Sürücüsüz Araç ve İş Makinesi Kiralama Hizmet Alımı İhalesinde Mevzuata Aykırılıklar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Sürücüsüz Araç ve İş Makinesi Kiralama Hizmet Alımı İhalesinde Mevzuata Aykırılıklar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

1.320.000,00 TL bedelli ve pazarlık usulü ile gerçekleştirilen “Sürücüsüz Araç ve İş Makinası Kiralama Hizmet Alımı” işinde birden fazla hususta mevzuata aykırılık olduğu görülmüştür.

a) İhale Kapsamında Yabancı Menşeli ve 1.600 cc Motor Hacmini Geçen Vasıta Kiralanması

Mevzuat tarafından yasaklanmış olmasına rağmen, hem 1.600 cc motor hacmini geçen hem de yabancı menşeli olan 1 adet binek vasıta temin edildiği görülmüştür.

İdarenin de kapsamında yer aldığı 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 10’uncu maddesinin 5’inci fıkrasında; bu Kanun kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer mahiyetlerini belirlemeye ve sınırlamalar getirmeye Cumhurbaşkanının (Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi öncesi “Bakanlar Kurulunun”) yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.

Bu hükme istinaden 02.06.2014 tarihinde çıkarılan 2014/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinimi başlıklı 2’nci maddesinde; hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların menşei ve silindir hacimleri hakkında 1’inci madde hükümlerinin uygulanacağı, mezkûr Karar’ın 1’inci maddesinde ise; 05.01.1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu’na ekli (I) sayılı cetvelde ve son iki sırasında belirtilenler hariç olmak üzere (2) sayılı cetvelde yer alan makamlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar, koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunanlar ve idarenin yurt dışı teşkilatları için yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinilebileceği, bunların dışında hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilemeyeceği, birinci fıkra kapsamındaki makam ve hizmetler hariç olmak üzere, edinilecek binek veya stationwagon cinsi taşıtların silindir hacimlerinin 1.600 cc’yi geçemeyeceği, yerli muhteva oranı %50’nin altında kalan vasıtaların yabancı menşeli sayılacağı, ifade edilmiştir.

Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; belediyelerin hibe dâhil her ne surette olursa olsun 1.600 cc’nin üzerinde silindir hacimli ve/veya yabancı menşeli binek- station-wagon nevinde vasıta edinemeyeceği anlaşılmaktadır.

Yapılan incelemede; mevzubahis vasıta kiralama hizmet alımı işinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan “Otomotiv Yerli Muhteva Oranları” listesinde yer almayan yabancı menşeli ve aynı zamanda 1.968 silindir hacimli 1 adet “volkswagen passat” binek vasıta kiralandığı anlaşılmış olup bu vaziyet mevzuata aykırı bir hal teşkil etmektedir.

İdare tarafından verilen cevapta, bulguya iştirak edilmiş olup mevzubahis hususta gereken hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.

Hizmet alım suretiyle yapılacak olan vasıta kiralamalarında, 1.600 cc silindir hacminin üzerinde ve/veya yabancı menşeli binek vasıta edinilmemesi, bu suretle de kaynakların verimli kullanılması ve yerli imalata destek olunması gerekmektedir.

b) Belli Bir Litreye Kadar Yakıt Gideri Dahil Olacak Şekilde Kiralama Yapılması

Mevzuat tarafından yasaklanmış olmasına rağmen, aylık 350 litreye kadar olan yakıt bedeli dahil olacak şekilde kiralama yapıldığı görülmüştür.

Taşıt Kanunu ve bu Kanun’a istinaden çıkarılan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller uyarınca kamu idareleri tarafından kiralanan bazı vasıtaların “yakıt hariç” olarak temin edilmesi gerekmektedir.

17.03.2006 tarih ve 2006/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yayımlanan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Esas ve Usuller, 237 sayılı Kanuna tabi olan kurumları ve taşıtları kapsar.” denilmekte,

237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kanunun şümulü” başlıklı 1 ve 2’nci maddelerinde ise;

“Madde 1 – a) Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri,

… bu Kanun hükümlerine tabidir.

Madde 2 – Traktör, arazöz, motorla işleyen her çeşit ziraat ve inşaat makineleri, hava taşıtları ve zırhlı ambulanslar ile münhasıran askeri maksatlar için kullanılan ve ordunun silah ve teçhizatından madut bulunan taşıtlar bu kanun hükümlerine tabi değildir.” hükümleri yer almaktadır.

Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin “Genel esaslar” başlık 6’ncı maddesinde; “(1) Temel amaç çerçevesinde hizmet alımı suretiyle taşıt edinilebilmesinin genel esasları şunlardır:

ç) (Değişik: 15/9/2014 – 2014/6814 md. 1) Taşıtlar, yakıt hariç, şoförlü veya şoförsüz olarak edinilebilecektir.

.” denilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; belediyelerin, 237 sayılı Taşıt Kanunu kapsamında olan idareler arasında yer aldığı, traktör, arazöz, motorla işleyen her çeşit ziraat ve inşaat makineleri, hava taşıtları ve zırhlı ambulanslar ile askeri maksatla kullanılan vasıtalar haricinde kalan tüm vasıtaların 237 sayılı Kanun kapsamında yer alan vasıtalardan sayıldığı anlaşılmaktadır. Buna binaen, İdare, traktör, arasöz, motorla işleyen ziraat ve inşaat makineleri gibi vasıtalar haricinde kalan bütün vasıtalarını yakıt hariç olarak temin etmelidir.

Yapılan inceleme neticesinde; 237 sayılı Taşıt Kanunu ve Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller kapsamına giren 6 adet hafif ticari vasıta, 2 adet binek vasıta ve 1 adet otobüsün aylık 350 litreye kadar olan yakıt bedeli dahil şekilde kiralandığı tespit edilmiş olup bu vaziyet mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

İdare tarafından verilen cevapta, bulguya iştirak edilmiş olup mevzubahis hususta gereken hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir..

Kamu idarelerindeki vasıta giderlerinin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynakların iktisadi bir surette kullanılabilmesi için vasıta kiralamalarının yakıt dahil olarak yapılmaması gerekmektedir.