| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, kamu kurumları tarafından İdareye tahsis edilen taşınmazların muhasebe kayıtlarına alınmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, taşınmazların değerlerinin ve amortismanlarının eksik görünmesine yol açarak mali tabloların doğruluğunu etkilemektedir. İlgili yönetmelik hükümlerine uygun olarak, tahsis edilen taşınmazların kayıt altına alınması gerekmektedir. |
BULGU: Tahsisli Olarak Kullanılan Taşınmazların Muhasebe Kayıtlarında Görünmemesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Kamu kurum ve kuruluşları tarafından İdareye tahsis edilen taşınmazların muhasebe kayıtlarına alınmadığı görülmüştür.
6360 sayılı Kanun ile il özel idarelerinin kaldırılması üzerine 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 28’nci maddesine eklenen bir hüküm ile büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde kamu tüzel kişiliğini haiz ve özel bütçeli Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları kurulmuştur.
Başlangıçta 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu hükümlerine tabi bulunmayan kuruluş için ayrı olarak Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği çıkarılmış, bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ve 5018 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuatın kıyasen uygulanacağı hususu da aynı Yönetmelikte hüküm altına alınmıştır.
5018 sayılı Kanunun 44 ve 45’nci maddesi hükümlerine göre kamu idarelerince, taşınır edinilmesi, yönetilmesi, elden çıkarılması ve takibinde izlenecek yöntem ile muhasebeleştirilmesi çıkarılacak yönetmelikler ile düzenlenir. Bu Kanunun 47’nci maddesi hükmüne göre Kamu idarelerinin, kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmek için mülkiyetlerindeki taşınmazlarla Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerleri, birbirlerine ve köy tüzel kişiliklerine bedelsiz olarak tahsis edebilmeleri mümkün bulunmaktadır.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesi ile idarelere, yalnızca mülkiyetinde olan taşınmazların değil, kaynağına ve edinme yöntemine bakılmaksızın yönetiminde ve kullanımında bulunan taşınmazların da kaydını tutma ve icmal cetvellerini hazırlama sorumluluğu tevdi edilmiştir. Bu çerçevede olmak üzere, 5018 sayılı Kanun veya mevzuatta tahsise imkân tanıyan diğer hükümler uyarınca kamu idarelerine tahsis edilen taşınmazların da kayıt altına alınması gerekmektedir. Yönetmelikte, tapuda kayıtlı olan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, maliyet bedeli belirlenemeyenlerin ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınacağı, taşınmazların rayiç değerinin ise maliki kamu idaresince, başka bir kamu idaresinin yönetiminde veya kullanımında olanların ise bu idarelerce tespit edileceği yönünde düzenlemeler yapılmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 187’nci maddesinde açıklandığı üzere, kamu idaresinin mülkiyetinde olan taşınmazlardan diğer kamu idarelerine tahsis edilenler ve kamu idarelerince tahsisli olarak kullanılanlar yardımcı hesaplar itibarıyla izlenir.
Taşınmazların tahsisinin kaldırılmasına karar verilmesi halinde taşınmazı tahsis eden idare ile taşınmazın tahsis edildiği idarenin muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe birimleri tarafından tahsise ilişkin muhasebe kayıtları kapatılır. Maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyet, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilir ve amortisman hesaplamasında dikkate alınır.
Tahsis edilen taşınmazlara yapılan değer artırıcı harcamalar, taşınmazın tahsis edildiği kamu idaresinin muhasebe hizmetini yürüten muhasebe birimince ilgili taşınmazın kayıtlı değeri üzerine ilave edilir. İlave edilen değer, taşınmazı tahsis eden kamu idaresine, bu kamu idaresince de muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe birimine kayıtlara alınmak üzere bildirilir.
Mülkiyeti kendilerine ait olmadığı halde kullanımlarına tahsisi edilen taşınmazların mali tablolarında gösterilmelerinin sağlanması için Genel Yönetim, Merkezi Yönetim ve Mahalli İdareler Muhasebe Yönetmeliklerinde gerekli düzenlemeler yapılmış olup, Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 41 sıra no.lu tebliğinde yardımcı hesaplar belirlenerek merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin detaylı hesap planına eklenmiştir.
Buna göre taşınmaz maliki kamu idaresi tarafından tahsis işlemine ilişkin belgeler muhasebe birimine verildiğinde; 500-Net Değer Hesabına borç, ilgisine göre 250-Arazi ve Arsalar Hesabı, 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı veya 252-Binalar Hesabına alacak; varsa taşınmaza ilişkin amortisman tutarları 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, 500- Net Değer Hesabına alacak kaydedilmelidir. Taşınmazın tahsis edildiği kamu idaresi tarafından tahsis işlemine ilişkin belgeler muhasebe birimine verildiğinde; ilgisine göre 250- Arazi ve Arsalar Hesabı, 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı veya 252-Binalar Hesabına borç, 500-Net Değer Hesabına alacak; varsa taşınmaza ilişkin amortisman tutarları 500-Net Değer Hesabına borç,257-Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedilecektir.
Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planında İdarenin diğer kamu idareleri tarafından kendisine tahsis edilen taşınmazları muhasebe kayıtlarında izlemesi ve tahsis edilen bu taşınmazın maliyet bedelini ilgisine göre 250.03, 251.03 ve 252.03 Tahsisli Kullanılan Taşınmazlar Hesapları ile 500.12 Tahsisli Kullanılan Taşınmazlar Hesabının kullanılacağı belirtilmiştir.
2023 yılı içerisinde kuruma tahsis edilen taşınmazların tesbit edilen değerleri ile muhasebe kayıtlarına alındığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede olmak üzere, toplam 18 adet taşınmaz için, 252 Binalar Hesabına 189.656.489,56 TL borç, 500 Net Değer Hesabına alacak, 250 Arsa ve Araziler Hesabına 66.103.585,90 TL borç, 500 Net Değer Hesabına alacak yazılmıştır. Ayrıca 21.650.733,30 TL 257 Birikmiş Amortisman Hesabına Borç kaydı yapılarak 500 Net Değer Hesabından düşülmüştür. Ancak yılı geçtikten sonra gerçekleştirilen bu işlemler 2022 yılı mali tablolarında herhangi bir değişikliğe yol açmayacağından, bulgu konusu hata yılı mali tablolarında yer almıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından İdareye tahsis edilmiş olan 18 adet taşınmazın tesbit edilecek değerleri ile yıl içerisinde muhasebe kayıtlarına alınmaması sonucu bu taşınmazlara ilişkin 257 Birikmiş Amortismanlar ile 500.13 Tahsis Edilen Taşınmazlar İçin Ayrılmış Amortisman Tutarları Hesabının da eksik görünmesine neden olunmuştur. İdareye tahsis edilen taşınmazların söz konusu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak ilgili varlık ve özkaynak hesaplarına alınmaması mali tabloların doğruluğunu ve güvenilirliğini de etkilemektedir.