|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir bağlı idaresinin su ve atıksu tarifelerinin, yasal düzenlemelere uygun bir şekilde belirlenmediğini ortaya koymuştur. Yapılan incelemelerde, tarifelerin tespitinde gerçek maliyet değerlerinin dikkate alınmadığı ve yalnızca Genel Kurul kararları doğrultusunda güncellemelerin yapıldığı tespit edilmiştir. 2560 sayılı Kanun ve ilgili Tarifeler Yönetmeliği, su ve atıksu tarifelerinin belirlenmesinde yönetim giderleri, amortismanlar ve en az %10 kâr oranının esas alınmasını zorunlu kılmaktadır.
Kuruluşun, tarifeleri belirlerken gerekli maliyet hesaplamalarını yapmaması, hem yüksek tarifelere hem de maliyetlerin karşılanamamasına yol açabilecek sonuçlar doğurabilir. Şeffaflık, kamu yönetiminin temel ilkelerinden biridir; bu nedenle, su ve atıksu tarifelerine ilişkin gerçekçi maliyet hesaplarının yapılması ve bu bilgilerin kamuya açık bir şekilde sunulması gerekmektedir. Bu durum, abonelerin faturalara yansıyan bedelleri daha iyi anlamalarını sağlayarak, kuruma olan güvenin artmasına katkıda bulunacaktır. Sonuç olarak, su ve atıksu tarifelerinin belirlenmesinde yasal gerekliliklere uygun maliyet hesaplamalarının yapılması ve bu hesaplamalara dayalı güncellemelerin gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. Kamu idaresi, bulgular doğrultusunda gerekli adımları atacağını belirtmiştir. |
BULGU: Su ve Atıksu Tarife Tespit ve Hesabının Maliyetlere Dayalı Olarak Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Kurumun asli geliri niteliğinde olan 2024 yılı su ve atık su tarifelerinin Kanun ve Yönetmelik hükümlerine uygun olarak tespit edilmediği, yapılan hesaplamalarda gerçek maliyet değerlerinin kullanılmadığı görülmüştür.
Bütün büyükşehir su ve kanalizasyon idareleri için uygulanan 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Tarife tespit esasları” başlıklı 23’üncü maddesinde; su satışı ile kanalizasyon sistemi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması giderleri için ayrı ayrı tarifeler yapılacağı, söz konusu tarifelerde yönetim ve işletme giderleri ile amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilemeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve bir kar oranının esas alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un verdiği yetkiye istinaden çıkarılan Tarifeler Yönetmeliği’nin “Tarife tespit esasları” başlıklı 8’inci maddesinde; su satış tarifesi ile kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifesinin belirlenmesinde rol oynayan iki ana faktörden birincisinin, yönetim ve işletme giderleri ile amortismanlar, aktifleştirilemeyen yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve en az %10 karlılık oranının esas alınacağı, söz konusu yönetim ve işletme giderlerine yönelik ise; enerji, malzeme ve personel giderleri ile çeşitli giderler olarak; kiralar, haberleşme giderleri, vergi ve harçlar, mahkeme giderleri, sigorta, eğitim ve yönetim, temsil giderleri, her türlü taşıma harcamaları, güvenlikle ilgili giderler, bakım onarım, imalat giderleri, tevsi, ıslah, atıksu tasfiye giderleri gibi masraf kalemlerinin maliyete dahil edileceği belirtilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Su tarifeleri” başlıklı 9’uncu maddesinde ise; abone türlerine uygulanacak su satış tarifelerinin, 8’inci madde de belirtilen yönetim ve işletme giderleri ile amortisman giderlerini karşılayacak ve en az % 10 kâr sağlayabilecek düzeyde olmasının esas olduğu, gerekli kademe aralıkları, uygulama zamanı ve tarifelerin tespitinin Genel Kurul tarafından yapılacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede, Kurum tarafından 2024 yılı için su ve atıksu tarife tespitine yönelik mevzuatın öngördüğü şekilde herhangi bir maliyet hesabının yapılmadığı, aksine tarife tutarlarının Genel Kurul Kararları ile belirlenerek aylık ÜFE ve TÜFE ortalaması doğrultusunda güncellendiği tespit edilmiştir.
Tarife tespitinin Kanun ve Yönetmelik’te belirtildiği şekilde yapılmaması neticesinde tarifeye esas teşkil eden unsurlara göre daha yüksek tutarlı bir tarifeye sebep olunabileceği gibi tarifenin düşük belirlenmesine ve buna bağlı olarak maliyetlerin karşılanamamasına da yol açılabilir.
Şeffaflık, hukuk devletinin vazgeçilmez unsurlarındandır. Kurum tarafından su ve atıksu tarife bedellerine ilişkin gerçekçi bir maliyet hesabının yapılarak Kuruma ait internet sitesinde açıklanması ile abone konumunda olan vatandaşın faturalara yansıtılan bedellere ilişkin maliyet ve kâr oranlarını apaçık denetleyebilmesi ve hangi hizmetin karşılığında ne bedel ödediğini bilmesi vatandaşın Kuruma olan güvenini artırarak yükümlülüklerini yerine getirme noktasında istekli davranmasına vesile olacaktır.
Kamu idaresi cevabında, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemin yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, su ve atıksu tarife bedellerine ilişkin mevzuatın öngördüğü şekilde maliyet hesaplamasının yapılarak aylık ÜFE ve TÜFE ortalaması oranında güncelleme uygulamasına son verilmesi ve ilgili tarifelerin maliyet hesabı doğrultusunda güncellenmesi gerekmektedir.