Tahsil Edilme Niteliğini Kaybetmiş Alacakların İlgili Hesaplarda İzlenmeye Devam Edilmesi (Sayıştay)

BULGU: Tahsil Edilme Niteliğini Kaybetmiş Alacakların İlgili Hesaplarda İzlenmeye Devam Edilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Düzce Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Merkezi Döner Sermaye İşletmesinin ticari alacaklar hesaplarında kayıtlı olan bazı alacakların tahsil edilebilme kabiliyetlerini yitirmiş olmalarına karşılık halen bu hesaplarda izlenmeye devam edildiği görülmüştür.
a) Tahsil edilme niteliğini kaybetmiş bazı alacakların alıcılar hesabında izlenmeye devam edilmesi
01.05.2007 tarih ve sayılı 26509 Resmi Gazete’de yayımlanıp yürüklüğe giren Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesabın niteliği” başlıklı 96’ıncı maddesinde 120 Alıcılar Hesabının, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış alacaklarının izlenmesi için kullanılacağı,
“Hesabın işleyişi” başlıklı 97’inci maddesinin 4’üncü fıkrasında; tahsili şüpheli hâle gelen ticari alacaklar bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedileceği,
Aynı maddenin beşinci fıkrasında; alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedileceği,
belirtilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükmü gereği işletmenin kendi faaliyet alanı kapsamında gerçekleştirdiği mal ve hizmet satışlarından kaynaklı ve karşılığında herhangi bir senet alınmamış alacakların 120 Alıcılar hesabından izleneceği, bu alacakların vadesinin dolması, alacaklar hakkında hukuki takip başlatılması gibi çeşitli sebepler şüpheli hale gelmesi halinde 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedileceği, alacağın zamanaşımına uğraması, tahsilinin olanaksız hale gelmesi gibi çeşitli sebeplerle tahsil edilebilme olanağını yitirmiş olanların ise Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilmek suretiyle kayıtlardan çıkarılacağı ve aynı zamanda bu alacağın tahsil veya takibinde sorumluluğu bulunanların tespit edilerek tahsil edilebilme olanağını yitirmiş bu alacakların bu kişiler adına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan denetimlerde, Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Döner Sermaye İşletmesi mali tablolarında 120.02 Özel Bütçe Kapsamındaki İdarelerden Alacaklar kodunda 1.238,83 TL, 120.03 Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlardan Alacaklar kodunda 148.909,76 TL, 120.04 Mahalli İdarelerden Alacaklar kodunda 77.402,25 TL, 120.07 Diğer Kamu Tüzel Kişilerden Alacaklar kodunda 56.841,05 TL, 120.08 Sigorta Şirketlerinden Alacaklar kodunda 32.525,79 TL olmak üzere toplam 316.917,68 TL alacağın bulunduğu, bu alacakların hangi tarihte tahakkuk ettirildiği, hangi faaliyetten kaynaklandığı, bunların vadesinin hangi tarih olduğu, bunlara tahsiline yönelik hukuki takibin yapılıp yapılmadığı konusunda herhangi bir veriye ulaşılamamış olup, söz konusu alacakların yıllardır 120 Alıcılar hesabında kayıtlı bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu şekilde tahsil edilebilme niteliğini yitirmiş alacağın kurum mali tablolarında yer verilmesi suretiyle 120 Alıcılar hesabının 316.917,68 TL fazla gözükmesine sebebiyet verilmektedir.
Kamu İdaresince söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığı ifade edilmiştir.
b) Tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş alacakların alacak senetleri hesabında izlenmeye devam edilmesi
Düzce Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Merkezi Döner Sermaye İşletmesi alacak senetleri hesabına kayıtlı bazı alacakların tahsil edilebilme kabiliyetlerini yitirmiş olmalarına karşılık halen bu hesapta izlenmeye devam edildiği görülmüştür.
01.05.2007 tarih ve sayılı 26509 Resmi Gazete’de yayımlanıp yürüklüğe giren Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesabın niteliği” başlıklı 98’inci maddesinde 121 Alacak Senetleri hesabının, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede bağlanmış alacakların izlenmesi için kullanılacağı,
“Hesabın işleyişi” başlıklı 99’inci maddesinin 4’üncü fıkrasında; senetli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden Alacaklar hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar hesabına alacak kaydedileceği,
belirtilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükmü gereği işletmenin kendi faaliyet alanı kapsamında gerçekleştirdiği mal ve hizmet satışlarından kaynaklı ve karşılığında senet alınmış alacakların 121 Alacak Senetleri hesabından izleneceği, bu senetlerin tahsil zamanaşımına uğraması, hükümsüz hale gelmesi gibi çeşitli sebeplerle tahsil edilebilme olanağını yitirmiş olanların ise 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar hesabına borç kaydedilmek suretiyle kayıtlardan çıkarılacağı ve aynı zamanda bu alacağın tahsil veya takibinde sorumluluğu bulunanların tespit edilerek tahsil edilebilme olanağını yitirmiş bu alacakların bu kişiler adına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan denetimlerde, Düzce Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Döner Sermaye İşletmesi mali tablolarında 121 Alacak Senetleri hesabında 275.030,63 TL meblağın kayıtlı bulunduğu, bu senetli alacakların 2010 öncesi ücretli hastalara sunulan sağlık hizmetleri karşılığı tahakkuk eden alacaklara karşılık alınan kambiyo senetleri olduğu, bu senetlerin tamamının vadesinin dolduğu, inceleme konusu yapılanların tamamının zamanaşımına uğradığı anlaşılmış olup kayıtlı bu senetlere dayalı alacağın tahsiline yönelik bir hukuki takip yapılıp yapılmadığı konusunda herhangi bir veriye ulaşılamamıştır. Bu şekilde Kuruma ait mali tablolarda tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş senetlere dayalı alacağın bulunması nedeniyle 121 Alacak Senetleri hesabının 275.030,63 TL kadar fazla gözükmesine sebebiyet verilmektedir.
Kamu İdaresince söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş alacakların yukarıda belirtildiği şekilde kayıtlardan çıkarılması ve sorumluluğu bulunanalar hakkında gerekli işlemlerin yapılması gerekmektedir.