Şüpheli Hale Gelen Ticari Alacakların Alıcılar Hesabında İzlenmeye Devam Edilmesi (Sayıştay)

BESOT AŞ tarafından; 120 Alıcılar Hesabında takip edilen tutardan, zamanında tahsil edilemeyen ve şüpheli hale gelen alacakların 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına aktarılmadığı ve bu alacaklar için karşılık ayrılmadığı görülmüştür.

Vadesinde tahsil edilemeyen ve ileride tahsil edilip edilemeyeceği kesin olarak belli olmayan senetli veya senetsiz alacaklar “şüpheli alacak” durumundadır. Senetli veya senetsiz alacakların şüpheli hale gelmeleri ve bu konu ile ilgili işlemler 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 323’üncü maddesi ile düzenlenmiştir. Anılan Kanun maddesine göre ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartıyla; dava veya icra safhasında bulunan alacaklar; yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklar; şüpheli alacak sayılmakta ve bu şüpheli alacaklar için değerleme gününün tasarruf değerine göre pasifte karşılık ayrılabileceği; bu karşılığın hangi alacaklara ait olduğunun karşılık hesabında gösterileceği; Teminatlı alacaklarda bu karşılığın teminattan geri kalan miktara inhisar edeceği; şüpheli alacakların sonradan tahsil edilen miktarlarının tahsil edildikleri dönemde kar/zarar hesabına intikal ettirileceği öngörülmüştür.

26.12.1992 tarih ve 21447 (M) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde, ödeme süresi geçmiş, bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış senetli ve senetsiz ticari veya diğer alacakların 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabında izleneceği ve bunlara karşılık ayrılacağı belirtilmiştir.

Yukarıda yer verilen düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde Vergi Usul Kanunu’na göre bir alacağın şüpheli hale gelmesi ve karşılık ayrılması ile Tek Düzen Muhasebe Sistemi çerçevesinde şüpheli hale gelme ve karşılık ayrılması kriterleri birbirinden farklılık arzetmektedir. Tek Düzen Muhasebe Sistemi çerçevesinde aşağıdakilerden birisinin varlığı halinde alacak şüpheli hale gelir ve karşılık ayrılması gerekir. Ödeme süresi geçen bir alacağın; a) En az iki defa vadesi uzatılmış,

1. Protesto edilmiş,
2. Yazı ile en az iki defa istenmiş,
3. İcra safhasına aktarılmış olması halinde sözkonusu alacak şüpheli hale gelmiştir.

Tahsili şüpheli hale gelmiş olan senetsiz alacaklar 120 Alıcılar Hesabının, senetli alacaklar ise 121 Alacak Senetleri Hesabının alacağına, karşılığında 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına borç kaydedilerek bu durumdaki alacaklar normal alacaklar arasından çıkartılır. Alacağın tahsili veya tahsil edilemeyeceğinin kesinleşmesi halinde bu hesaba alacak kaydedilir.

Şüpheli hale gelen alacakların normal alacaklardan ayrılmasından sonra, şüpheli hale gelen alacaklar için ayrılacak karşılık tutarı belirlenir. Şirket açısından tahsili şüpheli hale gelmiş alacaklar için, şüpheli hale geldiği dönemde değerleme gününün tasarruf değeri (sahibi için arzettiği gerçek değer) üzerinden kısmen veya tamamen karşılık ayrılabilir. Bu karşılığın hangi alacaklara ait olduğu karşılık hesabında gösterilir. Ayrılan karşılıklar 654.Karşılık Giderleri hesabının borcuna 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabının ise alacağına kaydedilir.Şüpheli hale geldiği dönemde karşılık ayrılmayan alacaklar için sonraki dönemlerde karşılık ayrılamaz.

Yapılan incelemede şirketin diğer kişi ve kurumlarla olan ilişkilerinden doğan zamanında tahsil edilemeyen ve şüpheli hale gelen 219.108,68 TL ticari alacağının bulunduğu, bu tutarın 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına kaydedilmediği ve söz konusu alacaklardan 2019 yılına ilişkin olanlar için karşılık ayrılmadığı tespit edilmiştir.

Şüpheli hale gelen alacakların normal alacaklardan ayrılmaması nedeniyle şirketin 2019 yılı Bilançosu 120 Alıcılar Hesabı, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı (-) itibariyle Gelir Tablosu ise 654 Karşılık Giderleri Hesabı itibariyle doğru ve güvenilir bilgi sunmamaktadır.