Su Tesisi İçin Finansal Kiralama Yöntemiyle Yapılan Alımda Hatalı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Su Tesisi İçin Finansal Kiralama Yöntemiyle Yapılan Alımda Hatalı Uygulamalar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

Şirketin farklı ebatlarda cam ve pet şişelerde üretim yaparak satış yaptığı Şaşal Su Tesisine ilişkin alınan makinalara ilişkin iş ve işlemlerde hatalı uygulamaların olduğu görülmüştür.

İzmir İli Menderes İlçesi Bulgurca kadastro mahallesi sınırları içerisindeki 7 litre/saniye debisi bulunan Şaşal kaynak suyunun 4 litre/saniyelik kısmının 25 yıl süre ile kiralanması için İZSU Genel Müdürlüğü (İzmir Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü) ile Şirket arasında 18.10.2022 tarihinde protokol imzalanmıştır.

Şaşal Su Tesisinde cam ve pet olmak üzere iki adet dolum ünitesi bulunmaktadır. Cam hattı dolum ünitesinde aynı zamanda 5 litrelik pet şişelerin ve diğer ünitede ise 0,5 ve 1,5 pet şişelerin dolumları yapılmaktadır. Üretim hattında süreç beş aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamalar ilkinde preformların şişirme makinesinde şişirilerek pet formunu aldığı, ardından petlerin konveyörlerle yıkama ünitesine iletilerek yıkandığı, sırasıyla dolum ve kapaklama aşamalarından geçirildiği, pet sular etiketlendikten sonra shrinklendiği (ürünlerin plastik filmle sarılması) ve son aşamada paletlenerek satılmaya hazır vaziyete getirilmesinden oluşmaktadır. Tesiste yer alan 0,5 – 1,5 litre pet üretim hattının alımı için 05.12.2022 tarihinde malzeme istek onay formunun Genel Müdür tarafından onaylandığı, ihale komisyonu, muayene kabul komisyonu ve kontrol teşkilatı görevlendirmelerinin 12.12.2022 tarihinde yapıldığı, söz konusu alımın teknik şartnamesinin “Teknik şartnamenin kapsamı” başlıklı 5’inci maddesinde; “pet şişe üretim hattının kurulumu için alınacak makineler; Şişirme, Su dolum, Opp etiketleme, Shrink, Paletleme ve Palet streçleme makineleri, Elektrik kumanda panoları, Hava üflemeli konveyör, Şişe konveyörleri, Paket konveyörleri” şeklinde sıralanmış ve 29.12.2022 tarihinde . ..Makina Mühendislik İnşaat Madencilik Gıda San. Tic. AŞ ile 1.659.250,00 Avro bedelle sözleşme imzalanmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunun istisna (3/g) hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen alıma ilişkin teknik şartnamenin

“Ödeme Süresi” başlıklı 8’inci maddesinde; “Bu iş için avans verilmeyecektir. İZDOĞA tarafından siparişe ait ödemeler, İZDOĞA A.Ş. mali işler müdürlüğü tarafından yapılacaktır. Ödemelerin vadesi teklif isteme formunda aksi belirtilmediği sürece fatura

tarihinden itibaren 30(otuz) gündür.”, “İşin süresi ve teslim yeri” başlıklı 9’uncu maddesinde; “Söz konusu işin süresi projenin başladığı tarihten itibaren 180 gündür.” denilmektedir.

İşe ilişkin mal alım sözleşmesinin “İşin adı, niteliği, türü miktarı ve işin yapılma/malın teslim edilme yeri” başlıklı 3’üncü maddesinde; “…İşin detayları ekte sunulan teknik şartnamede yer almaktadır.İşin Süresi: Sözleşmenin karşılıklı olarak imzalandığı tarihten itibaren 180 (yüzseksen) gündür. Şişirme Makinesi için imzalandığı tarihten itibaren 280 (ikiyüzseksen) gündür”, “Teminata ilişkin hükümler” başlıklı 12’nci maddesinde; “30.06.2024 tarihine kadar geçerli, avans oranının yarısı kadar banka teminat mektubu verilecektir.”

“Ödeme” başlıklı 15’inci maddesinde; “…1.196.000.00 € olan bedelin %50 ‘si yükleniciye avans olarak sözleşme imzalanması ile birlikte işe başlamadan önce, geri kalan kısmı mal tesliminin tamamlanması ile birlikte fatura tarihinden itibaren İdaremizin leasing anlaşmalı olduğu banka tarafından yüklenici firmaya yapılacaktır. Alınacak olan hatta şişirme makinasının termin süresinin uzunluğundan dolayı, 463.250.00 € olan bedel ödemesi idarenin belirleyeceği şekilde, leasing anlaşmalı olduğu banka veya idare tarafından ürün teslimatı yapıldığında ödemenin tamamı yapılmış olacak şekilde şartlar belirlenerek yüklenici firmaya yapılacaktır.”

“Avans ve fiyat farkı ile alt yüklenicilere ilişkin bilgiler başlıklı” başlıklı 16’ncı maddesinde; “Bu iş için yüklenici tarafından avans bedelinin yarısı kadar banka teminat mektubu verilmesi şartıyla %50 oranında avans verilecek olup fiyat farkı verilmeyecektir. Yüklenici gerek sözleşme süresi gerekse uzatılan süre içinde ve gerekse işin süresi bir sonraki yıla sarksa dahi sözleşmenin ifasına kadar vergi. resim. harç ve benzeri mali yükümlülüklerde artışa gidilmesi veya yeni mali yükümlülüklerin ihdası gibi nedenlerle fiyat farkı verilmesi talebinde bulunamaz. Bu işte alt yüklenici çalıştırılmayacak ve işlerin tamamı yüklenicinin kendisi tarafından yapılacaktır. Yüklenicinin talep etmesi. teminat göstermesi ve yüklenme tutarının %30’unu da aşmamak şartıyla, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 35.maddesine göre bütçe dışı avans verilebilir.” denilmektedir.

Teknik şartnamede yer alan hükümler sözleşme ile yüklenici lehine olacak şekilde farklılaştırılmıştır. Şöyle ki;

* Teknik şartnamenin 8’inci maddesinde “Bu iş için avans verilmeyecektir” hükmü açıkça belirtilirken, sözleşmenin 6’ncı maddesinde “%50 oranında avans verilecek” ifadesi yer almaktadır. Avans ödemesine ilişkin sözleşme ile getirilen ayrıcalık sözleşmenin 15’inci İZDOĞA İzmir Büyükşehir Belediyesi Çevre Korunması İyileştirilmesi Müşavirlik ve 92 Proje Hizmetleri Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik

Denetim Raporu

maddesinde avansın “sözleşme imzalanması ile birlikte işe başlamadan önce” ödeneceği ve 16’ncı maddesinde “yüklenme tutarının %30’unu da aşmamak şartıyla bütçe dışı avans verilebilir.” hükümler ile pekiştirilmiştir. Avansın varlığı veya yokluğu, yüklenicinin finansal planlamasını ve vereceği teklifi doğrudan etkileyeceğinden yüklenicinin teknik şartnameye göre sunmuş olduğu fiyat tekline sözleşmede yer alan avans hükümleriyle bütün kolaylıkların sağlandığı,

*Teknik şartnamenin 9’uncu maddesinde iş süresi “projenin başladığı tarihten itibaren 180 gün” olarak belirlenmiş iken sözleşmenin 3’üncü maddesinde “sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren 180 gün” ve “Şişirme Makinesi için 280 gün” gibi farklı süreler öngörülmektedir. Şişirme makinesinin üretimin ilk aşamasını oluşturduğu ve diğer süreçlerin bu teslimata bağlı olduğu dikkate alındığında, sözleşmedeki 280 günlük sürenin teknik şartnamedeki toplam proje süresini (180 gün) ve üretime başlanmasını fiilen imkânsız hale getirdiği, sözleşmede şişirme makinesine özgü 280 günlük ek sürenin, teknik şartnamede yer almadığı, bu durumun sözleşmenin teknik şartnameyi tamamlaması yerine yüklenici lehine genişlettiği,

* Teknik şartnamede ödemelerin “fatura tarihinden itibaren 30 gün” içinde yapılacağı belirtilirken, sözleşmenin 15’inci maddesinde “mal tesliminin tamamlanması ile birlikte” ödemenin yapılacağı ifade edilerek ödemeye ilişkin de yüklenici lehine kolaylıklar sağlandığı,

görülmektedir.

Teknik şartnamenin teklif alınmak üzere üç firmaya iletildiği, teklif sahiplerinin bu şartname hükümlerine göre teklifini hazırladığı dikkate alındığında önceliğin sözleşmeye göre Şartname hükmünün olması gerekeceği tabiidir. Bu nedenle teknik şartnamede yer alan hükümlerin sözleşmede yüklenici lehine değiştirilmesi diğer teklif sahiplerinin bilgisi olmadan yapıldığından dolayı iyi niyetli bir davranış olarak kabul edilemez.

(3/g) kapsamında yapılan alıma ilişkin tespit edilen hatalı uygulamalar şu şekildedir.

İş Kapsamında Teslim Edilecek Makinelerin Termin (Son Teslim) Sürelerine İlişkin Hatalı İşlemler Yapılması

Satın almaya ilişkin teknik şartnamenin “İşin süresi ve teslim yeri” başlıklı 9’uncu maddesinde, işin süresinin projenin başladığı tarihten itibaren 180 gün olduğu ancak yüklenici ile imzalanan sözleşmenin “İşin adı, niteliği, türü miktarı ve işin yapılma/malın teslim edilme yeri” başlıklı 3’üncü maddesinde ise “İşin süresi: Sözleşmenin karşılıklı olarak imzalandığı tarihten itibaren 180 (yüzseksen) gündür. Şişirme Makinesi için imzalandığı tarihten itibaren 280 (ikiyüzseksen) gündür” denilmek suretiyle makinelerin termin sürelerinin farklılaştırıldığı, bu durumda diğer makinelerin termin tarihi 29.06.2023 (180 gün) iken şişirme makinesinin termin tarihinin 05.10.2023 (280 gün) olduğu ancak üretim hattında sürecin ilk aşamasının preformların şişirilmesi olduğu, bu nedenle şişirme makinesinin ilk üretilmesi gereken makine olduğu anlaşılmıştır.

Söz konusu sözleşme ve teknik şartname hükümleri arasında belirgin bir tutarsızlık ve şirket aleyhine düzenlenmiş riskli bir yapı dikkat çekmektedir. Öncelikle, teknik şartnamenin 9’uncu maddesinde projenin başlangıç tarihinden itibaren 180 gün olarak belirlenen genel iş süresi, sözleşmenin 3’üncü maddesinde farklılaştırılarak, özellikle şişirme makinesi için 280 gün gibi uzun bir süre tanınmıştır. Bu durum, sözleşmenin teknik şartnameyle uyumlu olmadığını ve yüklenici lehine tek taraflı esneklik sağlandığını göstermektedir.

Şişirme makinesinin üretim hattının ilk aşamasını oluşturması, bu makinenin diğer ekipmanlardan önce üretilmesi ve teslim edilmesini zorunlu kılmaktadır. Ancak sözleşmede şişirme makinesi teslimi için tanınan 280 günlük süre, diğer makinelerin termin tarihi olan 29.06.2023’ten yaklaşık 3 ay sonraya (05.10.2023) denk gelmekte ve bu durumda üretim sürecinin başlamasını fiilen imkânsız hale getirmiştir. Bu çelişki, sözleşmenin hazırlanma sürecinde teknik detayların ve üretim planlamasının dikkate alınmadığını, dolayısıyla şirketin operasyonel risklerle karşı karşıya bırakıldığını ortaya koymaktadır.

Ayrıca, sözleşmede şişirme makinesine özel olarak tanınan bu farklı sürenin objektif bir gerekçeye dayandırılmadığı anlaşılmaktadır. Yükleniciye, projenin kritik bir bileşeni için ek süre verilirken, şirketin bu süreyi kabul etmesini zorunlu kılan teknik veya hukuki bir açıklama mevcut değildir. Bu durum, sözleşme müzakerelerinde şirketin haklarının yeterince korunmadığını ve yüklenicinin lehine dengesiz bir hüküm oluşturulduğunu göstermektedir.

Nitekim diğer makinelerin Şirkete teslim edilmesine rağmen şişirme makinesinin 05.10.2023 tarihinde teslim edilmemiş, sonrasında 19-29.02.2024 tarih aralığında yüklenici firma tarafından Şirkete 2002 model ikinci el bir şişirme makinesi teslim edilmiş, kurulumu ise 02.04.2024 tarihi itibariyle bitilip 0,5 – 1,5LT pet şişe hattında üretime başlanmıştır.

Sözleşme ile teknik şartname arasındaki tutarsızlık, projenin bütünsel zaman yönetimini sekteye uğratmış ve şirketi mali kayıplara sürüklemiştir. Tesisin bütün üretim süreçlerinin tamamen durması halinde aylık 10.368.000 litre kaynak suyunun kullanılmadan akıp gideceği ve aşağıda detayları belirtilen aylık ortalama 12.000.000,00 TL tutarında şirket giderinin gerçekleşeceği göz önünde bulundurulduğunda; söz konusu şişirme makinesinin süresinde (05.10.2023) teslim edilmemesi ve muadili olarak ikinci el makinenin kurulma tarihine (02.04.2024) kadar geçen süre zarfında şirket zarara uğratılmıştır.

Tablo 11: Şaşal Su Tesisin Aylık Ortalama Giderleri

Yüklenici Tarafından Teslimatın Zamanında Yapılmamasına Rağmen Gecikme Cezası Uygulanmaması

Yüklenici ile imzalanan sözleşmenin “Gecikme cezası” başlıklı 14’üncü maddesinde, “süre uzatımı verilen haller hariç olmak üzere iş zamanında bitirilmediği takdirde her takvim günü için on binde 3 oranında gecikme cezası kesileceği, kesilecek toplam ceza tutarının sözleşme bedelini aşamayacağı, gecikme cezasının ödemelerden kesileceği, bunun mümkün olmaması halinde yükleniciden ayrıca tahsil edileceği, bu gecikme ihtarının yükleniciye tebliğ tarihinden itibaren 20 günü geçtiği takdirde Şirketin sözleşmeyi feshetmeye yetkili olduğu” belirtilmiştir.

Sözleşmenin bitim tarihi olan 05.10.2023 tarihi itibariyle yüklenici tarafından makinenin teslim edilmemesi ve Şirket tarafından yükleniciye herhangi bir süre uzatımı verilmemesine rağmen gecikme cezası uygulanmadığı görülmüştür. Bu bağlamda teslim süresi olan 05.10.2023 tarihinden, ihtarname çekilip sözleşmenin feshedileceğinin bildirildiği 21.01.2025 tarihine kadar hesaplanacak gecikme cezası tutarında Şirket zarara uğratılmıştır.

Teknik Şartnameye Aykırı Olarak Avans Verilmesi

Yükleniciye avans verilmesine ilişkin şartname ve sözleşme hükümleri arasında tutarsızlık bulunduğu görülmüştür.

İşe ilişkin teknik şartnamenin “Ödeme Süresi” başlıklı 8’nci maddesinde; iş için avans verilmeyeceğinin belirtilmesine ve sözleşmenin imzalandığı dönemde yürürlükte olan Satın Alma ve İhale Yönergesinde istisna alımlarla ilgili bölümde avansla ilgili bir düzenleme bulunmamasına karşın Yüklenici ile imzalanan sözleşmenin “Ödeme” başlıklı 15’inci maddesinde; yükleniciye işe başlamadan önce sözleşme konusu bedelin şişirme makinesi haricindeki kısmına ait 1.196.000,00 Avro’luk bedelin %50’si olan 598.000,00 Avro tutarında avans verileceği, , geri kalan tutarın ise mal tesliminin tamamlanması ile birlikte fatura tarihinden itibaren finansal kiralama şirketi tarafından ödeneceği, Sözleşmenin “Avans ve fiyat farkı ile alt yüklenicilere ilişkin bilgiler” başlıklı 16’ncı maddesinde ise yüklenicinin verilecek avans bedelinin yarısı kadar (299.000,00-Avro) banka teminat mektubu vermesi gerektiği belirtilmiştir. Bu kapsamda 16.01.2023 tarihinde üç ayrı avans taahhütnamesi düzenlenmiş ve sözleşmede belirtilen miktarda avans ödemeleri yapılmıştır. Verilen avanslar karşılığında 300.000,00-Avro değerinde geçerlilik süresi 31.12.2023 olan banka teminat mektubu alınmıştır. Oysaki sözleşmenin “Teminata ilişkin hükümler” başlıklı 12’nci maddesinde; “30.06.2024 tarihine kadar geçerli, avans oranının yarısı kadar banka teminat mektubu verilecektir.” hükmü dikkate alındığında yüklenici firma tarafından sunulan 31.12.2023 tarihli banka teminat mektuplarının da sözleşmeye uygun olmadığı açıktır.

Sözleşmenin 15’inci maddesinde ayrıca “Alınacak olan hatta şişirme makinasının termin süresinin uzunluğundan dolayı, 463.250,00 € olan bedel ödemesi idarenin belirleyeceği şekilde, leasing anlaşmalı olduğu banka veya idare tarafından ürün teslimatı yapıldığında ödemenin tamamı yapılmış olacak şekilde şartlar belirlenerek yüklenici firmaya yapılacaktır.” denilmektedir. Şirket tarafından bu makine için de avans ödemesi yapılmasına karar verildiği, ancak herhangi bir Yönetim Kurulu kararı alınmadığı, şişirme makinesi için 05.04.2023 tarihinde ayrı bir finansal kiralama sözleşmesi yapıldığı ve aynı tarihte avans taahhütnamesi imzalandığı, toplam bedelinin %50’si olan 231.625,00-Avro tutarında avans verildiği ancak bu ödeme için teminat alınmadığı görülmüştür.

Sözleşme hükümleri ile teknik şartname ve şirket içi yönerge arasında ciddi tutarsızlıklar tespit edilmiş olup, bu durum şirketin finansal ve hukuki risklere maruz kalmasına yol açmıştır. Teknik şartnamenin 8’inci maddesinde ve dönemin Satın Alma Yönergesi’nde avans ödemesi öngörülmemesine rağmen, sözleşmenin 15’inci maddesinde yükleniciye İZDOĞA İzmir Büyükşehir Belediyesi Çevre Korunması İyileştirilmesi Müşavirlik ve 96 Proje Hizmetleri Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik

Denetim Raporu

598.000,00 Avro tutarında avans ödenmesi taahhüt edilmiştir. Bu düzenleme, şirket politikaları ve teknik şartnamenin açıkça ihlal edildiğini göstermekte olup, yükleniciye haksız bir avantaj sağlanmıştır. Ayrıca, şişirme makinesi için 231.625,00 Avro tutarında avans ödemesi yapıldığı halde bu işlem için ne Yönetim Kurulu onayı alınmış ne de sözleşmede belirtilen teminat şartına uyulmuştur. Bu durum, şirketin finansal kontrol mekanizmalarında ciddi bir zaafiyet olduğunu ve kaynakların denetimsizce kullanıldığını ortaya koymaktadır.

Sözleşmenin 12’nci maddesinde avans karşılığında 30.06.2024 tarihine kadar geçerli teminat talep edilmesi öngörülmesine karşın yüklenici tarafından sunulan teminat mektuplarının geçerlilik süresi 31.12.2023 olarak belirlenmiştir. Bu uygulama, teminatların proje süresini kapsamadığını ve şirketin 6 aylık bir süre boyunca teminatsız kalacağını göstererek alacaklarını güvence altına alma kabiliyetini zayıflatmıştır. Ayrıca, şişirme makinesi için 05.04.2023 tarihinde ayrı bir finansal kiralama sözleşmesi imzalanmış ve bu kapsamda avans ödemesi gerçekleştirilmiştir. Ancak, söz konusu finansal kiralama sözleşmesi için Yönetim Kurulu kararı alınmamış ve teminat şartı ihlal edilmiştir. Bu keyfi uygulama, sözleşme yönetiminde ciddi bir denetim eksikliği olduğunu ve yüklenici lehine kuralsız bir esneklik sağlandığını kanıtlamaktadır.

Toplamda 829.625,00 Avro tutarına ulaşan avans ödemelerinin yalnızca 299.000,00 Avro’luk kısmı için teminat alınmış olup, şişirme makinesine ödenen 231.625,00 Avro’nun tamamen teminatsız bırakılması, şirketin yaklaşık 529.625, 00 Avro’luk bir finansal riske maruz kaldığını göstermektedir. Sözleşmenin 15’inci maddesinde şişirme makinesi ödemesinin teslimat sonrası finansal kiralama şirketi tarafından tamamen karşılanacağı belirtilmesine rağmen, avans ödemesinin yapılması ise maddi bir çelişki oluşturmaktadır. Bu durum, sözleşme müzakerelerinde teknik ve hukuki detayların yeterince takip edilmediğine işaret etmektedir.

Sonuç olarak, söz konusu düzenlemeler şirketin finansal disiplinini zedelemiş, yükleniciyi haksız bir koruma altına almış ve satınalma risklerini tek taraflı olarak Şirkete yüklemiştir. Söz konusu şişirme makinesinin teslim edilmemesi, şirketin satın alma yönergesi ve işin teknik şartnamesinde avans verileceğine ilişkin hüküm olmaması, verilen avansların bir kısmına ilişkin teminat alınmaması, alınan teminatların ise geçerlilik süresinin sözleşmede belirtilenden dahi kısa olduğu dikkate alındığında söz konusu iş ve işlemlerde ihmali bulunan personel hakkında gerekli işlemler yapılmalıdır.

Şartname ve Sözleşmeye Aykırı Teslimat Yapılması

Şişirme makinesi dışında diğer makinelerin Şirkete teslim edilmesine rağmen şişirme makinesinin 05.10.2023 tarihinde teslim edilmediği, sonrasında 19-29.02.2024 tarih aralığında yüklenici firma tarafından Şirkete 2002 model ikinci el bir şişirme makinesi teslim edildiği, kurulumun ise 02.04.2024 tarihi itibariyle bitilip 0,5 – 1,5LT pet şişe hattında üretime başlandığı görülmüştür.

Sözleşme ve şartnamede garanti, yedek parça veya bakım gibi unsurlar için herhangi bir madde bulunmadığı, sözleşmede ayıplı ya da eksik mal teslimi yapılması halinde Şirketin eksiklikleri gidermesi için yükleniciyi on takvim günü içerisinde yazılı olarak ihtar edeceği, eksikliklerin giderilmemesi halinde Şirketin sözleşmeyi feshedeceği, bu durumda yüklenicinin idare tarafından yapılan ödemeleri iade etmek ve zararı tazmin etmekle yükümlü olduğunun belirtildiği ancak malların teknik şartnameye uygunluğuna yönelik analizlerin gerçekleştirilmesi, uygunsuzluk saptanırsa reddine ilişkin rapor düzenlenmesi gibi hususlar bulunmamaktadır.

Finansal kiralama taahhütnamelerinde ekipmanların ayıplı olması veya geç teslim edilmesi ya da hiç teslim edilmemesi durumunda finansal kiralama şirketinin herhangi bir sorumluluğunun olmadığı ve ödemelere finansal kiralama sözleşmesinin eki geçici ödeme planı çerçevesinde devam edileceği belirtilmiştir.

Şirket yeni yönetimi ile yapılan görüşmelerde; yüklenici firmanın şişirme makinesinin üretiminde sorun yaşadığı ve makineyi süresinde teslim edemediği, ancak Şirketin suyun satışı ve dağıtımı için yaptığı sözleşme kapsamında üretim taahhüdü verildiği, dolayısıyla üretimin başlayabilmesi için firmanın asıl makineyi üretene kadar geçici süreyle kullanılmak üzere ikinci el bir şişirme makinesi temin ettiği ve bu makinanın üretim hattına adapte edilmeye çalışılsa da makinenin eski olmasından kaynaklı arızalar yaşandığı ve bakım onarım çalışması yapılması gerektiği anlaşılmıştır.

Şirket tarafından yükleniciye noter kanalıyla gönderilen 15.05.2024 tarih ve 13384 yevmiye numaralı ihtarnamede; üretimin ilk aşamasının gerçekleştiği preformların şişirilmesini sağlayan şişirme makinesinin sözleşmede belirlenen sürede teslim edilmediği, her ne kadar firma tarafından tesis açılmadan makinenin temin edileceği belirtilse de sonuç alınamadığı, bu nedenle sözleşmenin gecikme zammı ve zararın tazmini gibi yaptırımla ilgili maddelerine yer verildiği ancak sonrasında herhangi bir gecikme zammı uygulanmadığı, yükleniciye ikinci kez noter kanalıyla gönderilen 21.01.2025 tarih ve 02201 yevmiye numaralı ihtarnamede; işin

bedelinin ödenmesine karşın hala teslim edilmediği, bu nedenle sözleşmenin feshedildiği ve avans olarak verilen 231.625,00-Avro’nun Şirkete geri ödenmesi gerektiği, aksi taktirde yasal yollara başvurulacağının belirtilmiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 18’inci maddesinin ikinci fıkrasında, tacirin ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiği ve “Özen ve bağlılık yükümlülüğü” başlıklı 369’uncu maddesinin birinci fıkrasında; Yönetim kurulu üyelerinin ve yönetimle görevli üçüncü kişilerin görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetmek yükümlülüğü altında olduğu belirtilmiştir. Basiretli iş adamı gibi davranmayı tacirin ticaretine ilişkin faaliyetlerinde herhangi bir kişiye kıyasla daha dikkatli, tedbirli, öngörülü ve yaptığı işin inceliklerine hâkim biçimde hareket etmesi olarak tanımlamak mümkündür. Şirkete ait bir faaliyette bulunulurken bunun şirketin menfaatine olması ile şirketin faaliyetiyle ilgisinin olmasına özen gösterilmesi gerekir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanun’un “Hukukun uygulanması ve kaynakları” başlıklı 1’inci maddesinde, “Kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır.” “Dürüst davranma” başlıklı 2’nci maddesinde, “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.” “İyiniyet” başlıklı 3’üncü maddesinde, “Kanunun iyiniyete hukukî bir sonuç bağladığı durumlarda, asıl olan iyiniyetin varlığıdır. Ancak, durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz.” denilmek suretiyle hukuk düzeninin iyi niyetli ve dürüst kişileri koruduğu belirtilmektedir.

Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) tacire yüklediği “basiretli iş adamı” gibi hareket etme ve yönetim kurulunun “tedbirli bir yönetici özeni” gösterme yükümlülükleri, sözleşme sürecinde göz ardı edilmiştir. Teknik şartname ile sözleşme arasındaki tutarsızlıklar (avans, iş süresi, teminat), şirketin menfaatlerini riske atarak TTK’nın öngördüğü dürüstlük ve özen ilkelerini ihlal etmiştir. Özellikle şişirme makinesi teslim süresinin 280 güne çıkarılması, üretim sürecini fiilen engellemiş ve Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) “dürüst davranma” ve “iyiniyet” kurallarıyla bağdaşmamaktadır.

cezalarının uygulanmaması ve ikinci el makine teslimi gibi ayıplı uygulamalar, TMK’nın “hakkın kötüye kullanımı” yasağına aykırıdır. Bu durum, şirketin finansal kaynaklarını ve hukuki güvencesini riske atmıştır.

Sözleşmenin yüklenici lehine esnek, şirket aleyhine riskli hükümler içermesi TTK’nın tacire yüklediği “basiretli iş adamı” sorumluluğu ve TMK’nın “iyiniyet” ilkesiyle çelişmektedir. Özellikle şişirme makinesi teslimatındaki gecikme ve ayıplı mal kabulü, şirketin ticari faaliyetlerini aksatırken, yönetimin bu durumu önlemek için gereken hukuki ve idari adımları atmadığı anlaşılmaktadır.

Değinilen mevzuat hükümleri ile şartname ve sözleşmeler dikkate alındığında; üretim tesisinde faaliyet gösterilebilmesi için gerekli olan makinelerden ilk sırada alınması gerekenin son sırada alınmasının, avans verileceğine hüküm olmamasına avans verilip teminat alınmamasının, teslimatın yapılmamasına rağmen gecikme cezasının uygulanmamasının ve ihtarname çekilip sözleşmenin feshedilmemesinin; ilk olarak Türk Medeni Kanununda belirtilen iyi niyet ve dürüstlük kuralları ile sonrasında Ticaret Kanunu ve en nihayetinde şirketin çıkarmış olduğu yönerge ile bağdaşmadığı açıktır.

Şirket cevabında, konuya ilişkin olarak iç denetim talep edildiği ve hukuki süreçlerin avukatlar aracılığı ile takip edildiği ifade edilmiştir.

Şirket mevcut yönetimi tarafından yukarıda ayrıntısı belirtilen iş ve işlemler nedeniyle Şirketin uğradığı zararlar tespit edilerek sorumlular hakkında gerekli hukuki ve idari süreçlerin işletilmesi sağlanmalıdır.