|
ÖZET: Ankara il sınırları içinde bulunan taksi duraklarının, herhangi bir ihale sürecine tabi olmadan Ankara Umum Otomobilciler ve Şoförler Esnaf Odası’na kiralandığı tespit edilmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu gereğince, belediyelerin kiralama işlemleri belirli yasal çerçevelere uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Ancak, 2012 yılında imzalanan protokol ile 259 taksi durağının yıllık 50 TL bedelle Esnaf Odası’na kullandırıldığı ve bu uygulamanın 2024 yılı itibarıyla da devam ettiği görülmüştür.
Denetim raporlarında, bu kiralama işleminin mevzuata aykırı olduğu belirtilmiş, ancak gerekli düzeltici adımlar atılmamıştır. Protokol çerçevesinde yapılan kiralamaların, taşınmaz tahsisi kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik ve 5393 sayılı Kanun, meslek kuruluşlarına kamu taşınmazlarının tahsisini yasaklamaktadır. Dolayısıyla, taksi duraklarının kiralanması ancak yasal ihale süreçleri ile gerçekleştirilebilir. Sonuç olarak, 13 yıldır süregelen bu hatalı uygulamanın sona erdirilmesi gerekmektedir. Taksi duraklarının kiralama yetkisi, ya doğrudan belediye tarafından kullanılmalı ya da rekabete açık bir ihale süreci ile belirlenmelidir. Bu durum, hem yasalara uygunluk hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Taksi Duraklarının Herhangi Bir İhale Olmadan Esnaf Odasına Kiralanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Kurumun tasarrufu altında olan ve Ankara ili sınırları içerisinde yer alan taksi duraklarının ihalesiz bir şekilde, karşılıklı imzalanan bir protokol ile Ankara Umum Otomobilciler ve Şoförler Esnaf Odasına kiralandığı tespit edilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; taksi sayılarını belirleme, durak yerlerini tespit etme, işletme, işlettirme veya kiraya verme yetkisinin büyükşehir belediyelerinde olduğu belirtilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, belediyelerin kiralama işlemlerinin mezkûr Kanun hükümlerine tabi olduğu ifade edilmiş, aynı Kanun’un 4’üncü maddesinde “taşınır ve taşınmaz malların ve hakların kiralanması veya kiraya verilmesi”, “Kira” tanımı içerisinde yer almıştır.
Yapılan incelemelerde; Kurum ile Ankara Umum Otomobilciler ve Şoförler Esnaf Odası arasında 01.06.2012 tarihinde Protokol imzalandığı, bu Protokol kapsamında Kurumun tasarrufunda bulunan şehrin muhtelif yerlerindeki 259 adet taksi durağının, durak başı 50 TL (Kira bedeli her sene enflasyon oranında arttırılmış ve 2024 yılı sonu itibarıyla taksi durağı başına kira bedeli yaklaşık 445 TL olmuştur.) bedelle anılan Esnaf Odasına kullandırıldığı, bu tarihten sonra yapılan duraklarla birlikte toplam durak sayısının yaklaşık 500 adet olduğu, Protokol tarihinden sonra yapılan duraklar için yukarıda yer alan bedelin dahi tahakkuk ettirilmediği görülmüştür.
Ayrıca bulgu konusu husus 2021, 2022 ve 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer almasına ve bulgu cevabında anılan Esnaf Odası ile yapılan Protokolün fesih işlemlerinin başladığı belirtilmiş olmasına rağmen, mevzuata aykırı gerçekleştirilen söz konusu kiralama işlemini düzeltmeye yönelik Kurum tarafından herhangi bir işlem tesis edilmemiş, 2024 yılı boyunca da söz konusu hatalı uygulamaya aynen devam edilmiştir.
5216 ve 2886 sayılı kanunların yukarıda yer alan hükümleri uyarınca, usulüne göre dokümanı hazırlanmış, ilanı yapılmış ve rekabete açık hale getirilmiş bir ihale olmadan, Kurumun uhdesinde bulunan böyle bir hakkın, protokol ile kiralama işlemine konu edilmesi mümkün değildir. Aynı şekilde söz konusu hakkın Esnaf Odasına devredilme olanağı da bulunmamaktadır. Zira Belediyenin yetki ve imtiyazında olan bu hakkın devredilebileceğine ilişkin ilgili mevzuatta herhangi bir düzenleme yapılmamıştır.
Taksi duraklarının “taşınmaz” olarak değerlendirilip taşınmaz tahsisi kapsamında söz konusu yerlerin Esnaf Odasına kullandırılması da mümkün değildir. Zira Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik’te meslek kuruluşlarına kamu taşınmazlarının veya kamu haklarının tahsis edilebileceğine ilişkin herhangi bir hükme yer verilmemiştir.
Belediye taşınmazlarının tahsisi hakkında düzenlemelerin yer aldığı 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde de belediye taşınmazlarının mahalli idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına tahsisine ilişkin hükümlere yer verilmiş, meslek kuruluşlarına taşınmaz tahsisine cevaz veren herhangi bir ifadeye ilgili bentte yer verilmemiştir. Söz konusu maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, “ortak hizmet projesi gerçekleştirilebilecek kuruluşlar” arasında sayılmasına rağmen aynı fıkranın taşınmaz tahsisine ilişkin hükümlerinin yer aldığı (d) bendinde bahsi geçen kuruluşların zikredilmemesi kanun koyucunun açık iradesini göstermesi açısından önemlidir.
Önceki yıl Sayıştay Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında; fesih işlemlerine başlandığı, yeniden yapılacak tespit ve ölçüm çalışmaları sonrasında ihale süreçlerinin yürütüleceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; işletme, işlettirme veya kiraya verme yetkisi Kurum uhdesinde bulunan taksi duraklarının bir başka kişi, şirket veya kuruluşa kiralanması ancak 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda yer alan hükümlere göre gerçekleştirilebilecektir. Bu hakkın tahsis, protokol veya başka isimlerle herhangi bir ihale olmaksızın kullandırılması mümkün değildir. Bu nedenle yaklaşık 13 yıldır yapılan hatalı uygulamanın düzeltilmesi, söz konusu yetkinin ya bizzat Kurum tarafından kullanılması ya da rekabete açık bir ihale ortamı sonucunda süresi ve bedeli belli olacak şekilde kiralanması gerekmektedir.