|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, idari para cezalarının takipli alacağa dönüşmesi ve bu alacakların Gelir İdaresi Başkanlığına devredilmesi sürecini incelemektedir. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17. maddesi uyarınca, kamu idareleri tarafından kesilen idari para cezalarının genel bütçeye gelir kaydedilmesi gerekmektedir. Ancak, bu cezaların yasal ödeme süresi içinde tahsil edilememesi durumunda, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde takip edilmesi ve tahsilatın Gelir İdaresi Başkanlığına devredilmesi gerekmektedir.
Yapılan denetimlerde, 20.364.142,34 TL tutarındaki bir idari para cezasının, Bakanlık hesaplarından çıkarılmadan mali tablolarda raporlandığı tespit edilmiştir. Bu durum, 2019 ve 2020 yıllarındaki Sayıştay Denetim Raporlarında da belirtilmiştir. 6183 sayılı Kanun gereği, bu tür alacakların takibi ve tahsilatı Gelir İdaresi Başkanlığına aittir. Ancak, mevcut muhasebe sisteminin gereklilikleri doğrultusunda, bu alacakların ilgili kurumsal kodlara devredilmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, tahsil edilemeyen idari para cezalarının kayıtlardan çıkarılmaması, 2021 yılı bilançosunda 121 Gelirlerden takipli alacaklar hesabında hatalara yol açmıştır. Bu durum, kamu mali yönetiminde şeffaflık ve doğruluk açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir. |
BULGU: Takipli Alacağa Dönüşen İdari Para Cezalarının Bakanlık Mali Tablosunda Raporlanması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Süresinde tahsil edilemediği için takipli alacağa dönüşerek Gelir İdaresi Başkanlığına devredilmesi gereken idari para cezalarının, 121 Gelirlerden takipli alacaklar hesabında izlendiği görülmüştür.
İdari para cezalarına ilişkin yasal düzenlemenin yer aldığı 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17’nci maddesinde bulgu konusu hususa ilişkin olarak; 5018 sayılı Kanun’a ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri tarafından verilen idarî para cezalarının, ilgili kanunlarında aksine bir hüküm bulunmadıkça, genel bütçeye gelir kaydedileceği, genel bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idarî para cezalarına ilişkin kesinleşen kararların, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Maliye Bakanlığınca belirlenecek tahsil dairelerine gönderileceği ifade edilmiştir.
Anılan madde hükmü uyarınca; kanuni ödeme süresi ya da kesinleşme tarihi içerisinde tahsil edilemeyerek takipli alacağa dönüşen idari para cezalarının, 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsil edilmesi gerekmektedir. Mezkûr Kanun hükümlerine tabi Devlet alacağı niteliği kazanan söz konusu idari para cezalarını tahsil etme görevi ise 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 137’nci maddesi hükmü uyarınca Gelir İdaresi Başkanlığına (GİB) aittir.
Nitekim GİB’in 442 Seri No’lu Tahsilat Genel Tebliği’nde de ödeme veya kesinleşme süresi içerisinde ödenmeyen idari para cezalarına ilişkin idari yaptırım kararlarının, kararın kesinleşmesini müteakip tahsil için ilgili vergi dairesine gönderileceği hükmüne yer verilerek takipli hale gelen idari para cezalarının tahsil edilmesi görevinin kendisinde olduğu hususu vurgulanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince, genel bütçe geliri olarak kayıtlara alınmakla beraber kanuni ödeme süresi ya da kesinleşme tarihi içerisinde tahsil edilmeyen idari para cezalarını 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsil etme görev ve yetkisi, cezayı kesen kuruma değil GİB’e aittir. Bu yetkinin GİB’e geçtiği tarih itibarıyla cezayı kesen kurumun tasarruf alanından çıkan söz konusu alacakların ve bunlara ilişkin muhasebe kayıtlarının anılan Başkanlığa aktarılması, dolayısıyla tahakkuk tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığınca 120 Gelirlerden alacaklar hesabı ile kayıtlara alınan idari para cezalarından süresi içerisinde tahsil edilmeyenlerin Bakanlık hesaplarından çıkarılarak GİB hesaplarına aktarımının sağlanması gerekmektedir.
Ancak yapılan incelemelerde; takipli alacak niteliği kazanan 20.364.142,34 TL tutarındaki idari para cezasının Bakanlık hesaplarından çıkarılmayarak mali tablolarda raporlandığı tespit edilmiştir. Söz konusu husus 2019 ve 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer almıştır.
Kamu idaresi tarafından, genel bütçe gelirlerinin ilgili idarelerin kurumsal kodlarına kaydedilmesine yönelik 16.12.2019 tarihIi ve E.561356 sayılı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Yazısının eki tablo dipnotlarında, 6183 sayılı Kanun’a göre vergi dairelerince takibi yapılacak idari para cezalarının GİB kurumsal koduna alınacağının belirtildiği ancak Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sisteminde kurum bazlı muhasebe ve hesap planı düzenine geçildiği ve gelirlerin ilgili kurum adına tahsil edilmesinin sağlandığı buna göre de takibe konu alacak hesaplarının GİB kurumsal koduna devredilmesinin bu sisteme aykırı olacağı ve bu kapsamda ilgili Genel Yazı’da güncelleme yapılacağı ifade edilmekle birlikte, mevcut durumda bu alacak hesaplarının takip ve tahsil görevi ile kayıtlara alma işlemi GİB’e aittir.
Bu itibarla, tahsil edilemeyerek takipli alacağa dönüşen idari para cezaları kayıtlardan çıkarılmadığı için 2021 yılı Bilançosunda 121 Gelirlerden takipli alacaklar hesabı itibarıyla 20.364.142,34 TL hataya neden olunmuştur.