|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, su tarifelerinin belirlenmesinde maliyet hesaplamalarının yetersiz olduğunu ortaya koymaktadır. Rapor, suyun kaynaktan aboneye ulaşana kadar oluşan toplam sistem maliyetinin dikkate alınmadığını ve tarifelerin maliyetin altında belirlendiğini göstermektedir. Ayrıca, yağmur suyu harcamalarının maliyet hesaplamalarına dahil edildiği tespit edilmiştir. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, su satış tarifelerinin belirlenmesinde yönetim ve işletme giderleri ile amortismanların yanı sıra bir kâr oranının da göz önünde bulundurulması gerektiğini vurgulamaktadır.
Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü için tarifelerin tespit esasları, MARSU Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nde detaylandırılmıştır. Yönetmelik, su satış tarifesi ve kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifesinin belirlenmesinde yönetim giderleri, amortismanlar ve %10 kârlılık oranının dikkate alınması gerektiğini belirtmektedir. Ancak, yağmur sularının uzaklaştırılması için yapılan harcamaların maliyet hesabında yer almayacağı ifade edilmektedir. Yapılan incelemeler sonucunda, 2024 yılı için su birim maliyetlerinin belirlenmesinde yağmur suyu yatırımlarının maliyet hesaplarına dahil edildiği ve bu durumun tarifelerin maliyetlerin altında kalmasına neden olduğu anlaşılmaktadır. İlgili mevzuat gereği, su ve atık su tarifelerinin maliyet hesaplamalarının doğru bir şekilde yapılması ve güncellenmesi gerektiği, bu sayede kurumun mali yapısının korunması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Su Tarifesinin Belirlenmesinde Maliyet Hesabının Doğru Yapılmaması, Tarifelerin Maliyetin Altında Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
2024 yılı su satış tarifelerinin suyun kaynaktan aboneye ulaşıncaya kadar katlanılan toplam sistem maliyeti esas alınarak belirlenmediği, tarifelerin maliyetin altında kaldığı, yağmur suyu harcamalarının maliyet hesabına dâhil edildiği görülmüştür.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Tarife tespit esasları” başlıklı 23’üncü maddesinin ilk fıkrasında; su satışı, kullanılmış suların uzaklaştırılması ve septik çukurların boşaltılması giderleri için ayrı tarifeler yapılacağı, tarifelerinin tespitinde, yönetim ve işletme giderleri ile amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masraflarının ve bir kâr oranının esas alınacağı, tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiştir. Kanun’un “Yağmur sularının uzaklaştırılması” başlıklı 25’inci maddesinde ise; yağmur sularının uzaklaştırılması ile ilgili tesislerin yapılması veya bu tip tesislerin işletilmesi için gerekli harcamaların ilgili belediyelerce karşılanmak şartıyla su ve kanalizasyon idareleri tarafından yerine getirileceği, bu tesislerin yapılması veya işletilmesine ilişkin harcamaların tarifelere dahil edilmeyeceği belirtilmiştir.
Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü için tarife tespit esasları MARSU Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin 25’inci maddesinde açıklanmıştır. “Tarife tespit esasları” başlıklı 25’inci maddenin 1’inci fıkrasında “Su satış tarifesi ile kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifesinin belirlenmesinde iki temel faktörden birincisi yönetim ve işletme giderleri, amortismanlar ve aktifleşmeyen yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ile % 10 karlılık oranıdır.” şeklinde düzenleme yapılmış, detayları maddenin devamında açıklanmıştır.
Yönetmelik’in;
“Su kayıpları” başlıklı 26’ncı maddesinde “Tarifenin belirlenmesindeki ikinci ana faktör, üretilen ama önlenemeyen fiziki şebeke kayıplarından kaynaklanan su miktarıdır. Tarifenin belirlenmesinde bu kayıp oranı da gerçekçi bir şekilde değerlendirilir.”
“Su tarifeleri” başlıklı 27’nci maddesinin 1’inci fıkrası (a) bendinde “Su satışı tarifesi 25. ve 26. maddede belirtilen esaslara göre hesaplanır ve uygulanır.”
“Kullanılmış suların uzaklaştırılması/atıksu tarifeleri” başlıklı 34’üncü maddesinin 1’inci fıkrası (d) bendinde de “Tüketilen her m3 su üzerinden alınan kullanılmış suların uzaklaştırılması bedeli 25. maddede belirtilen kar oranı dahil giderler hesaplanarak belirlenir.”
Denilmiştir.
2560 sayılı Kanun’un 23’üncü maddesi gereği; su satışı, kullanılmış suların uzaklaştırılması ve diğer tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletme giderleri ile amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masraflarının ve bir kâr oranının esas alınması gerekmektedir. MARSU Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin 25’inci maddesinde de 2560 sayılı Kanun’un 23’üncü maddesindeki hükümlere yer verilmiş ve %10 da karlılık oranının esas alınacağı belirtilmiştir. Yönetmelik’in yukarıda verilen diğer maddelerinde de tarifelerin belirlenmesindeki esaslar ayrıntılı olarak açıklanmış, tarifelerin Yönetmelik’in 25’inci ve 26’ncı maddelerindeki esaslara göre belirleneceği ifade edilmiştir. Yağmur sularının uzaklaştırılması için yapılan yatırım ve işletme giderleri ise 2560 sayılı Kanun’un 25’inci maddesi gereği maliyet hesabında dikkate alınmayacaktır.
Yapılan incelemede; idarece 2024 yılı için aşağıdaki tabloda detayları gösterildiği üzere farklı tarihlerde üç kez maliyet hesabı yapıldığı, birim maliyet hesabı yapılırken yağmur suyu yatırımları için yapılan harcamaların da maliyet hesabına dahil edildiği, Genel Kurulca 23.11.2022 tarih ve 2020/10 sayılı karar ile belirlenen su satış tarifesinin (kullanılmış suların uzaklaştırılması için su satış tarifesinde belirlenen bedelin %50’si) tabloda da açık şekilde görüldüğü üzere birim maliyetlerin oldukça altında kaldığı görülmektedir. Yağmur suyu yatırımları için yapılan harcamaların rakamsal olarak büyük bir yekûn teşkil etmediği, maliyet hesabına dahil edilmediğinde birim maliyetleri çok aşağıya çekmeyeceği de göz önünde bulundurulduğunda, tarifelerin, maliyetlerin oldukça altında seyrettiği anlaşılmaktadır.
Tablo 12: 2024 Yılı Su Birim (m3) Maliyeti – Satış Tarifesi
| Abone Türü | Birim Maliyet (m3/Ay/TL) |
Birim Maliyet (m3/Ay/TL) |
Birim Maliyet (m3/Ay/TL) |
Satış Fiyatı (m3/Ay/TL) |
| Abone Türü | 31.12.2023 | 30.06.2024 | 31.12.2024 | Satış Fiyatı (m3/Ay/TL) |
| Mesken 1. Kademe (0-15 (15 m3 dahil) m3 / Ay) | 23,14 | 31,68 | 36,98 | 13,20 |
| Mesken 2. Kademe (16 m3 ve üzeri / Ay) | 23,14 | 31,68 | 36,98 | 18,00 |
| Şehit – Gazi ve Engelli 1. Kademe (0-15 (15 m3 dahil) m3 / Ay) | 23,14 | 31,68 | 36,98 | 6,60 |
| Şehit – Gazi ve Engelli 2. Kademe (16 m3 ve üzeri / Ay) | 23,14 | 31,68 | 36,98 | 9,00 |
| Resmi Daire | 23,14 | 31,68 | 36,98 | 19,80 |
| Belde Mesken 1. Kademe (0-15 (15 m3 dahil) m3 / Ay) | 23,14 | 31,68 | 36,98 | 6,60 |
| Belde Mesken 2. Kademe (16 m3 ve üzeri / Ay) | 23,14 | 31,68 | 36,98 | 9,00 |
| Köy Mesken 1. Kademe (0-15 (15 m3 dahil) m3 / Ay) | 23,14 | 31,68 | 36,98 | 3,30 |
| Köy Mesken 2. Kademe (16 m3 ve üzeri / Ay) | 23,14 | 31,68 | 36,98 | 4,50 |
İdarece bulgu konusu hususlara iştirak edilmiş olup; tarifelerin güncellenmesi ile ilgili 2024 ve 2025 yıllarında sunulan tekliflerin genel kurulca gündeme alınmadığı ya da kabul edilmediği, su birim maliyetinin ilgili mevzuat doğrultusunda hesaplanarak tarifelerin birim maliyetlerin üstünde belirlenmesi ile ilgili hususlarda genel kurulun bilgilendirileceği ifade edilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri gereği; idarece su, kullanılmış suların uzaklaştırılması ve diğer tarifelerin 2560 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine uygun şekilde bir maliyet hesabı çıkarılıp belli bir kar oranı da ilave edilerek hesaplanması, tarifelerin; hesaplanan birim maliyetlerin altında kalmaması, maliyet artışlarına göre güncellenmesi, kurumun mali yapısını bozucu etki yaratmasına yol açmaması gerekmektedir.