|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporunda, su ve kanalizasyon harcamalarına katılma paylarının alınmasında önemli eksiklikler tespit edilmiştir. VASKİ Genel Müdürlüğü, su ve kanalizasyon tesislerine yönelik yeni hat veya tadilat gibi harcamalar yapmasına rağmen, bu hizmetlerden faydalanan mülk sahiplerinden katılma payı talep etmemektedir. Mevcut uygulamada, yalnızca inşaat veya şantiye aboneliği sırasında bu paylar alınmakta, yeni imalat ve yenileme çalışmalarından yararlanan diğer mülk sahipleri göz ardı edilmektedir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, su ve kanalizasyon hizmetlerinden faydalanan mülk sahiplerinin harcamalara katılımını düzenlemektedir. Kanunun ilgili maddeleri, yeni tesislerin yapılması veya mevcut tesislerin ıslah edilmesi durumlarında, bu hizmetlerden yararlanan gayrimenkul sahiplerinden katılma payı alınması gerektiğini belirtmektedir. Ancak, VASKİ’nin mevcut uygulaması, yalnızca inşaat abonelerinin yükümlülüğünü öngörmekte, dolayısıyla diğer mülk sahiplerinin katkı payı ödemesi gerektiği gerçeği göz ardı edilmektedir. Sonuç olarak, su ve kanalizasyon harcamalarına katılma paylarının, ilgili mevzuat çerçevesinde ve hizmetten faydalanma esasına uygun olarak, tüm mülk sahiplerinden alınması gerekmektedir. Bu durum, yalnızca yeni inşaat veya şantiye abonelerinin değil, geçmişte katılma payı ödeyen mülk sahiplerinin de bu hizmetlerden faydalanmasını sağlamaktadır. VASKİ Genel Müdürlüğü’nün, bu konudaki uygulamalarını revize etmesi ve gerekli düzenlemeleri yapması önem arz etmektedir. |
BULGU: Su ve Kanalizasyon Harcamalarına Katılma Paylarının Alınmasında Eksikliklerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
VASKİ Genel Müdürlüğünce su ve kanalizasyon tesislerine yönelik yeni hat veya tadilat gibi harcamalarda bulunulmasına karşın bu tesislerin harcamalarına katılma paylarının yeni imalat ve yenileme çalışmasından istifade eden mülk sahiplerinden alınmadığı, sadece inşaat/şantiye aboneliği esnasında inşaat/şantiye abonelerinden alındığı görülmüştür.
Büyükşehir su ve kanalizasyon idareleri, tüzel kişiliği haiz yerel yönetim ve hizmet birimleri olup, yerel kamu hizmetlerini ifa ederler. Bu yönetimlerin kendilerinden beklenen hizmetleri ifa edebilmeleri için birtakım gelirlerinin bulunması gerekmekle birlikte bir gayrimenkulün bulunduğu yerde su ve kanalizasyon tesislerinin, başka bir ifade ile alt yapının bulunması gayrimenkullerin değerini arttırıcı nitelikte olduğundan bu hizmetler için yaptıkları harcamalara, bu hizmetten yararlanan kişilerin de katılması gerekmektedir. Bu maksatla 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, su ve kanalizasyon hizmetlerinden faydalanan mülk sahiplerinin, bu hizmetler için yapılan harcamalara katılımını düzenlemektedir.
Mezkûr Kanun’un 87’nci maddesinde; su ve kanalizasyon idarelerince yeni kanalizasyon tesisi yapılması, mevcut tesislerin sıhhi ve fenni şartlara göre ıslah edilmesi hallerinde bunlardan faydalanan gayrimenkullerin sahiplerinden, kanalizasyon harcamalarına katılma payı alınacağı, payın hesabında iki ve daha fazla yol kenarında bulunan gayrimenkuller, hangi yoldaki kanalizasyona bağlanmış ise o yola ait kanalizasyon giderlerinin nazara alınacağı ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un 88’inci maddesinde; su ve kanalizasyon idarelerince yeni içme suyu şebeke tesisleri yapılması, mevcut şebeke tesislerinin tevsii ve ıslahı (yenileme, genişletme vb.) halinde, dağıtımın yapıldığı saha dahilindeki gayrimenkullerin sahiplerinden, su tesisleri harcamalarına katılma payı alınacağı, birden fazla yol kenarında bulunan gayrimenkullere ait payın hesabında ise bunların yalnız suya bağlandıkları yol üzerindeki uzunluklarının esas alınacağı ifade edilmiştir.
Payların hesaplanması, tahakkuk şekli, zamanı, ilanı ve tahsiline ilişkin açıklamalar aynı Kanun’un 89’uncu, 90’ıncı, 91’inci, 92’nci ve 93’üncü maddelerinde yapılmıştır. Ayrıca 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Harcamalara Katılma Payları ile İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te su ve kanalizasyon harcamalarına katılma payı ile ilgili daha detaylı açıklamalar yapılmıştır. Yönetmelik’in 16’ncı maddesinde; harcamalara katılma payının bina ve arsalarda vergi değerinin %2’sini geçmeyeceği, 21’inci maddesinde; harcamalara katılma payının hesaplanmasında, gayrimenkulün vergi değerinde tahakkuktan sonra meydana gelen değişikliklerin nazara alınmayacağı açıklanmıştır.
Su ve kanalizasyon harcamalarına katılma payı yukarıdaki mevzuat gereği mülk sahiplerinden alınması gereken paylardır. Her ne kadar VASKİ Genel Müdürlüğü su ve kanalizasyon harcamalarına katılma paylarını alıyor ise de şantiye/inşaat aboneliği esnasında alınan bu payların, İdarece daha sonra yapılan yeni hatlardan, mevcut hattın yenileme ve ıslahından ayrı düşünülmesi gerekmektedir. Özetle; su ve kanalizasyon harcamalarına katılma payları, hiç olmayan yere yeni bir hat yapıldığında veya var olan bir hattın yenilenmesi veya genişletilmesi hallerinde alınmalıdır. Başka bir ifade ile fen ve sanat kurallarına uygun olarak iyi planlanmış su ve kanalizasyon hatlarının yapılması veya yenilenmesi durumlarında, daha önce yapılan (eski) yatırımlar sebebiyle şantiye/inşaat aboneliği esnasında alınan harcamalara katılma paylarından ayrı olarak yukarıda belirtilen mevzuatın gösterdiği şekilde yeni yapılan bu hatların harcamalarına, yeni yapılan veya yenilenen hatlardan istifade eden tüm mülk sahiplerinin de katılması gerekmektedir. Örneğin; bir caddede çok eskiden var olan bir içme suyu hattı olduğunu, bu hat sebebiyle caddedeki mülk sahiplerinden geçmiş yıllarda su harcamalarına katılma payı alındığını ve bu hattın ekonomik ömrünü tamamladığından artık yetersiz geldiğini, bu gerekçelerle daha sonra bu caddeye su ihtiyacını gidermek için yeni bir hat yapıldığını veya eski hattı büyütmek suretiyle yenileme yatırımları yapıldığı varsayılsın.
Bu durumda caddeye yeni yapılan veya yenilenen bu hat sebebiyle faydalanma esasına göre geçmiş yıllarda katılma payı alınmış olsa bile yeni yapılan bu harcamalara dağıtımın yapıldığı saha dahilindeki mülk sahiplerinin yeniden katılması gerekmektedir. Aksi halde yeni yapılan veya yenilenen hatların harcamalarına katılma paylarının yükü sadece yeni inşaat/şantiye abonelerine yüklenmiş olacaktır. Oysa bu hattan inşaat/şantiye aboneleriyle beraber, önceki yıllarda eski hat için katılma payını ödeyen ve mülk sahipliği devam eden kişiler de faydalanmaktadır. Dolayısıyla su ve kanalizasyon harcamalarına katılma payı sadece inşaat/şantiye abonelerinden değil tesislerden istifade eden tüm mülk sahiplerinden yeni bir tesis yapılması veya mevcut tesisin yenilenmesi gibi iki durumda da alınmalıdır.
Önceki yıl Sayıştay Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında; 2024 yılının Mayıs ayındaki Genel Kurul Kararı gereğince katılma payları yerine ruhsat ve yapı kullanma izni aşamasında su ve kanal iştirak bedellerinin tahakkuk ve tahsil edilmeye başlanıldığı bildirilmiştir. Ancak bulguda su ve kanalizasyon tesislerine yönelik yeni hat veya tadilat gibi harcamalara ilişkin harcamalara katılma paylarının; sadece inşaat/şantiye aboneliği esnasında inşaat/şantiye abonelerinden alındığı, yeni imalat ve yenileme çalışmasından istifade eden diğer mülk sahiplerinden alınmadığı eleştirilmiştir.
Sonuç olarak; yeni bir hat yapılması veya mevcut hattın yenilenmesi gibi iki durumda da harcamalara katılma paylarının VASKİ Genel Müdürlüğünce ilgili mevzuat hükümleri ve hizmetten faydalanma esası çerçevesinde, şekil şartlarına uygun şekilde, öngörülen zaman ve bedelle tahakkuk ve tahsilatının yapılması gerekmektedir.