|
ÖZET: Taksi plakası hakkının süresiz olarak devredilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında ele alınmıştır. Yalvaç Belediyesi tarafından yapılan ihalelerle, ticari taksi ruhsatı haklarının satılması, belediyenin imtiyaz hakkının süresiz bir şekilde üçüncü kişilere devredildiğini göstermektedir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyelerin ulaşım hizmetlerini yürütme sorumluluğunu ve yetkilerini belirlemekte olup, bu tür imtiyazların süresinin 49 yılı aşamayacağına dair düzenlemeler içermektedir.
Danıştay kararları, belediyelerin toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz yoluyla devretmeden önce İçişleri Bakanlığı’nın onayını alması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, ruhsatların süresiz olarak verilmesi mümkün değildir; her ruhsat belirli bir süre için düzenlenmeli ve ihaleler, Devlet İhale Kanunu’na uygun şekilde gerçekleştirilmelidir. Yalvaç Belediyesi’nin geçmişte yaptığı ihalelerle toplam 15 taksi plakası hakkının satıldığı ve 2024 itibarıyla her durak için 5 ticari taksi hattının tescil edildiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, kamu hakkının süresiz devri hukuken geçerli değildir ve taksi ruhsatları, belirlenen süreler dahilinde ihale edilmelidir. Bu durum, hem hukukun üstünlüğünü sağlamak hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımını temin etmek açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Taksi Plakası Hakkı İhalesinin Süresiz Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
T plakalı ticari taksi ruhsatı hakkının satılmak suretiyle, belediyenin imtiyaz hakkının süresiz bir şekilde devredildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesine göre, mahallî müşterek nitelikteki ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri, şehir içi trafik, hizmetlerini belediyelerin yapması veya yaptırması gerekmekte olup, “Uygulanmayacak hükümler” başlıklı 84’üncü maddesine göre belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda Belediye Kanunu hükümlerine aykırılık bulunması durumunda Belediye Kanunu hükümleri uygulanmalıdır.
Anılan Kanun’un “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır:
f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.
p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve İçişleri Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67’nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir.” Hükmü bulunmaktadır.
Aynı Kanun’un 18’inci maddesinde, Belediye adına imtiyaz verilmesine karar vermek, Belediye Meclisinin görev ve yetkisi olarak sayılmıştır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesine göre belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülmesi gerekmektedir.
Danıştay 8. Dairesinin 17/09/2020 tarihli ve E. No: 2016/14732, K. No: 2020/3653 sayılı kararında da, belediyenin yetki ve imtiyazları arasında yer alan toplu taşıma araçları ve ticari taksi nitelikli araçların çalışma izinleri, sayı ve güzergahlarının belirlenmesi ve buna yönelik olarak yapılan başvuruların değerlendirilmesi ile gerekli işlemlerin yapılmasına ilişkin yetkinin belediye meclisine ait olduğuna hükmedilmiştir.
Diğer taraftan, Danıştay 13. Dairesinin E. No: 2015/985, K. No: 2015/3164 numaralı kararında; belediyelerin yürütmekle görevli ve yetkili oldukları toplu taşıma hizmetini bizzat yapmak yerine imtiyaz suretiyle devrine karar verilmesi için Danıştay’ın görüşü ve İçişleri Bakanlığının onayının alınmasının ön koşul olduğu, kiralama yolunu seçmesi hâlinde ise hem taşınır hem taşınmazlar için kira süresinin 10 yılla sınırlı olduğu ve her iki durumun da Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olduğu ifade edilmiş, toplu taşıma hizmetlerinin ruhsat vermek suretiyle yerine getirilmesi usulünde ise verilecek olan ruhsatın süresiz bir şekilde verilemeyeceği, belli bir süre dâhilinde ruhsatın verilmesi gerektiği, ruhsat verilecek sürenin, tespit edilen muhammen bedelin yıllık mı yoksa ruhsat verilen süre için mi öngörüldüğünün, yıllık olarak tespit edilmiş ise her yıla ilişkin artış oranının nasıl belirleneceği gibi hususların açık bir şekilde ortaya konulduktan sonra Devlet İhale Kanunu hükümlerine uygun bir şekilde ihalenin yapılması gerektiğine hükmedilmiştir.
Yapılan incelemede, Yalvaç Belediyesince 1997, 2014 ve 2015 yıllarında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na göre yapılan 3 farklı ihale ile toplam 15 taksi plakası hakkının satıldığı görülmüştür. Ayrıca, Belediye Meclisince alınan 05.09.2024 tarihli ve 92 sayılı kararla her durak için 5 ticari taksi hattının tescil edilmesi ve bu tarih itibarıyla kazanılmış hakların korunması kararlaştırılmıştır.
Yukarıda yapılan açıklamalar uyarınca, bir kamu hakkının satışı, süresiz bir şekilde üçüncü kişilere devredilmesi hukuka uygun olmayıp, taksi ile yolcu taşıma faaliyetinde bulunulması için belirlenen plakalara izin/ruhsat verilmesi işlemi; 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihale yapılarak 49 yılı aşmayacak şekilde imtiyaz ya da 10 yılı aşmayacak şekilde hat kirası veya ruhsat verme yöntemlerinden birisi tercih edilerek ihale edilmelidir.