|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (Kurum) tahsisli olarak kullandığı taşınmazların muhasebe kayıtlarında önemli hatalar tespit etmiştir. Kurumun ana hizmet binası ve bazı bölge müdürlüklerine ait binaların muhasebe kayıtlarında arsa ve bina değerleri ayrı ayrı izlenmektedir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (GYMY) ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY) gereğince, maddi duran varlıkların eklenti ve bütünleyici parçalarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak, 2018 yılında yapılan düzenlemelerle, arsalar ve üzerindeki yapılar ayrı muhasebeleştirileceği hükme bağlanmış, fakat bu değişikliklerin uygulanması 2025 yılına ertelenmiştir.
Kurumun muhasebe kayıtları incelendiğinde, tahsisli ana hizmet binası ve 14 bölge müdürlüğüne ait binaların hem arsa hem de bina değerleri üzerinden ayrı ayrı takip edildiği, bu durumun 250 Arazi ve Arsalar Hesabı’nda 911.803.309,18 TL fazla, 252 Binalar Hesabı’nda ise aynı miktarda eksik bilgiye yol açtığı tespit edilmiştir. Kamu idaresi, bu hatayı düzeltmek amacıyla gerekli yazışmaları yapmış ve düzeltici işlemleri 2024 yılında tamamlamıştır. Ancak, bu düzeltmelerin 2023 yılı mali tablolarına bir etkisi olmamıştır. Sonuç olarak, 2023 yılı mali tabloları, taşınmazların arsa ve bina değerlerinin ayrı takibi nedeniyle önemli bir tutarsızlık içermektedir. |
BULGU: Tahsisli Kullanılan Taşınmazların Muhasebe Kayıtlarının Hatalı Olması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Türkiye İstatistik Kurumunun (Kurum) tahsisli olarak kullandığı ana hizmet binası ve bazı bölge müdürlüklerine ait hizmet binalarının muhasebe kayıtlarında hem arsa değeri hem de bina değeri olarak ayrı ayrı takip edildiği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin (GYMY) “Maddi duran varlıkların kayıt değerleri” başlıklı 26’ncı maddesinin ikinci fıkrasında, maddi duran varlıkların bütünleyici parçaları ve eklentilerinin, ilgili maddi duran varlıkla birlikte değerlendirileceği,
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin (MYMY) 252 Binalar Hesabının niteliğine ilişkin 175’inci maddesinde; binalar hesabının eklenti ve bütünleyici parçaları dâhil olmak üzere, kamu idarelerinin mülkiyetinde bulunan binalar ile bunlardan tahsise konu edilenlerin izlenmesi için kullanılacağı
hüküm altına alınmıştır.
Bütünleyici parça kavramı ise 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 684’üncü maddesinde; yerel adetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parça olarak tanımlanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince maddi duran varlıkların bütünleyici parçaları ve eklentileri ile birlikte değerlendirilmesi, binalar hesabının eklenti ve bütünleyici parçaları dahil olarak izlenmesi gerekmektedir.
Ancak, 2018 yılında maddi duran varlıkların raporlanmasına ilişkin GYMY ‘in 26’ncı maddesine eklenen üçüncü fıkrası ile üzerinde başka bir maddi duran varlık bulunan arsalar ile yapıların ayrı ayrı muhasebeleştirileceği hüküm altına alınmış olup benzer bir düzenleme de MYMY’nin “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 170’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (5) numaralı alt bendine eklenmiştir.
GYMY ve MYMY’de yapılan söz konusu değişiklikler ile üzerinde başka bir maddi duran varlık bulunan arsalar ile yapıların raporlama usullerin diğer maddi duran varlıklardan farklılaştırılması öngörülmüş olmakla birlikte GYMY’e eklenen Geçici 2’nci maddesi ve MYMY’e eklenen Geçici 4’üncü maddesi ile bu değişiklik hükmünün uygulanması 01.01.2025 tarihine ertelenmiş olduğundan kamu idareleri tarafından bu kapsamda yapılacak olan muhasebe kayıtlarının ve mali raporlamanın mevcut düzenlemeler esas alınarak yapılması bir başka ifade ile maddi duran varlıkların bütünleyici parçaları ve eklentileri ile beraber kayıt altına alınmasına devam edilmesi gerekmektedir.
Yukarda yer alan mevzuat hükümleri gereğince, Kurumun faaliyetlerini yürüttüğü ana hizmet binası ile bölge müdürlüklerine ait hizmet binalarının üzerine inşa edildiği arsalar söz konusu binaların bütünleyici parçası olarak kabul edilerek ilgili bina ile beraber kayıt altına alınması gerekmektedir. Nitekim Kuruma tahsisli bu taşınmazlar, tapu kayıtlarında hizmet binası ve arsası olarak gözükmekte ve hizmet binasının üzerine inşa edildiği arsalar için ayrı bir tapu kaydı bulunmamaktadır.
Kurumun muhasebe kayıtları üzerinde yapılan incelemede, tahsisli olarak kullanılan ana hizmet binası ile 14 adet bölge müdürlüğüne ait hizmet binasının muhasebede hem arsa değerine esas tutar üzerinden 250 Arazi ve Arsalar Hesabında hem de bina değerine esas tutar üzerinden 252 Binalar Hesabında takibinin yapıldığı ve bu nedenle 250 Arazi ve Arsalar Hesabının 911.803.309,18 TL kadar fazla, 252 Binalar Hesabının ise 911.803.309,18 TL kadar eksik olarak Kurum mali tablosunda yer aldığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından, bulguda tespit edilen hususa iştirak edilerek hatalı şekilde hem arsa değeri hem de bina değeri olarak muhasede ayrı ayrı takibi yapılan taşınmazlara ilişkin bölge müdürlüklerine gerekli düzeltmelerin yapılması için üst yazıların yazıldığı, akabinde GYMY’nin ve MYMY’nin mevcut hükümleri çerçevesinde bu binaların bütünleyici parçalarını içerecek şekilde muhasebeleştirilme işlemlerinin tamamlandığı belirtilmiş olmakla beraber söz konusu düzeltici işlemler 2024 yılında yapıldığından 2023 yılı mali tablolarına bir etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç itibarıyla, 2023 yılı mali tabloları, hizmet binası olarak kullanılan taşınmazlara ilişkin arsa ve bina değerlerinin muhasede ayrı ayrı takibinin yapılması nedeniyle 250 Arazi ve Arsalar Hesabı 911.803.309,18 TL fazla ve 252 Binalar Hesabı 911.803.309,18 TL eksik bilgi sunmaktadır.