Takipli Alacağa Dönüşen İdari Para Cezalarının Gelir İdaresi Başkanlığı Yerine Bakanlık Mali Tablosunda Raporlanması (Sayıştay)

BULGU: Takipli Alacağa Dönüşen İdari Para Cezalarının Gelir İdaresi Başkanlığı Yerine Bakanlık Mali Tablosunda Raporlanması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Süresinde tahsil edilemediği için takipli alacağa dönüşerek Gelir İdaresi Başkanlığına devredilmesi gereken idari para cezalarının, 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı kullanılarak Bakanlık mali tablosunda izlendiği görülmüştür.
İdari para cezalarına ilişkin yasal düzenlemenin yer aldığı 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17’nci maddesinde bulgu konusu hususa ilişkin olarak; 5018 sayılı Kanun’a ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri tarafından verilen idari para cezalarının, ilgili kanunlarında aksine bir hüküm bulunmadıkça, genel bütçeye gelir kaydedileceği, genel bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idari para cezalarına ilişkin kesinleşen kararların, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Maliye Bakanlığınca belirlenecek tahsil dairelerine gönderileceği ifade edilmiştir.
Anılan madde hükmü uyarınca; kanuni ödeme süresi ya da kesinleşme tarihi içerisinde tahsil edilemeyerek takipli alacağa dönüşen idari para cezalarının, 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsil edilmesi gerekmektedir. Mezkûr Kanun hükümlerine tabi Devlet alacağı niteliği kazanan söz konusu idari para cezalarını tahsil etme görevi ise 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 137’nci maddesi hükmü uyarınca Gelir İdaresi Başkanlığına (GİB) aittir.
Nitekim GİB’in B seri 18 sıra numaralı Tahsilat Genel Tebliği’nde de ödeme veya kesinleşme süresi içerisinde ödenmeyen idari para cezalarına ilişkin idari yaptırım kararlarının, kararın kesinleşmesini müteakip tahsil için ilgili vergi dairesine gönderileceği hükmüne yer verilerek takipli hale gelen idari para cezalarının tahsil edilmesi görevinin kendisinde olduğu hususu vurgulanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince, genel bütçe geliri olarak kayıtlara alınmakla beraber kanuni ödeme süresi ya da kesinleşme tarihi içerisinde tahsil edilmeyen idari para cezalarının 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsil etme görevi ve yetkisi, cezayı kesen kuruma değil GİB’e aittir. Bu yetkinin GİB’e geçtiği tarih itibarıyla cezayı kesen kurumun tasarruf alanından çıkan söz konusu alacakların ve bunlara ilişkin muhasebe kayıtlarının anılan Başkanlığa aktarılması, dolayısıyla tahakkuk tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığınca 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile kayıtlara alınan idari para cezalarından süresi içerisinde tahsil edilmeyenlerin Bakanlık hesaplarından çıkarılarak GİB hesaplarına aktarımının sağlanması gerekmektedir.
Diğer taraftan, genel bütçe gelirlerinin ilgili idarelerin kurumsal kodlarına kaydedilmesine yönelik 16.12.2019 tarihli ve E.561356 sayılı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Yazısının eki tablo açıklamalar bölümünün ikinci bendinde de, idari para cezalarından ödeme süresi içerisinde tahsil edilenler cezayı kesen kurumun kurumsal koduyla, kesinleştikten sonra 6183 sayılı Kanun gereğince takip ve tahsili için ilgili vergi dairesine intikal ettirilenler ise Gelir İdaresi Başkanlığının kurumsal koduyla kayıtlara alınacağı belirtilmiştir. Ancak uygulamada, söz konusu takipli alacakların Bakanlığın kayıtlarından çıkarılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, kamu tahsilat sürecinin tahakkuka dayalı olarak elektronik ortamda gerçekleştirilmesini sağlayan “e-Tahsilat” uygulaması kapsamında Gelir İdaresi Başkanlığı ve ilgili idareler nezdinde entegrasyon çalışmalarının yürütülmekte olduğu, bu kapsamda, tahakkuk belgesine ilişkin çalışmaların tamamlandığı, idari para cezalarının takibine ilişkin entegrasyonun ise 2024 yılı Aralık ayı sonuna kadar tamamlanmasının planlandığı belirtilmiştir. Şu ana kadar Bakanlık tarafından yapılmış olan bu çalışmaların bulgu konusu takipli idari para cezaları ile ilgili olmadığı ve mevcut durumda söz konusu alacakların Bakanlığın mali tablosu yerine GİB’in mali tablolarında takip edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak; tahsil edilemeyen ve takipli alacağa dönüşen idari para cezaları, kayıtlardan çıkarılmadığı için Bakanlığın 2023 yılı Bilançosunda 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı 53.779.057,15 TL fazla tutarla yer almıştır.