|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, su ve atık su tarifelerinin mevzuat hükümlerine uygun olarak belirlenmediğini ortaya koymaktadır. İdarenin, su ve atık su tarifelerini tespit ederken gerçek maliyet değerlerini dikkate almadığı anlaşılmaktadır. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 23. maddesi, su ve atık su tarifelerinin belirlenmesinde yönetim, işletme giderleri, amortismanlar ve yenileme masraflarının dikkate alınması gerektiğini belirtmektedir. Ancak, İSU Genel Müdürlüğü, 2012 yılından itibaren tarifeleri yıllık TÜFE oranında güncelleyerek, 2021 yılından itibaren ise aylık TÜFE uygulamasına geçmiştir.
Denetim bulguları, İdarenin 2012 yılından bu yana mevzuatın öngördüğü şekilde maliyet hesabı yapmadığını ve yalnızca TÜFE oranlarını dikkate alarak güncellemeler gerçekleştirdiğini göstermektedir. 30.05.2023 tarihli Genel Kurul Kararı ile maliyet hesabı yapılmış olsa da, diğer aylarda bu uygulamaya devam edilmemiştir. 18.01.2024 tarihinde yapılan olağanüstü genel kurulda, konut tarifesinde aylık TÜFE artışının kaldırılmasına karar verilmiştir. Ancak, bu durumun diğer tarifeler için geçerli olup olmayacağı belirsizdir. Sonuç olarak, su ve atık su tarifelerinin belirlenmesinde gerçek maliyet değerlerinin dikkate alınması ve mevzuat hükümlerine uygun bir hesaplama yapılması gerekmektedir. Aylık TÜFE oranında güncellemelerin sonlandırılması ve tarifelerin mevzuata uygun olarak tespit edilmesi, maliyetlerin karşılanabilirliğini sağlamak açısından önem arz etmektedir. |
BULGU: Su ve Atık Su Tarife Tespit ve Hesabının Maliyetlere Dayalı Olarak Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin asli geliri niteliğinde olan 2024 yılı su ve atık su tarifelerinin mevzuat hükümlerine uygun olarak tespit edilmediği, yapılan hesaplamalarda gerçek maliyet değerlerinin kullanılmadığı görülmüştür.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Tarife tespit esasları” başlıklı 23’üncü maddesinde su satışı ile kanalizasyon sistemi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması giderleri için ayrı ayrı tarifeler yapılacağı, söz konusu tarifelerde yönetim ve işletme giderleri ile amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilemeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve bir kar oranının esas alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un verdiği yetkiye istinaden çıkarılan Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Tarife tespit esasları” başlıklı 5’inci maddesine göre su ve atıksu tarifesinin belirlenmesinde, üretilen sudan kayıplar düşüldükten sonra tüketileceği öngörülen ölçülebilir tahmini su satış miktarı esas alınır. Su satışı veya atıksu arıtma ve bertarafıyla ilgili olmayan tarifeler; sistem maliyetleri ve kârlılık oranı gözetilerek belirlenir. Toplam sistem maliyetleri tüm tarifelere yansıtılır. Bunlar, yönetim ve işletme giderleri, amortismanlar, aktifleştirilemeyen yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve kârlılık oranıdır. Söz konusu hüküm gereğince su ve atıksu tarifelerinin gerçek değerlere dayanılarak hesaplama yapılması gerektiği açıkça belirtilmiştir.
İSU Genel Müdürlüğünde su ve atıksu tarife tespit hesabı 2011/13 sayılı Genel Kurul Kararı ile belirlenen su tarife cetveli, 2012 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanmış ve 2013 ve sonraki takip eden yıllar için su ve atıksu tarifelerinin yıllık tüketici fiyat endeksi (TÜFE) oranında güncellenmesi kararı alınmış ve bu karar gereği tarifelere her yıl ocak ayında TÜFE oranında güncellenme yapılmıştır. 2021 yılı temmuz ayı itibarıyla 2021/1. Olağanüstü Genel Kurul Kararı ile bu uygulamaya son verilerek aylık TÜFE uygulamasına geçilmiştir. 30.05.2023 tarih ve 2023/1. Esas Olağan Genel Kurul Kararı ile maliyet hesabı doğrultusunda tarifelerde güncelleme yapılmış ancak aylık TÜFE uygulamasına devam edilmiştir.
Yapılan incelemede, İdare tarafından 2012 yılında su ve atık su tarife tespitine yönelik mevzuatın öngördüğü şekilde herhangi bir maliyet hesabının yapılmadığı, 2021 yılına kadar her yıl yıllık TÜFE oranında güncelleme yapıldığı, 2021 yılının temmuz ayından itibaren ise tarifelerin aylık TÜFE oranı doğrultusunda güncellendiği tespit edilerek 2021 ve 2022 yıllarında bu husus Sayıştay denetimi raporuna alınarak bulgu konusu edilmiştir. Bunun sonucunda İdare tarafından 05.2023 tarih ve 2023/1. Esas Olağan Genel Kurul Kararı ile maliyet hesabı doğrultusunda tarifelerde güncelleme yapılmış ancak diğer aylarda ise herhangi bir maliyet hesabı yapılmayarak aylık TÜFE uygulamasına devam edildiği görülmüştür. 18.01.2024 tarihinde yapılan İSU Genel Müdürlüğü 1. Olağanüstü Genel Kurulunda, Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği eki Tarife Cetvelinde; 20.06.2020 tarih ve 2020/8 sayılı Olağan Genel Kurulda kararlaştırılan aylık TÜFE oranında artış uygulamasının 01.02.2024 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sadece konut tarifesinde uygulamanın kaldırılmasına, karar verilmiştir. Daha sonra 28.11.2024 tarih ve 2024/2. Esas Olağan Genel Kurul Kararı ile İSU Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği eki Tarife Cetvelinde yer alan tüm tarife türlerinin ve gelirlerin, 01.01.2025 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, 2024 yılı TÜFE artışının yansıtılması ile 2025 yılı Ocak ayı itibariyle tüm tarife ve gelirlerine 2024 yılı TÜFE oranında artış uygulandığı tespit edilmiştir.
Ülke genelindeki hesaplamalar esas alınarak TÜİK tarafından açıklanan TÜFE oranında tarifelerin arttırılması, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleriyle çelişmektedir. 1 m3 su ve atık suyun bedelinin belirlenmesinde katlanılan toplam sistem maliyetinin esas alınacağı hukuki olarak kayıt altına alınarak mevzuat hükümlerinde açıkça ifade edilmiştir. Su idareleri, tarife bedellerini belirlerken katlanmış olduğu maliyetleri ve bir miktar kâr oranını esas almak zorundadır. Aylık açıklanan TÜFE oranı, İSU’nun aylık artan maliyet oranlarının altında olabileceği gibi, üstünde de olabilecektir.
Tarife tespitinin mevzuatta belirtildiği şekilde yapılmaması neticesinde tarifeye esas teşkil eden unsurlara göre daha yüksek tutarlı bir tarifeye sebep olunabileceği gibi tarifenin düşük belirlenmesine ve buna bağlı olarak maliyetlerin karşılanamamasına da yol açılabilir.
Kamu İdaresi tarafından verilen cevapta, her ne kadar abonelere uygulanan tarifelerin kullanım türüne ve yoğunluğuna göre maliyet hesaplarının gözetilerek belirlendiği ifade edilsede maliyet hesabının 30.05.2023 tarihli Genel Kurul Kararı ile yapılıp diğer aylarda ise herhangi bir maliyet hesabı yapılmayarak aylık TÜFE uygulamasına devam edilmiştir. Yine kamu idaresi cevabında, 18.01.2024 tarihinde yapılan Genel Müdürlüğünün 1. Olağanüstü Genel Kurulunda aylık TÜFE oranında artış uygulamasının 01.02.2024 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sadece konut tarifesinde kaldırıldığı ve resmi abonelerininde TÜFE uygulamasının durdurulduğu bildirilmiştir.
Gerek 2560 sayılı Kanun’un 23’üncü maddesi gerekse Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin 5’inci maddesi gereğince tarife hesaplamalarında gerçek maliyet değerleri kullanılmalıdır.
Sonuç olarak, su ve atıksu tarife bedellerine ilişkin maliyet hesabının, mevzuatta öngörülen şekilde yapılması, aylık TÜFE oranında güncelleme uygulamasına son verilmesi, tarifelerinin mevzuat hükümlerine uygun olarak tespit edilerek, yapılan hesaplamalarda gerçek maliyet değerlerinin kullanılması gerekmektedir.