|
ÖZET: Süt İşleme Fabrikası yapım işinde, Kamu İhale Mevzuatı’na aykırılıkların tespit edildiği belirtilmektedir. İztarım Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim Satış Pazarlama Sanayi ve Ticaret AŞ tarafından gerçekleştirilen ihale, 20.225.000,00 TL sözleşme bedeli ile yapılmıştır. Denetim raporunda, 22.03.2022 tarihli 13 nolu hakediş dosyasının incelenmesi sırasında, 14.10.2022 tarihli 12 nolu hakedişin kümülatif ödeme tutarının yerine, 14.09.2022 tarihli 11 nolu hakedişin esas alındığı ve bu nedenle mükerrer ödeme yapıldığı tespit edilmiştir. Kamu İhale Kanunu’na göre, her hakedişin önceki hakediş tutarından düşülmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne (YİGŞ) göre, hakediş raporlarının yapı denetim görevlileri tarafından onaylanması gerekmektedir. Ancak, 3-13 arasındaki hakediş raporları, yalnızca Genel Müdür imzası ile düzenlenmiş ve onaylanmamıştır. Ayrıca, danışmanlık hizmet alımı sözleşmesi gereği, işin denetiminde görevli olan yapı denetim görevlilerinin imzalarının eksik olduğu tespit edilmiştir. YİGŞ’nin ilgili maddeleri, hakedişlerin düzenlenmesi ve onaylanması süreçlerinin nasıl yürütülmesi gerektiğini açıkça belirtmektedir. Sonuç olarak, denetim raporunda belirtilen mevzuata aykırılıklar, hem mükerrer ödemeler hem de eksik imzalarla ilgili ciddi sorunlar ortaya koymaktadır. Bu durum, sözleşme ve eklerinde yer alan hükümlere uygun olarak işlerin tamamlanmadığını göstermektedir. İlgili firmadan söz konusu tutarların tahsil edilmesi gerektiği ifade edilmektedir. |
BULGU: Süt İşleme Fabrikası Yapım İşinde Kamu İhale Mevzuatına Aykırılıkların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
İztarım Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim Satış Pazarlama San. ve Tic. AŞ (Şirket) tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında ihale edilen 20.225.000,00 TL sözleşme bedelli Süt İşleme Fabrikası Yapım İşinde mevzuata aykırı iş ve işlemler yapıldığı görülmüştür.
İşe ait 22.03.2022 tarihli 13 nolu hakediş dosyasının incelenmesi esnasında, ilgili hakediş dönemine ilişkin ödemenin tahakkuk ettirilebilmesi için öncesinde düzenlenen 14.10.2022 tarihli 12 nolu hakediş kümülatif ödeme tutarının minha edilmesi gerekirken, 14.09.2022 tarihli 11 nolu hakediş kümülatif ödeme tutarı minha edilerek ödemenin yapıldığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla 12 nolu hakediş dönemi ödemesi yapılmış olmasına rağmen, 13 nolu hakediş döneminde 12 yerine 11 nolu hakediş ödemesi esas alınarak mükerrer ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.
Bilindiği gibi hakediş ödemelerinde; en son hakediş düzenlenen tarihten itibaren yapılan iş ve imalatların bedelinin yeni düzenlenen hakedişte ödenebilmesi için, önceki hakediş dönemine ilişkin kümülatif ödeme tutarının minha edilerek işlem tesis edilmesi gerekmektedir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) geçici hakediş raporları bölümünde bu husus şöyle ifade edilmektedir. Madde 39- f “(Değişik bent: 08/08/2019-30856 R.G./31. md., yürürlük: 18/08/2019) Her hakediş tutarından, bir evvelki hakediş tutarı çıkarıldıktan sonra kalan tutara idarece ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi eklendikten sonra bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir. Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere sözleşmesinde farklı bir süre belirtilmemiş ise on beş gün içinde de ödeme yapılır.”
Dolayısıyla YİGŞ 39’uncu maddesine istinaden, 13 nolu hakediş ödeme kümülatif tutarından 12 yerine 11 nolu hakediş kümülatif ödeme tutarı minha edilmekle, 13 nolu hakediş dönemi ödemesine ilaveten öncesinde düzenlenen 12 nolu hakediş dönemine ilişkin KDV dahil 5.055.073,59 TL ödemenin mükerrer olmak üzere yeniden ödendiği anlaşılmıştır. Söz konusu tutarın ilgili firmadan tahsili gerekir.
Yapım işinin kontrollük ve denetim hizmetlerini gerçekleştirmek üzere danışmanlık hizmet alımı yapılmış olmasına rağmen 3-13 arası hakediş raporlarının yapı denetim görevlileri/ danışman firma yetkili imzaları olmaksızın, tek imzalı olarak Genel Müdür imzası ile düzenlendiği ve ödendiği tespit edilmiştir;
YİGŞ’nin 14’üncü maddesi gereğince “(1) Sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işleri, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilir ve gerçekleştirilir.” Yapım işlerinin yürütülmesinden sorumlu kişiler, madde 4’de Yapı denetim görevlisi olarak tanımlanmış olup, bu tanıma göre yapı denetim görevlisi; “İdare tarafından, işlerin denetimi için görevlendirilecek bir memur veya bir heyeti ve/veya idare dışından bu işleri yapmak üzere görevlendirilen gerçek veya tüzel kişi veya kişileri” ifade etmektedir. Yapı denetim görevlisinin yetki ve sorumlulukları ise aynı şartnamenin 15’inci maddesinde düzenlenmiştir. Yine YİGŞ’nin 39’uncu maddesine göre geçici hakediş düzenleme usulü aşağıdaki gibidir:
“(4) Hakediş raporlarının düzenlenmesinde aşağıdaki esaslara göre işlem yapılır:
Geçici hakediş raporları yüklenicinin başvurusu üzerine, sözleşme veya eklerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça her ayın ilk beş işgünü içinde düzenlenir. Yüklenici başvurmadığı takdirde idare, en çok üç ay içinde, tek taraflı olarak hakediş düzenleyebilir. Gelecek yıllara sari olmayan sözleşmelerde yaptırılan işler için, son hakediş raporu bütçe yılının sonuna rastlayan ayın yirminci günü düzenlenir.
İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işler, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edilir.
Düzenlenen hakediş raporunun işleme konulabilmesi için, yüklenici veya işbaşında bulunan vekili tarafından imzalanmış olması gereklidir. Yüklenici veya vekili, bildirilen günde,
hakedişe esas ölçülerin alınmasında hazır bulunmazsa yapı denetim görevlisi ölçümleri tek başına yaparak hakediş raporunu düzenler ve yüklenicinin bu husustaki itirazları kabul edilmez. Hakediş raporu düzenlendikten sonra bir hafta içinde yüklenici raporu imzalamazsa yapı denetim görevlisi, hakediş raporunu idareye gönderir ve rapor yüklenici tarafından imzalanıncaya kadar idarede hiçbir işlem yapılmaksızın bekletilir. Yüklenici hakediş raporlarını zamanında imzalamamış olursa ödemede meydana gelecek gecikmeden dolayı hiçbir şikayet ve istekte bulunamaz.
Hazırlanan ve iki tarafça imzalanmış bulunan geçici hakediş raporu, tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkili makamlar tarafından düzeltilebilir. Bu düzeltme sırasında eski rakam ve yazıların okunabilir şekilde çizilmiş olarak hakediş raporunda bulunması ve düzeltme yapan yetkililerin imzasını taşıması gereklidir. Ancak bu düzeltmeler yeniden sayfa düzenlemeyi gerektirecek ölçüde fazla ise, esas sayfa üzerinde düzeltmenin yapıldığına ilişkin açıklama bulunmak şartı ile, yeniden ayrı bir sayfa düzenlenip hakediş raporuna eklenir.”
Öte yandan işin yapım kontrollük ve denetim hizmetlerini gerçekleştirmek üzere, Ege Şehir Yapı Planlama Müşavirlik ve Teknoloji AŞ ile imzalanan danışmanlık hizmet alımı sözleşmesinin eki teknik şartnamenin 5.1.23. maddesinde Yüklenici tarafından hazırlanan aylık hakediş raporlarının İdare tarafından ödemesinin yapılabilmesi için kontrol edilerek, onaylanacağı belirtilmiştir.
Bu çerçevede, YİGŞ’nin 39’uncu maddesinde belirtilen hakediş düzenleme usulüne uygun olarak, hakedişlerin, yine YİGŞ’nin 14 ve 15’inci maddeleri gereği işin İdarece görevlendirilen yapı denetim görevlileri, İdare üst düzey hiyerarşik yetkilileri ile ayrıca danışmanlık hizmet alımı sözleşmesi gereği danışman firma yetkililerince onaylanması gerektiği açıktır.
İşin Mukayeseli keşif cetvelinin onaysız olduğu tespit edilmiştir.
YİGŞ’ye göre yapım işlerinde, proje değişikliği ve öngörülemeyen durumlar nedeniyle iş artışı yapılabilmektedir. YİGŞ’nin 21’inci maddesi ile öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin; sözleşmeye esas proje içinde kalması, İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işleri
sözleşmelerinde ise % 20’sine kadar oran dahilinde, aynı yükleniciye yaptırılabilir. Bu şartlar dahilinde sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti, YİGŞ’nin 22’nci maddesine göre yapılmalıdır. 21’inci madde gereği işin belirtilen şartlar dahilinde tamamlanamayacağının anlaşılması durumunda ise artış yapılmaksızın hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.
Yine işin yapım kontrollük ve denetim hizmetlerini gerçekleştirmek üzere Ege Şehir Yapı Planlama Müşavirlik ve Teknoloji AŞ ile imzalanan danışmanlık hizmet alımı sözleşmesinin eki teknik şartnamenin 5.1.26. maddesinde ise, “İş değişikliği söz konusu olduğunda değişiklikleri yeni birim fiyatları tespit edecek ve yeni fiyat analizlerini yapacak, değişiklik emirlerinin verilmesi için gerekçeli raporla beraber İdareden onay alacaktır. Danışman yapacağı herhangi bir önerinin maliyet ve zaman etkisi ve doğabilecek diğer sonuçları hakkında İdareyi tam olarak bilgilendirecektir. İdare önceden bilgilendirilmediği veya onaylamadığı herhangi bir uygulamanın gerçekleştirilmesinden doğacak sonuçlardan sorumlu olmayacaktır. ‘ denilmektedir.
Artan ve eksilen imalatlar açısından işin artış oranının, YİGŞ’nin 21’inci maddesinde belirlenen oranlar dahlinde kalıp kalmadığının tespiti, birim fiyat teklif cetveli üzerinden mukayese yapacak şekilde mukayeseli keşif cetveli hazırlayarak yapılmaktadır. Dolayısı ile, YİGŞ’nin 2’nci maddesi ile Baysan Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim San ve Tic. AŞ. İle imzalanan danışmanlık hizmet alımı sözleşmesinin eki teknik şartnamenin 5.1.26. maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu belgenin Danışman firma tarafından hazırlanarak gerekçeli rapor ile birlikte İdarenin onayına sunulması gerekirdi.
İşin yeni birim fiyat tutanaklarının onaysız olduğu tespit edilmiştir.
YİGŞ’ye göre yapım işlerinde, proje değişikliği ve öngörülemeyen durumlar nedeniyle iş artışı yapılabilmektedir. İdare, YİGŞ madde 12/4. fıkrasında belirlenen şartlarda, sözleşme konusu işlerle ilgili proje vb. teknik belgelerde değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde, işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkilidir. Proje değişiklikleri işin süresini etkileyecek nitelikte ise yüklenicinin bu husustaki süre talebi de idare tarafından dikkate alınır. Yine YİGŞ 21’inci maddesi ile öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin; sözleşmeye esas proje içinde kalması, İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak İZTARIM Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim Gıda Marketçilik Satış 21 Pazarlama Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim
Raporu
mümkün olmaması şartlarıyla, süre hariç aynı yükleniciye yaptırılabilir. Bu şartlar dahilinde sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti, YİGŞ madde 22’ye göre yapılmalıdır. Bu açıklamalar ışığında YİGŞ madde 22/1 maddesi gereği; YİGŞ 12./4 maddesinde belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21’inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, madde 22/2.fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilmektedir.
YİGŞ Madde 22 (1)’de” 12. maddenin 4. fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21. maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G. 28. md., yürürlük: 18/08/2019) edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.” Madde 22 (4)’ de “Yeni fiyat yüklenici ile birlikte yukarıda belirtilen usullerden biri ile tespit edilerek düzenlenen tutanak idarenin onayına sunulur ve otuz gün zarfında idarece onaylanarak geçerli olur. Yeni fiyat tespitinde yüklenici ile uyuşulamaz ise, (Ek ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md.; yürürlük: 18/08/2019) fiyat tutanağı idare tarafından onaylanmaksızın, taraflarca anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve anlaşmazlık idare tarafından on gün içerisinde (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) Yüksek Fen Kurulunca belirlenen usul ve esaslara uygun olarak anılan Kurula intikal ettirilir. (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) Yüksek Fen Kurulu tarafından tespit edilen fiyatın iki tarafça kabulü zorunludur. Yüklenici, fiyat uyuşmazlığı hakkındaki (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) Yüksek Fen Kurulu kararını beklemeden idare tarafından tespit edilmiş fiyat üzerinden işe devam etmek zorundadır.” denilmektedir.
Yine işin yapım kontrollük ve denetim hizmetlerini gerçekleştirmek üzere, Ege Şehir Yapı Planlama Müşavirlik ve Teknoloji ile imzalanan danışmanlık hizmet alımı sözleşmesinin eki teknik şartnamenin 5.1.26. maddesinde ise, iş değişikliği söz konusu olduğunda Danışman firmanın yeni birim fiyatları tespit edeceği, hazırlayacağı ve gerekçeli rapor ile birlikte İdarenin onayına sunacağı hususu düzenlenmiştir.
Bu çerçevede yeni fiyat tespitinde YİGŞ 22’inci madde gereği yüklenici ile uyuşulmasından söz edilmesi nedeniyle, yeni birim fiyat tutanaklarının, danışmanlık hizmet alımı teknik şartnamenin 5.1.26. maddesi çerçevesinde hazırlanarak, yüklenici, Danışman firma ve İdare tarafından mutabakat sağlanacak şekilde onaylanmış olması gerekmektedir.
Yüklenicinin süre uzatım talebinin Danışman firma görüşü olmaksızın tek imzalı olarak Genel Müdür imzası ile düzenlendiği tespit edilmiştir.
Bilindiği gibi YİGŞ’nin 29’uncu maddesi ile mücbir sebepler (Doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı vb. haller) nedeniyle veya İdarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini Yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu Yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılabilmektedir. Öngörülemeyen nedenlerden dolayı da süre uzatımı mümkündür. Öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olduğu hallerde ilave işin gerektirdiği ek süre, mücbir sebepler ve/veya idarenin sebep olduğu hallerden dolayı, işte sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatımı Yükleniciye verilir.
YİGŞ’nin 29’uncu maddesinin yedinci fıkrasında:“Yüklenicinin, sürenin uzatılmasını gerektiren hallerin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde, idareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili merciler tarafından usulüne göre düzenlenmiş belgelerle mücbir sebebin meydana geldiğini tevsik etmesi zorunludur. Yüklenici bildiriminde, iş üzerinde gecikmeye yol açtığını düşündüğü sebeplerin ayrıntılarını, işin süresinin ne kadar uzatılması gerektiğini belirtecektir. Uzatılacak sürenin tespiti o anda mümkün değilse bunun da sebeplerini ayrıca belirtecek, durumun netlik kazanmasından sonra istediği süre uzatımını da ayrı bir yazı ile derhal bildirecektir. Ancak idarenin sebep olduğu süre uzatımını gerektiren
gecikmelerde, yüklenicinin yirmi gün içinde yazılı bildirimde bulunma şartı aranmaz.“denilmektedir.
Yine işin yapım kontrollük ve denetim hizmetlerini gerçekleştirmek üzere, Ege Şehir Yapı Planlama Müşavirlik ve Teknoloji AŞ ile imzalanan danışmanlık hizmet alımı sözleşmesinin eki teknik şartnamenin 5.1.28. maddesi gereği Yüklenicinin süre uzatım talebine istinaden Danışman firmanın talebi inceleyerek, en geç 2 hafta içinde İdareye öneri sunması gerektiği, İdarenin kararından da yüklenicinin Danışman firma tarafından bilgilendirilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Bu nedenle süre uzatım talebine ilişkin kararın, Danışman firmanın görüşüne istinaden İdarece alınması gerektiği, akabinde danışman firma tarafından yükleniciye kararın bildirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
İşin revize iş programının Danışman firma görüş/raporu olmaksızın ve İdare onayı olmadan düzenlendiği tespit edilmiştir.
YİGŞ’nin 17’nci maddesinin yedinci fıkrasında: (Değişik fıkra: 08/08/2019-30856 R.G./24. md., yürürlük: 18/08/2019) İşte idarece onaylanan bir süre uzatımı olması, iş artışı/eksilişi yapılması, ödenek dilim değişikliği yapılması, idarenin izniyle havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönemde çalışılması, yeni fiyat tespiti yapılması gibi durumlarda ve idarece gerekli görülmesi kaydıyla yüklenici bu hususun kendisine tebliği tarihinden başlamak üzere yedi gün içinde revize iş programı düzenleyerek idarenin onayına sunmak zorundadır. Revize iş programının süresinde teslim edilmemesi veya sunulan iş programının idarece uygun bulunmaması durumunda birinci fıkradaki hükümler uygulanır.” denilmektedir.
Öte yandan işin yapım kontrollük ve denetim hizmetlerini gerçekleştirmek üzere, Ege Şehir Yapı Planlama Müşavirlik ve Teknoloji AŞ ile imzalanan danışmanlık hizmet alımı sözleşmesinin eki teknik şartnamenin 5.1.27. maddesinde iş programına uyumun takibinin yapılması, aksi halde İdarenin hazırlanacak bir rapor ile bilgilendirilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Bu nedenle hazırlanan iş programının danışmanlık hizmet alımı sözleşmesi gereği danışman firma yetkililerince hazırlanacak bir rapor ile takip edilmesi, süre uzatımı talebi akabinde revize iş programının İdarece onaylanması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yüklenicinin 30.09.2022 tarihli geçici kabul talep dilekçesine rağmen, İdarenin kabul sürecini başlatmadığı tespit edilmiştir.
Bilindiği gibi taahhüt edilen iş, sözleşme ve eklerinde yer alan hükümlere uygun olarak tamamlandığında YİGŞ madde 41 (1) gereği, yüklenici idareye geçici kabulün yapılması için yazılı olarak başvuruda bulunur. Geçici kabul işlemleri YİGŞ ve Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği hükümleri de dikkate alınarak yürütülür. Madde 41- (14) gereği “İşin süresinden önce bitirilmesi halinde, yüklenicinin isteği üzerine, idare sözleşmedeki iş bitim tarihini beklemeksizin yukarıdaki usullere uygun olarak işin kabulünü yapabilir.” – (1) “ Taahhüt edilen iş, sözleşme ve eklerinde yer alan hükümlere uygun olarak tamamlandığında yüklenici idareye geçici kabulün yapılması için yazılı olarak başvuruda bulunur.” (2) “ Yapılan işler, yapı denetim görevlisi tarafından ön incelemeden geçirilir ve yapılan tespitler bir tutanağa bağlanır. …” (4) Kabul komisyonunun oluşturulması ve işyerine gönderilebilmesi, yapılan işin kusurlu ve eksik kısımlarının bedelleri toplamının işin sözleşme bedelinin yüzde beşinden fazla olmamasına bağlıdır. Bu oranı geçmeyen kusur ve eksiklikler, aynı zamanda işin idareye teslimine ve kullanılmasına ve/veya işletilmesine engel olmayacak ve herhangi bir tehlikeye meydan vermeyecek nitelikte olmalıdır.” (5) Kabul komisyonu, gerçekleştirilen işlerin nev’ini, niteliğini, sözleşme ve ekleri ile teknik gereklere ve iş sırasında onaylanan değişikliklere uygunluğunu ve kabule hazır olup olmadığını, yüklenici veya vekili ile birlikte inceler…c) Kabul komisyonu işi kabule uygun gördüğü takdirde, geçici kabul tutanağı düzenlenir ve bu tutanağı komisyon üyeleri ile birlikte yüklenici veya vekili de imzalar. (7) Geçici kabul tutanağı, ihale makamı veya yetkilendirdiği kişilerce onaylandıktan sonra geçerli olur. .” denilmektedir.
Öte yandan YİGŞ madde 29’da: (Değişik: RG-16/7/2011-27996) (1) “(Değişik fıkra: 08/08/2019-30856 R.G./30. md., yürürlük: 18/08/2019) İşin veya kısmi kabul öngörülen hallerde iş kısımlarının, sözleşmede belirlenen bitim tarihinde veya süre uzatımı verilmiş ise süre uzatımına göre belirlenen tarihte tamamlanıp geçici kabule hazır hale getirilmemesi durumunda, gecikilen her gün için sözleşmesinde öngörülen günlük gecikme cezası uygulanır.
Cezalı çalışma süresi; varsa süre uzatımları da dahil yüklenicinin sözleşmeye göre işi bitirmesi gereken tarih ile geçici kabul itibar tarihi arasında geçen süredir.” denilmektedir.
Yapım işlerinde, işin fiilen bitip bitmediğinin tespit edilerek, geçici kabul sürecinin başlatılması gerektiği, aksi halde süresinde tamamlanmayan işler için, madde 29 gereği cezalı süreli çalışma uygulaması yapılacağı YİGŞ hükümlerinden anlaşılmaktadır. Bu çerçevede yukarıda özetlenen prosedür doğrultusunda, Mart 2023’de sözleşme süresi sona erdiği anlaşılan ve yüklenicisi tarafından geçici kabul müracaatı yapılan iş için, işin bitmesi gereken tarihte, yapı denetim görevlilerince işin fiilen bitip bitmediğine dair ön inceleme işleminin gerçekleştirilmeyerek, geçici kabul sürecinin başlatılmadığı tespit edilmiştir. Söz konusu sürecin YİGŞ hükümleri çerçevesinde yürütülmesi gerekirdi.
İşin yapım, kontrollük ve denetim hizmetlerini gerçekleştirmek üzere, Baysan Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim San ve Tic. AŞ ile imzalanan danışmanlık hizmet alımı sözleşmesinin yapım işi tamamlanıp, geçici ve kesin kabul işlemleri gerçekleştirilmeden önce yasal gerekçeler oluşmadan fesh edildiği tespit edilmiştir.
Şirket ile imzalanan danışmanlık hizmet alımı sözleşmesi madde 46.1. Danışmanın sözleşmeyi feshetmesi “Danışmanın, Sözleşme yapıldıktan sonra mücbir sebep halleri dışında, malî acz içinde bulunması nedeniyle taahhüdünü yerine getiremeyeceğini gerekçeleri ile birlikte yazılı olarak bildirmesi halinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve Sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.” Madde 47.1. İdarenin sözleşmeyi feshetmesi (Değişik: 03/07/2009-27277R.G. / 37 md.) “Aşağıda belirtilen hallerde İdare Sözleşmeyi fesheder:
Danışmanın taahhüdünü ihale dokümanı ve Sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, Sözleşmede belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, İdarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi,
Sözleşmenin uygulanması sırasında Danışmanın 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 25 inci maddesinde belirtilen yasak fiil ve davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi, hallerinde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve Sözleşme feshedilerek hesabı genel
hükümlere göre tasfiye edilir.” Söz konusu Madde 48.1. Sözleşmeden önceki yasak fiil veya davranışlar nedeniyle fesih “Danışmanın, ihale sürecinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun Sözleşme yapıldıktan sonra tespit edilmesi halinde, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve Sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.” 48.1.1 “Ancak, taahhüdün en az % 80‘inin tamamlanmış olması ve taahhüdün tamamlattırılmasında kamu yararı bulunması kaydıyla;
a) İvediliği nedeniyle taahhüdün kalan kısmının yeniden ihale edilmesi için yeterli sürenin bulunmaması,
b) Taahhüdün başka bir Danışmana yaptırılmasının mümkün olmaması,
Danışmanın yasak fiil veya davranışının taahhüdünü tamamlamasını engelleyecek nitelikte olmaması, hallerinde, İdare Sözleşmeyi feshetmeksizin Danışmandan taahhüdünü tamamlanmasını isteyebilir ve bu takdirde Danışman taahhüdünü tamamlamak zorundadır. Ancak bu durumda, Danışman hakkında 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 26 ncı madde hükmüne göre işlem yapılır ve Danışmandan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların tutarı kadar ceza tahsil edilir. Bu ceza hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle de tahsil edilebilir.”
Madde 49- Sözleşmenin feshine ilişkin düzenlemeler 49.1. “(Değişik: 03/07/2009- 27277R.G. / 38 md.)Danışmanın mali acz içinde bulunması nedeniyle Sözleşmenin feshi halinde Danışmanın fesih talebinin İdareye intikali, Danışmanın taahhüdünü ihale dokümanı ve Sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi durumunda İdarenin noter aracılığı ile nedenleri ve sonuçlarını açıkça belirterek göndereceği ihtarnamede belirlenen ve Danışmana tebliğ edildiği tarihten başlayarak on (10) günden aşağı olmamak üzere verilen ihtarlı sürenin bitimi (Verilen bu süre, Sözleşme süresini etkilemeyeceği gibi gecikme cezası uygulanmasını da engellemez.), Sözleşmenin uygulanması sırasında Danışmanın 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 26 ncı maddesinde sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi ile ihale sürecinde 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun Sözleşme yapıldıktan sonra tespit edilmesi hallerinde ise tespit tarihi itibariyle, Sözleşme feshedilmiş sayılır. Bu tarihleri izleyen yedi gün içinde İdare tarafından fesih kararı alınır. Bu karar, karar tarihini izleyen beş gün içinde Danışmana bildirilir.49.2. (Değişik: 07/06/2014-29023R.G. / 25. md.) 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 19, 20 ve 21 inci maddelerine göre İZTARIM Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim Gıda Marketçilik Satış 27
Pazarlama Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim
Raporu
Sözleşmenin feshedilmesi halinde, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar alındığı tarihten gelir kaydedileceği tarihe kadar endekse göre güncellenir. Güncellenen tutar ile kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların tutarı arasındaki fark Danışmandan tahsil edilir.
Hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle teminat alınmış ise, alıkonulan tutar gelir kaydedileceği gibi, Sözleşmenin feshedildiği tarihten sonra yapılmayan iş miktarına isabet eden teminat tutarı da birinci fıkra hükmüne göre güncellenerek Danışmandan tahsil edilir.
Sözleşmenin feshi halinde 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 20 nci maddesine göre Danışmanın kesin teminatı ve varsa ek kesin teminatı gelir kaydedilir. Gelir kaydedilen teminatlar, Danışmanın borcuna mahsup edilemez. Ayrıca Danışmanlar hakkında 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun ihalelere katılmaktan yasaklamaya ilişkin 26 ncı maddesine göre işlem yapılır ve Sözleşmenin feshi nedeniyle İdarenin uğradığı zarar ve ziyan Danışmana tazmin ettirilir. 49.4.1.Feshedilen Sözleşme konusu işin tasfiyesi genel hükümlere göre yapılır.”
Madde 50- Mücbir sebeplerden dolayı Sözleşmenin feshi-50.1.”Mücbir sebeplerden dolayı İdare veya Danışman sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir. Ancak Danışmanın mücbir sebebe dayalı bir süre uzatımı talebi varsa İdarenin sözleşmeyi feshedebilmesi için uzatılan sürenin sonunda işin sözleşme ve eklerine uygun şekilde tamamlanmamış olması gerekir. Sözleşmenin feshedilmesi halinde, hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilerek kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar iade edilir.”
Yapılan açıklamalar çerçevesinde sözleşmede belirtilen yapım işine ait kesin kabul süreçleri tamamlanıncaya değin işin devam etmesi gerekirdi.
ı) Hakediş ile bedeli ödendiği halde KDV ve fiyat farkı dahil 4.802.547,13 TL tutarındaki imalat kalemlerinin bir kısmının şartname ve sözleşmesine uygun yapılmadığı bir kısmının da yerinde olmadığı tespit edilmiştir.
YİGŞ Madde 24 – (1) “Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla İZTARIM Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim Gıda Marketçilik Satış 28
tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır. (2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir. ”
YİGŞ madde 24’de belirtildiği üzere sorumluluğu yükleniciye ait hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hak edişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hak edişlerinden veya kesin hak edişinden ya da teminatından kesilir hükmüne istinaden, tarafımızca yerinde tespit edilemeyen ekipmanlara ait ödemelerin, sonraki süreçte düzenlenen hak edişlerden veya teminattan kesilmesi gerekmektedir. Ancak yapılan incelemeler çerçevesinde aşağıdaki tabloda belirtilen imalat kalemlerine ait tutarların yüklenici hak edişinden kesilmediği görülmüştür. Aşağıda tabloda ayrıntılı hesaplaması yapılan toplam 4.802.547,13 TL’nin Yüklenicinin hakedişinden kesilmesi gerekirdi.
Tablo 3: Hatalı, Kusurlu ve Eksik İmalat Listesi
| Sıra No |
||
| İDARİ BİNA VE FABRİKA BİNASI | ||
| A | Topraklama ve Yıldırımdan Korunma Sistemi | -41.956,75 |
| B | Aydınlatma -Priz Tesisatları ve Ekipmanları | -200.048,15 |
| C | Pano Malzemeleri | -29.603,50 |
| D | Kablo ve kablo taşıma sistemleri | -232.118,20 |
| E | Panolar | -4.552,00 |
| F | Zayıf Akım Sistemi ( Tel-Data-TV-CCTV-SesIendirme ) | -145.241,53 |
| G | Yangın Algılama Sistemi | -104.028,20 |
| H | Asansör | -208.500,00 |
| İDARİ BİNA VE FABRİKA BiNASI tesisatları toplamaı | -966.048,33 | |
| Jeneratör ve panoları | -1.110.424,34 | |
| Arıtma Yapıları | -29.693,34 | |
| Genel Toplamı | -2.106.166,01 TL |
| Fiyat Farkı Dahil Tutar | -4.069.955,20T TL | |
| KDV Dahil Toplam Tutar | -4.802.547,13 TL |
Yüklenici tarafından yapılmayan bazı imalat kalemlerinin Şirket tarafından farklı bir firmaya tamamlatıldığı halde yüklenici firmaya mükerrer ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.
Taahhüt edilen iş, sözleşme ve eklerinde yer alan hükümlere uygun olarak tamamlandığında YİGŞ madde 41 (1) gereği yüklenici idareye geçici kabulün yapılması için başvuruda bulunur. Geçici kabul işlemleri YİGŞ ve Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği hükümleri de dikkate alınarak yürütülür. Geçici kabul işlemleri esnasında verilen süre sonunda yüklenici tarafından giderilmeyen eksiklikler, gecikme 30 günü aşarsa yüklenici nam ve hesabına İdare tarafından giderilebilir. Bu durumla ilgili olarak YİGŞ Madde 41inci maddesinde: ‘(Değişik bent: 08/08/2019-30856 R.G./33. md., yürürlük: 18/08/2019) Kabul komisyonu, kabule engel nitelikte olmamakla birlikte yapılan işte kusur ve eksiklikler tespit ederse; geçici kabul tutanağını tanzim ederek gördüğü kusur ve eksikliklerin ayrıntısını gösterir bir liste düzenler ve bunların giderilmesi için gerekli olan süreyi tutanakta belirtir. Belirlenen sürenin sonunda, yüklenici bulunsun veya bulunmasın, işin son durumu, yapı denetim görevlisi tarafından düzenlenecek bir tutanakla tespit edilir ve idareye iletilir. Eksikliklerin giderilmesi halinde geçici kabul tutanağı onaylanır. Kabul komisyonunun tespit ettiği eksiklikler, belirlenen sürede yüklenici tarafından giderilmezse bu sürenin bitiminden sonra eksikliklerin giderilmesine kadar geçecek her gün için, sözleşmesinde günlük gecikme cezası olarak yazılan tutarın %10’u oranında günlük ceza uygulanır. Ancak gecikme otuz günü geçerse ceza uygulamasına devam edilmekle birlikte idarece kusur ve eksiklikler yüklenici nam ve hesabına giderilebilir. Bu durumda kabul tutanağı eksikliklerin giderilmesinden sonra idarece işleme konularak onaylanır ve bu tarih kabul tarihi olarak dikkate alınır. ” denilmektedir.
Öte yandan yine YİGŞ’ nin ‘Yüklenicinin bakım ve düzeltme sorumlulukları’ başlıklı 25’inci maddesinde: “(1) Taahhüt konusu yapım işinin her türlü sorumluluğu, kesin kabul işlemlerinin idarece onaylanacağı tarihe kadar tamamen yükleniciye aittir. Yüklenici, gerek malzemenin şartnameye uygun olmamasından ve gerekse yapım işlerinin kusur ve eksiklerinden dolayı, idarece gerekli görülecek bütün onarım ve düzeltmeler ile sürekli bakım işlerini kendi hesabına derhal yapmak zorundadır. Yüklenici bu zorunluluğa uymadığı takdirde, idare, kendisinden bir yazı ile yükümlülüklerini yerine getirmesini isteyecektir. Bu talimatın yükleniciye tebliği tarihinden başlamak üzere işin özelliğine göre, talimat yazısında idarece
daha uzun bir süre verilmemişse, yüklenici on gün içinde yükümlülüklerini yerine getirmeye fiilen başlamadığı veya başlayıp da belirlenen süre içinde teknik gereklerine göre işi bitirmediği takdirde idare, (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./29. md., yürürlük: 18/08/2019) teminat süresi dışındaki onarım, düzeltme ve bakım işlerini, bütün giderleri yükleniciye ait olmak üzere 4734 sayılı Kanunda gösterilen usullerden biri ile yaptırabilir. İdare bu işler için yüklenicinin teminatından veya varsa diğer alacaklarından ödeme yapmaya yetkilidir. ” denilmektedir.
Bu doğrultuda kabule engel nitelikte olmamakla birlikte yapılan işte kusur ve eksiklikler tespit edilmesi halinde gerekli sürenin verilmesi, süre bitiminde gecikilen her gün için günlük gecikme cezasının %10’u kadar ceza kesilmesi gerektiği, cezalı geçen sürenin 30 günü aşması halinde ise kusur ve eksikliklerin yüklenici nam ve hesabına Şirket tarafından giderilebileceği anlaşılmaktadır.
Yapılan denetimler sonucunda aşağıdaki tabloda belirtilen imalat kalemlerinin Şirket tarafından başka bir firmaya tamamlatıldığı halde, yüklenici firmadan söz konusu imalat bedellerinin tahsil edilmemesi neticesinde mükerrer ödeme yapıldığı tespit edilmiştir. Bu tutarın firmanın hak edişinden kesilmesi gerekmektedir.
Tablo 4: İmalat Kalemleri ve Tutarları
| ÜRÜN | FATURA MİKTARI |
BİRİM FİYAT (KDV DAHİL) | BAYINDIR TESİS KULLANILAN MİKTAR | TUTAR (KDV DAHİL) |
BAYINDIR TESİS DEPO BULUNAN MİKTAR | DEPODAKİ TUTAR (KDV DAHİL) |
| 24 Volt Güç Kaynağı |
3 Adet | 25.140,00 | 1,00 Adet | 25.140,00 | 0,00 Adet | 0,00 |
| Yangın Alarm Kablosu |
2500 Metre | 249,60 | 204,50 Metre | 51.043,20 | 131,00 Metre | 32.697,60 |
| Siren Kablosu | 600 Metre | 312,00 | 248,00 Metre | 77.376,00 | 352,00 Metre | 109.824,00 |
| Sistem Aküleri | 8 Adet | 2.580,00 | 2,00 Adet | 5.160,00 | 0,00 Adet | 0,00 |
| Acil Durum Yönlendirme Armatürü |
27 Adet | 11.256,00 | 7,00 Adet | 78.792,00 | 4,00 Adet | 45.024,00 |
| Genel Toplam | Genel Toplam | Genel Toplam | Genel Toplam | 237.511,20 | 187.545,60 |