|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde özel halk otobüsü, servis ve ticari taksi plakalarının süresiz tahsis edildiğini ortaya koymaktadır. İlgili mevzuat, belediyelere toplu taşıma hizmetlerini yürütme yetkisi tanımakta; bu hizmetlerin imtiyaz yoluyla devredilmesi veya ruhsat verilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, mevcut uygulamalarda bazı plakaların ihalesiz ve süresiz olarak tahsis edildiği gözlemlenmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesi, belediyelerin toplu taşıma hizmetlerini düzenleme yetkisini açıkça ortaya koymaktadır. Danıştay’ın kararları da, bu hizmetlerin ruhsat verilerek veya kiralama yoluyla yürütülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Süresiz ruhsat verilmesi uygulaması, yasal çerçeveye aykırıdır ve belirli bir süreyle sınırlı olmalıdır. Denetim bulguları, bu durumun ihale süreçlerinin gerekliliğini ortaya koymakta ve süresiz tahsislerin hukuki dayanağının olmadığını göstermektedir. Denetim sonuçları, kamu idaresinin süresiz tahsis yerine belirli süre ve şartlarla ihale yapılması gerektiğini kabul ettiğini göstermektedir. Bu bağlamda, toplu taşıma hizmetlerinin düzenlenmesi ve yönetimi konusunda daha şeffaf ve hukuka uygun bir yaklaşım benimsenmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Taksi, Servis ve Özel Halk Otobüsü Plakalarının Süresiz Bir Şekilde Tahsis Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Özel halk otobüsü, servis ve ticari taksi plakalarının bir kısmının ihalesiz, bir kısmının ihale ile süresiz bir şekilde tahsis edildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; “Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.” hükmü yer almaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin (p) fıkrasında “Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.” hükmüne yer verilmiştir. Bu doğrultuda toplu taşıma hakkı ile ilgili görev ve yetkilerin belediyelerde olduğu görülmektedir.
5393 sayılı Kanun’un 15’inci maddesinin devamında İdarelerin (f) bendinde yer alan hizmetleri, Danıştayın görüşü ve T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebileceği; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya hizmet satın alma yoluyla yerine getirebileceği ifade edilmiştir.
Konu ile ilgili Danıştay 13. Dairesinin Esas No:2015/985, Karar No: 2015/3164 numaralı Kararı’nda, “Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte
değerlendirilmesinden; belediyelerin yürütmekle görevli ve yetkili oldukları toplu taşıma hizmetini bizzat yapmak yerine imtiyaz suretiyle devrine karar verilmesi için Danıştay’ın görüşü ve İçişleri Bakanlığının onayının alınmasının ön koşul olduğu, kiralama yolunu seçmesi hâlinde ise hem taşınır hem taşınmazlar için kira süresinin 10 yılla sınırlı olduğu ve her iki durumunda Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olduğu anlaşılmakta ve toplu taşıma hizmetlerinin ruhsat vermek suretiyle yerine getirilmesi usulünde ise ruhsat verilecek sürenin, tespit edilen muhammen bedelin yıllık mı yoksa ruhsat verilen süre için mi öngörüldüğünün, yıllık olarak tespit edilmiş ise her yıla ilişkin artış oranının nasıl belirleneceğinin vb. hususların açık bir şekilde ortaya konularak söz konusu ihalenin yine Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yapılması gerektiği, toplu taşıma hizmetlerinin gördürülmesinde ruhsat verme yönteminin seçilmesi hâlinde verilecek olan ruhsatın süresiz bir şekilde verilemeyeceği, belli bir süre dâhilinde ruhsat verilmesi gerektiği görülmektedir. …Bu durumda, ilgili mevzuat ve dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda; toplu taşıma hizmetinin yerine getirilmesinde ruhsat verme yönteminin seçilmesi hâlinde, süresiz olarak ruhsat vermenin söz konusu olmadığı, belli bir süre dâhilinde ruhsatın verilmesi gerektiği, bu süreye göre muhammen bedelin belirlenmesinin şart olduğu, bu hususlar ortaya konulduktan sonra Devlet İhale Kanunu hükümlerine uygun bir şekilde ihalenin yapılması gerektiği” denilmiştir.
Toplu ulaşım hizmetleri ile ilgili 5393 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri ve Danıştay 13. Dairesinin yukarıda yer verilen Kararı birlikte değerlendirildiğinde;
Toplu taşıma hizmetlerinin yerine getirilmesinde belediyelerin görevli ve yetkili oldukları,
Belediyelerin bu hizmetleri imtiyaz yoluyla süresi kırk dokuz yılı geçmeyecek şekilde devredebilecekleri gibi; ruhsat verme, toplu taşıma hatlarını kiraya verme ya da hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilecekleri,
Toplu taşıma hizmetlerinin ruhsat verme ya da toplu taşıma hatlarını kiraya verme yoluyla yerine getirilmesine karar verilmesi halinde, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerinin uygulanmasının zorunlu olduğu,
Ruhsat verme halinde verilecek ruhsatın süresiz olamayacağı, kiraya verme durumunda ise belirli bir sürenin olduğu, anlaşılmaktadır.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, detayı aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere, ticari plakaların bir kısmının ihalesiz bir kısmının ihale ile tahsis edildiği görülmüştür. Ancak her iki durumda da tahsis işlemi süresiz bir şekilde yapılmıştır.
Tablo 13: Ticari Plakaların Tahsis Durumu
| Ticari Plaka | Mevcut Durum |
| Özel Halk Otobüsü | Mevcut durumda toplamda 47 adet özel halk otobüsü bulunmakta olup, bunların 34’üne ihale yapılmaksızın 31.12.2000 yılında süresiz tahsis işlemi yapılmıştır. Daha sonra farklı zamanlarda önce 8 daha sonra 5 adet özel halk otobüsü plakası ihalesi yapılarak süresiz tahsis işlemi gerçekleşmiştir. |
| Özel Servis Araçları | Mevcut durumda toplamda 87 adet özel servis aracı plakası bulunmaktadır. Önceki yıllardan beri faaliyet gösteren 86 adet özel servis aracı plakası ihale yapılmaksızın süresiz bir şekilde tahsis işlemi yapılmıştır. 20.02.2018 tarihinde bir adet C plaka ihalesi gerçekleşmiş olup, süresiz tahsis işlemi gerçekleşmiştir. |
| Ticari Taksiler | Toplam ticari taksi plaka sayısı 14 adettir. Bunlardan 11’i önceki yıllardan beri faaliyet göstermekte olup, ihale yapılmaksızın süresiz bir şekilde tahsis işlemi yapılmıştır. Geriye kalan 3’ü ise 19.12.2017 tarihinde ihalesi yapılarak süresiz tahsis işlemi gerçekleşmiştir. |
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup, süresiz tahsis işlemi yerine süre ve şartlar belirlenerek 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihale yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.