Süresi Sona Eren ve Kesin Kabulü Yapılan İşlere İlişkin İade Edilmeyen İhale Teminat Mektuplarının Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Süresi Sona Eren ve Kesin Kabulü Yapılan İşlere İlişkin İade Edilmeyen İhale Teminat Mektuplarının Bulunması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Kurum tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan mal ve hizmet alımı ile yapım işleri ihaleleri ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu çerçevesinde yapılan kiraya verme, kat karşılığı inşaat yaptırma gibi işler nedeniyle alınan teminat mektuplarının bir kısmı, taahhüt altındaki ilgili işlerin süresi sona erdiği veya kesin kabulü yapıldığı halde hak sahibine iade edilmemiş, bu konu da gerekli işlemler de yapılmamıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre yapılan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin İhalelerinde ve Genel Bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca yaptığı satım, kira, trampa ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi işleri ihalelerinde bu Kanunların ilgili madde hükümleri gereğince teminat alınmaktadır.
4734 sayılı Kanunda ve 2886 sayılı Kanunda, tedavüldeki Türk Parası, bankalar ve özel finans kurumlarının verecekleri süresiz teminat mektupları, Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri ve bu senetler yerine düzenlenen belgeler, ilgili mevzuatına göre Türkiye’de faaliyette bulunmasına izin verilen yabancı bankaların düzenleyecekleri teminat mektupları ile Türkiye dışında faaliyette bulunan banka veya benzeri kredi kuruluşlarının kontrgarantisi üzerine Türkiye’de faaliyette bulunan bankaların veya özel finans kurumlarının düzenleyecekleri teminat mektupları, teminat olarak kabul edilmiştir.
4735 sayılı Kanun’un 13’üncü maddesi hükmüne göre de, alınan teminatlar, taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirildiği ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların; yapım işlerinde; varsa eksik ve kusurların giderilerek geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra yarısı, Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalanı, yapım işleri dışındaki işlerde Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesinin getirildiği saptandıktan sonra; alınan mal veya yapılan iş için bir garanti süresi öngörülmesi halinde yarısı, garanti süresi dolduktan sonra kalanı, garanti süresi öngörülmeyen hallerde ise tamamı, yükleniciye iade edilir. Yüklenicinin bu iş nedeniyle idareye ve Sosyal Sigortalar Kurumuna olan borçları ile ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılan kanunî vergi kesintilerinin yapım işlerinde kesin kabul tarihine, diğer işlerde kabul tarihine veya varsa garanti süresinin bitimine kadar ödenmemesi halinde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatlar paraya çevrilerek borçlarına karşılık mahsup edilir, varsa kalanı yükleniciye geri verilir. İşin konusunun piyasadan hazır halde alınıp satılan mal alımı olması halinde, Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesi getirilmesi şartı aranmaz.
Mahsup işlemi yapılmasına gerek bulunmayan hallerde; yapım işlerinde kesin hesap ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından, diğer işlerde ise işin kabul tarihinden veya varsa garanti süresinin bitim tarihinden itibaren iki yıl içinde idarenin yazılı uyarısına rağmen talep edilmemesi nedeniyle iade edilemeyen kesin teminat mektupları hükümsüz kalır ve bankasına iade edilir. Teminat mektubu dışındaki teminatlar sürenin bitiminde Hazineye gelir kaydedilir.
Kurumun ihalelerinde Sosyal Güvenlik Kurumundan (SGK) sosyal güvenlik prim borcu bulunmadığına ilişkin yazılar bazan geç alınabilmektedir. Bu yazıların geç alınması sebebiyle idarelerce kesin teminat mektuplarının geçerlik süresinin dolmasına meydan verilmeksizin işlemlerin tamamlanması için 4735 sayılı Kanun’un 13’üncü maddesinin ikinci fıkrası gereğince, yükleniciler tarafından yapım işlerinde kesin kabul tarihine, diğer işlerde kabul tarihine veya varsa garanti süresinin bitimine kadar SGK’dan ilişiksiz belgesi getirilmemesi halinde kesin teminatlar paraya çevrilerek borçlarına mahsup edilecek, varsa kalanı yükleniciye geri verilecektir.
Kesin teminatların paraya çevrilmesi esnasında yüklenicinin SGK’ya olan borcunun miktarının bilinememesi halinde, Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik’in “Kesin Teminatın İadesi” başlıklı 7’nci maddesi gereğince işlem tesis edilerek, yüklenicinin tespit edilecek borcu SGK’nın ilgili biriminin hesabına yatırılacak ve varsa kalanı yükleniciye geri verilecektir.
Bu düzenlemelere rağmen Kurumda, çeşitli yapım, kira ihaleleriyle ilgili olarak alınan, iş bitirildiği ve kesin kabulü yapıldığı halde yükleniciye iade edilmeyen teminat mektupları ile süreli olarak verilmiş olup süresi sona erdiği halde geri alınmayan teminat mektupları bulunmaktadır. Çeşitli banka veya finans kuruluşlarına ait bu teminat mektupları 1993-2013 yılları arasındaki dönemlerde süreli, süresiz veya süresi belirsiz şekilde alınarak kaydedilmiştir.
İlgili olduğu işlerin süresi sona erdiği veya kesin kabulü yapıldığı halde hak sahibine iade edilmeyen ve süresi geçtiği gerekli işlemlere başvurulmamış toplam 82 adet teminat mektubunun toplam tutarı 1.197.323,74 TL’sı dır. Bu tutar, 910 Alınan Teminat Mektupları Hesabında bulunan 24.295.414,91 TL tutarın bir kısmını oluşturmakta olup, 2022 yılı mali rapor ve tablolarında yer almaya devam etmektedir.
15 Seri No’lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Teminat Mektupları Genel Tebliği’nde eski yıllara ait geri alınmayan teminat mektupları ile ilgili olarak nasıl işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Buna göre, kesin teminat mektuplarının iadesi ile ilgili gerekli işlemlerin zamanında yerine getirilmesi, muhasebe birimince ilgili harcama biriminden bilgi alınarak teminat mektuplarının hesaplarda gereksiz olarak bekletilmemesinin sağlanması, teminat mektuplarının geri verilmesi ve gelir kaydedilmesi işlemlerinde ihale mevzuatı ve ilgili diğer mevzuatta yer alan esaslara göre gerekenlerin yapılması gerekmektedir.