|
ÖZET: Tahsili şüpheli hale gelen alacaklarla ilgili muhasebe kayıtlarının eksikliği, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Üniversiteye bağlı döner sermayeli işletmelerin, ticari ve diğer alacaklarını 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı veya 138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı’nda izlememesi ve bu alacaklar için karşılık ayırmaması dikkat çekmektedir. 2007 tarihli Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, bu hesapların kullanımını düzenleyerek, vadesi geçmiş alacakların izlenmesini ve karşılık ayrılmasını zorunlu kılmaktadır.
Denetim sırasında, döner sermaye işletmesine bağlı birimlerde toplam 1.777.106,48 TL tutarında vadesi geçmiş alacakların bulunduğu tespit edilmiştir. Bu alacaklar, çeşitli kamu ve özel kişilerden kaynaklanmakta olup, bir kısmı dava veya icra aşamasına ulaşmıştır. Ancak, bu alacakların 128 ve 138 hesaplarına aktarılmadığı ve karşılık ayrılmadığı görülmüştür. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, muhtemel risklere karşı ihtiyatlılık gereği olarak karşılık ayrılmasını öngörmektedir. Kamu idaresi, tahsil edilemeyen alacakların izlenmesi için gerekli hesapların çalıştırılması gerektiğini vurgulamakta ve birimler arasında koordinasyon sağlanacağına dair taahhütte bulunmaktadır. Sonuç olarak, döner sermaye işletmelerine ait tahsili şüpheli alacakların muhasebe kayıtlarının düzenlenmesi ve mali tablolarda gösterilmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. |
BULGU: Tahsili Şüpheli Hale Gelen Alacaklarla İlgili Muhasebe Kayıtlarının Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversiteye bağlı döner sermayeli işletme birimlerinin uhdesinde olan ticari ve diğer alacaklardan tahsili şüpheli hale gelenlerin 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı veya 138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı’nda izlenmediği ve bunlar için karşılık ayırma işlemi yapılmadığı görülmüştür.
01.05.2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı’nın niteliğini düzenleyen 109 uncu maddesinde; hesabın, işletmelerin mal ve hizmet satış faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve ödeme süresi geçmiş, bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış alacakların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmektedir
Aynı Yönetmelik’in 138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı’nın niteliğine ilişkin 121 inci maddesinde; hesabın, ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi birkaç defa uzatılmış veya yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış diğer alacakların izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmektedir.
Yine bahsi geçen Yönetmelik’in 111, 123 ve 433 üncü maddelerinde; şüpheli ticari ve şüpheli diğer alacaklar hesabında izlenen tutarların tahsil edilememe ihtimalinin kuvvetlenmesi halinde karşılık ayırma işlemi yapılacağı düzenlenmektedir.
Yukarıda yer verilen Yönetmelik hükümleri kapsamında, muhasebe işlemlerine dair yerinde denetim çalışmaları sırasında ve muhasebe sistemi üzerinden yapılan incelemelerde döner sermaye işletmesine bağlı birimlerinin bazılarında; muhtelif kamu ve özel, gerçek ve tüzel kişilerinden 120 Alıcılar Hesabında toplam 205.754,58 TL tutarında, 135 Personelden Alacaklar Hesabında 3.071,56 TL ve 136 Diğer Alacaklar Hesabında 1.568.280,34 TL tutarında vadesi geçmiş, birkaç defa yazıyla istenmiş ve yine bir kısmı dava veya icra safhasına gelmiş alacaklar bulunduğu görülmüştür. Bu tutarların ilgisine göre 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı ile 138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı’na aktarılmadığı tespit edilmiştir.
Diğer yandan, söz konusu ticari ve diğer alacakların bir kısmının tahsil edilmeme olasılığı kuvvetlendiği halde, bu alacaklar için karşılık ayırma işleminin yapılmadığı da görülmektedir. Ancak Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili hükümlerinde de geçtiği üzere, muhasebe uygulamasında muhtemel risklere ve olaylara karşı karşılık ayrılması ihtiyatlılık kavramının bir gereğidir. Karşılık tutarları da 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı, 139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı ile 654 Karşılık Giderleri Hesabına’na kaydedilmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında, tahsil edilemeyen bahse konu alacakların izlenmesi için ilgili hesapların çalıştırılması gerektiği vurgulanarak, birimler arasında koordinasyon sağlanarak gereğinin yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuş olarak, döner sermaye işletmesi bulunan birimlere ait tahsili şüpheli hale gelen toplam 1.777.106,48 TL tutarındaki ticari ve diğer alacakların izlenmesi için 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı veya 138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı’nın çalıştırılması ve buna ilişkin muhasebe kayıtlarının Kurumun mali tablolarında gösterilmesi gerekmektedir.