ile alüminyum sülfat, mayi klor ve benzeri enerji ve malzeme giderlerinden oluşur.
Personel Giderleri: Devlet Memurları Kanunu’na tabi memurlar ile İş Kanunu’na göre çalıştırılan devamlı ve geçici işçi, sözleşmeli personel ve denetçilerin aylıklarını, ikramiyelerini, yasa ve toplu sözleşmelerle sağlanan her türlü yardım, zam ve tazminatları, fazla çalışma ücretlerini, görev yolluklarını ve her türlü işveren hisselerini kapsar.
Çeşitli Giderler: Kiralar, haberleşme giderleri, vergi ve harçlar, mahkeme giderleri, sigorta, eğitim ve yönetim, temsil giderleri, her türlü taşıma harcamaları, güvenlikle ilgili giderler, bakım onarım, imalat giderleri, tevsi, ıslah, atıksu tasfiye giderleri gibi masraf kalemlerinden meydana gelir.
Amortismanlar:
Sabit bir kıymet olan tesislerin ve demirbaşların ömürlerinin sonunda yenilenebilmeleri için ayrılması zorunlu olan ve miktarı kanun ve yetkili makamlarca belirlenen tutardır.
Yatırım kredilerinin yıllık anapara ve faiz miktarı amortismanlarla karşılanamadığı takdirde, aradaki fark bir masraf kalemi olarak dikkate alınır.
Tesislerin iyileştirilmesi ve aktifleştirilemeyen büyütme ve onarım giderleri de hesaba katılır.
Kâr: (1) Buraya kadar söz konusu edilen giderlerin Genel Kurulca kabul edilecek oranda bir kâr ilave edilir.
(2) Tarifelerin belirlenmesindeki ikinci ana faktör; üretilen ve kayıplar düşüldükten sonra yapılacağı varsayılan ölçülebilir su satış miktarıdır.
(3) Su satış miktarının tahminine; gerçekleşen satışlarla, üretim artışı sağlamak ve kayıpları azaltmak amacıyla alınacak önlemlerin sonuçları gerçekçi bir şekilde değerlendirilerek ulaşılır.” denilmektedir.
Yine KOSKİ Tarifeler Yönetmeliği’nin “Su tarifeleri” başlıklı 9’uncu maddesinde; abone türlerine uygulanacak su satış tarifelerinin, yönetim ve işletme giderleri ile amortisman giderlerini karşılayacak ve Genel Kurulca kabul edilecek oranda kâr sağlayabilecek düzeyde olması gerektiği belirtilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere su ve atıksu tarifelerinin belirlenmesinde gerçek ve toplam maliyet hesabının kullanılması, belirlenecek seviyede asgari bir kar oranının da eklenmesi gerekmektedir.
Uygulamaya bakıldığında ise İdare tarafından su ve atıksu tarife tespit hesabının 2022/1 sayılı Genel Kurul Kararı ile “belirlenen su tarife cetvelinin üçer aylık periyotlarla tüketici fiyat endeksi (TÜFE) oranında güncellenmesi” esasına göre yürütülmesi yönünde kararı alındığı ve sonraki dönemlerde de bu şekilde uygulamada bululnulduğu anlaşılmıştır.
TÜİK tarafından açıklanan TÜFE oranı; ülkedeki tüketicilerin belirli bir dönemde, sabit bir mal ve hizmet sepeti için ödedikleri ortalama fiyatların değişimini ölçen temsili bir gösterge niteliği taşımaktadır. Su ve atıksu tarifelerinin belirlenmesinde hizmetin sunumu için katlanılan güncel ve gerçek maliyet kalemlerinin esas alınacağı ve katlanılan maliyete belirlenen bir kar oranının ekleneceği ilgili mevzuatta açıkça zikredilmektedir.
İdarenin hizmet sunumu için bilfiil gerçekleşen maliyetleri esas almak yerine belirli varsayımlara dayalı hesaplanan bir gösterge nitelikli TÜFE oranı üzerinden fiyatlamada bulunulması mevzuata uyarsız olmasının yanısıra nesnel maliyetlere dayalı tarife yapılmaması nedeniyle fiyatlamanın yöntemsel doğruluğunu da zedelemektedir.
Su ve atıksu tarifelerinin tam ve güncel maliyet tutarlarına Genel Kurul tarafından belirlenecek bir karlılık oranının eklenmesi suretiyle tayini gerektiği hususu 2022 ve 2023 yılları Sayıştay denetim raporlarında bulgu konusu edilmiştir.
Kamu idaresince, daha adil ve gelir artırıcı fiyatlandırma için gerekli faaliyetlerin sürdürülmekte olduğu belirtilmiştir.
Sonuç olarak, su ve atıksu tarife tarifelerinin mevzuat hükümlerine uygun şekilde güncel, gerçek maliyet ve uygun karlılık oranları esas alınarak belirlenmesi su tasarrufunu teşviki, yersiz ve fuzuli kullanımın önlenmesinin yanı sıra İdarenin finansal dengelerinin sürdürülebilirliğini sağlanması bakımından da elzem görülmektedir.