|
ÖZET: Tahakkuk eden vergilerin tahsilat oranlarının düşük seviyelerde kalması, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında dikkat çeken bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Belediyenin gelirlerinden tahsil edilemeyen tutarların yıllar içinde arttığı ve tahsilat oranlarının istenilen düzeyin altında olduğu tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince, belediye başkanı gelir ve alacakların takibi ve tahsili konusunda asli sorumlu olarak belirlenmiştir. Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu da kamu gelirlerinin zamanında ve eksiksiz olarak toplanmasını zorunlu kılmaktadır.
Yapılan incelemelerde, belirli gelir kalemlerinde tahsil edilemeyen tutarların artışı ve düşük tahsilat oranları gözlemlenmiştir. Örneğin, bina vergisi için tahsilat oranı %56,78, arsa vergisi için ise %54,48 olarak belirlenmiştir. Kamu idaresi, düşük faiz oranlarının vatandaşların ödeme önceliklerini etkilediğini ve pandeminin, depremlerin ve enflasyonun mükelleflerin vergi ödemelerini ertelemesine yol açtığını belirtmiştir. Tahakkuk tahsilat oranlarının artırılması amacıyla, son ödeme tarihini geçen mükelleflere öncelikle yüksek borçlardan ödeme emirleri gönderilmekte, ödeme yapmayan mükelleflerle iletişime geçilmekte ve gerekli tedbirler alınmaktadır. Mevzuat çerçevesinde, ilgili birimlerin tahsilat oranlarını artırmak için etkin çalışmalar yürütmesi gerektiği değerlendirilmektedir. |
BULGU: Tahakkuk Eden Vergilerin Tahsilat Oranının Düşük Düzeylerde Kalması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Tahakkuk eden belediye gelirlerinden tahsil edilemeyen tutarların yıllar itibarıyla arttığı ve tahsilat oranlarının düşük düzeyde kaldığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye Başkanının Görev ve Yetkileri” başlıklı 38’inci maddesine göre belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etme görevi belediye başkanına verilmiş ve bu konuda belediye başkanı asli sorumlu kılınmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde, kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu olduğu ifade edilmektedir.
Aynı Kanun’un “Muhasebe Hizmeti ve Muhasebe Yetkilisinin Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde ise muhasebe yetkilisine gelirlerin ve alacakların tahsili görevi verilmiştir.
Yapılan incelemede aşağıdaki tabloda görüleceği üzere bazı gelir kalemlerinde tahsil edilemeyen tutarların yıllar itibarıyla arttığı ve tahsilat oranlarının düşük düzeyde kaldığı tespit edilmiştir. Belediyenin 2024 yılında tahsilat oranları düşük düzeyde olan belediye gelir türlerine ilişkin bilgi aşağıda verilmiştir.
Tablo 9: 2024 Yılı Bazı Gelir Kalemleri Tahakkuk ve Tahsilat Oranları
| Vergi veya Harç Türü |
Devreden Gelir Tahakkuku |
2024 Yılı Tahakkuku | Toplam Tahakkuk (Devreden+Yılı Tahakkuk) |
2024 Yılı Net Tahsilat |
Gelecek Yıla Devreden Tahakkuk | Tahsilat Oranı (%) |
| Bina Vergisi | 121.641.495,77 | 287.261.635,05 | 408.903.130,82 | 232.173.982,90 | 176.729.147,92 | 56,78 |
| Arsa Vergisi | 22.213.256,95 | 45.742.573,38 | 67.955.830,33 | 37.023.944,19 | 30.931.886,14 | 54,48 |
| İlan ve Reklam Vergisi |
8.899.397,33 | 3.363.815,94 | 12.263.213,27 | 2.916.148,40 | 9.347.064,87 | 23,78 |
| Müşterek Bahislere Ait Eğlence Vergisi |
34.808.749,87 | 19.409.699,75 | 54.218.449,62 | 8.625.297,74 | 45.593.151,88 | 15,91 |
| İş Yeri Çevre ve Temizlik Vergisi |
33.614.759,78 | 44.562.611,14 | 78.177.370,92 | 22.929.541,93 | 55.247.828,99 | 29,33 |
| Alt Yapı Kazı İzin Harcı |
13.447.836,57 | 13.055.722,00 | 26.503.558,57 | 12.720.028,09 | 13.783.530,48 | 47,99 |
Kamu İdaresi cevabında, genel faiz oranlarına kıyasla kamu borçları faiz oranının düşük kalmasının vatandaşın ödeme önceliklerinde verginin arka planda kalmasına ve zamanında ödemeyen mükelleflerin sayısında artış yaşanmasına neden olduğu, covid19 pandemisi, bölgede meydana gelen depremler, son zamanlarda yaşanan enflasyon ve mükelleflerin vergi yapılandırma beklentilerinin artmasının da vergi mükelleflerinin vergi ödemelerini ötelemesine neden olduğunu belirterek tahakkuk tahsilat oranının artırılabilmesi için son ödeme tarihini geçirmiş mükelleflere en yüksek borçlardan başlayarak ödeme emri çekildiği, ödeme emri tebliğ edilen mükelleflerden ödeme yapmayanlar telefonla aranarak ödeme için davet edildiği ve buna rağmen ödeme yapmayanlara tedbir koyulduğu ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri uyarınca, İdarenin ilgili birimleri tarafından söz konusu gelir kalemlerine ait tahsilat oranlarının artırılması için gerekli çalışmaların yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.