|
ÖZET: Su ve atık su tarifelerinin maliyet esasına dayalı olarak belirlenmediği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında tespit edilmiştir. Belediye Gelirleri Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyelerin sunduğu hizmetler karşılığında ücret alma yetkisini tanımakta; ancak bu ücretlerin, hizmetin maliyetine uygun olarak adalet ve eşitlik ilkelerine göre belirlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Yapılan incelemelerde, su ve atık su tarifelerinin tespitinde gerekli maliyet hesaplarının yapılmadığı ve belirlenen tarifelerin gerçek maliyet unsurlarını yansıtmadığı ortaya çıkmıştır.
İdare tarafından belirlenen su satış tarifeleri, su üretim maliyetlerinin altında kalmakta ve bu durum, su hizmetlerinin sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Tarife belirleme sürecinde yönetim, işletme giderleri ve amortisman gibi unsurların dikkate alınması gerekmektedir. 2024 yılı itibarıyla su hizmetleri satışından elde edilen gelir, ortalama 16,91 TL olarak belirlenmiştir. Ancak, Belediye Meclisi’nin tarifeleri maliyet artı kar esasına dayalı bir hesaplama ile belirlemesi önem arz etmektedir. Sonuç olarak, su ve atık su tarifelerinin mevzuata uygun bir şekilde maliyet hesabı yapılarak belirlenmesi, hem hizmet kalitesinin artırılması hem de idarenin mali sürdürülebilirliği açısından kritik bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. İdare, bu bulgular doğrultusunda gerekli çalışmalara başlamıştır. |
BULGU: Su ve Atık Su Tarife Tespitine İlişkin Maliyet Hesabının Yapılmaması ve Tarifelerin Maliyet Esasına Göre Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarenin gelirlerinden olan su ve atık su tarife tespitinin maliyet esasına göre belirlenmediği görülmüştür.
“Belediye hizmetleri karşılığında ücret alınması” başlıklı Belediye Gelirleri Kanunu 31 Seri Nolu Genel Tebliğine göre,
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97. maddesinde belediyelerin yaptıkları hizmetler karşılığında ücret almalarına ilişkin hükümler yer almaktadır. Maddede, söz konusu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları belirtilmiş olup, belediyeye tekel olarak verilmiş işlerin kendi özel hükümlerine tabi olacağı hükme bağlanmıştır.
5272 sayılı Belediye Kanunu’nun 59. maddesinin (e) fıkrasında, belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler, belediyelerin gelirleri arasında yer almaktadır.
Belediyelerin harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaları mümkün bulunmakla beraber, ücretlerin hizmetten faydalananlardan yapılan hizmetin maliyeti göz önünde bulundurularak adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak tespit edilmesi gerekmektedir.
Söz konusu genel tebliğde belediyeye tekel olarak verilmiş işlerin kendi özel hükümlerine tabi olacağı hükme bağlanmıştır. Ancak su satışı ve kullanılmış su bedeli ile ilgili tarifelerin tespiti, tarife tespitinde esas alınacak hususların belirlenmesi ile tespit edilecek bedellerin tahsili ve abonelere verilecek hizmetlere ilişkin usul ve esasların belirlenmediği tespit edilmiştir.
Tarife bedellerinin belirlenmesinde, üretilen ve kayıplar düşüldükten sonra tüketileceği öngörülen ölçülebilir su satış miktarı, yönetim ve işletme giderleri, amortismanlar, aktifleştirilmeyen yenileme, ıslah ve tevsii masrafları ile kârlılık oranının dikkate alınması ve gerçek değerlerle maliyet hesabının yapılması gerekmektedir.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; su ve atık su tarife tespitine yönelik mevzuatın öngördüğü şekilde herhangi bir maliyet hesabının yapılmadığı, Belediye Meclisi tarafından belirlenen tarife bedellerinin üzerine belli oranında artış yapıldığı, söz konusu uygulama nedeniyle su ve atık su tarife bedellerinin gerçek maliyet unsurlarını yansıtmadığı tespit edilmiştir.
Diğer taraftan, İdarece belirlenen su satış tarifelerinin, su üretim maliyet bedellerinin altında belirlendiği anlaşılmıştır. Yukarıda belirtilen açıklamaları çerçevesinde tarifelerin belirlenmesinde; yönetim, işletme ve amortisman giderleri ile işletme kârı sağlayabilecek bir oranın yani “maliyet + kar” yönteminin uygulanması gerekmektedir.
İdarenin 2024 yılı mizan verilerine göre su hizmetleri satışından 42.108.981,28 TL gelir elde edildiği, faturalandırılan su miktarı dikkate alındığında ortalama su satış fiyatının 16,91 TL olduğu tespit edilmiştir.
Belediye Meclisinin, tarife belirlemeye ilişkin yetkisi sınırsız olmayıp, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ve Belediye Gelirleri Kanunu 31 Seri Nolu Genel Tebliğine göre, maliyet artı kar esasına dayalı bir hesaplamaya dayalı olarak kullanması gerekmektedir. Bu gereklilik, hizmetlerin verimli bir şekilde sürdürebilmesi, daha kaliteli ve etkin bir şekilde hizmet sağlanabilmesi ve mevzuat hükümlerine uygun bir yetki kullanımının gerçekleşmesi açılarından önem arz etmektedir.
Belediye Meclisince tarifelerin maliyet hesabı yapılmadan ve bir kar oranı ihtiva etmeden tespit edilmesi, bir takım olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. İlçenin gelişmesi ve sürekli yeni yerleşim alanlarının oluşması ile sürekli yatırım yapma ihtiyacı olan İdarenin, maliyetlerini abonelerine yansıtmaması, her yıl büyüyen su giderlerini beraberinde getirecektir.
İdare tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup, bulgu doğrultusunda işlem yapılabilmesi için çalışmalara başlandığı ifade edilmiştir.
Sonuç itibarıyla, mevzuatın öngördüğü şekilde maliyet hesabının yapılması, su ve atık su tarifelerinin bu doğrultuda belirlenmesi gerekmektedir.