|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı harçların Tarife Cetvelinde mevzuatta belirtilen azami tutarların üzerinde belirlendiğini ortaya koymuştur. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu çerçevesinde, harçların tahakkuk ve tahsilatına ilişkin düzenlemeler yapılmış olup, bu harçların en az ve en çok tutarları Kanun’un ilgili maddeleriyle belirlenmiştir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, belediyeleri ekonomik ve sosyal gelişim durumlarına göre gruplandırarak, harç tarifelerini Cumhurbaşkanı tarafından belirlenmek üzere ilan etmiştir.
Denetim sonucunda, “Bina inşaat harcı”, “Yapı kullanma izni harcı” gibi çeşitli harçların tahakkuk ve tahsilatında, Bakanlar Kurulu kararlarıyla belirlenen tutarların dikkate alınmadığı tespit edilmiştir. Örneğin, Kaman Belediyesi için belirlenen harç tutarlarının, 2024 yılı gelir tarifesinde belirtilen tutarların oldukça üzerinde olduğu görülmüştür. Bu durum, mevzuata aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmektedir. İlgili idare, harçların mevzuatta öngörülen azami tutarlarla uyumlu hale getirilmesi için çalışmalar başlattığını belirtmiş, ancak bu süreçle ilgili herhangi bir belge sunmamıştır. Kanunlar çerçevesinde belirlenen tutarların aşılması, yasal bir dayanağa sahip olmamakta ve bu tür uygulamalar hukuki açıdan sorun teşkil etmektedir. |
BULGU: Tarife Cetvelinde Bazı Harçların Mevzuatta Öngörülen Azami Tutarların Üzerinde Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na göre tahakkuk ve tahsil edilen bazı harçların Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit edilen tutarların üzerinde belirlendiği görülmüştür.
Belediyelerin gelir kaynaklarından olan harçlara ilişkin detaylı belirlemeler 2464 sayılı Kanun’un ikinci kısmında yer almış, söz konusu kısmın mükerrer yedinci bölümünde “Bina inşaat harcı” ve yine bu kısmın sekizinci bölümünde “Çeşitli harçlar” ile ilgili kapsamlı düzenlemeler yapılmıştır. Bu bağlamda Kanun’un ek 6’ncı maddesi ile 84’üncü maddesinde söz konusu harçlara ilişkin olarak uygulanabilecek en az ve en çok tutarlar belirlenmiştir.
Mezkûr Kanun’un 95’inci maddesinde belediyelerin nüfusları ile ekonomik ve sosyal gelişme durumlarına göre Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının görüşü alınarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca (önceleri İçişleri Bakanlığı) beş gruba ayrılacağı ve söz konusu hususun Resmî Gazete’de ilan olunacağı ifade edilmiştir.
Bu kapsamda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 03.08.2022 tarih ve 31912 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2022/1 seri numaralı Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği ile Kaman Belediyesi’nin 3’üncü grupta yer alacağı belirtilmiştir.
2464 sayılı Kanunun 96’ncı maddesinde ise aynen; “Cumhurbaşkanı, bu Kanunda en az ve en çok miktarları gösterilen vergi ve harçların tarifelerini belediye grupları itibarıyla tayin ve tespit eder” hükmüne yer verilerek Kanun’da en az ve en çok tutarları belirlenen vergi ve harçların belediye grupları itibarıyla uygulama tutarlarının bizzat Cumhurbaşkanı tarafından (önceleri Bakanlar Kurulu) tespit edileceği açıkça belirtilmiş, bu kapsamda belediye meclisleri ile belediyenin diğer birimlerinin tutar tespiti konusunda herhangi bir yetkileri olmadığı zımnen ifade edilmiştir.
Mezkûr hükme dayanarak Bakanlar Kurulu tarafından çeşitli tarihlerde kararlar yayımlanmış, Kanun’da asgari ve azami tutarları belirlenen vergi ve harçların belediye grupları itibarıyla uygulanacak tutarları tespit edilmiştir.
Yapılan incelemede, “Bina inşaat harcı”, “Yapı kullanma izni harcı”, “İlk parselasyon harcı”, “İfraz ve tevhit harcı” ve “Plan ve proje tasdik harcı” tespitinde Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit edilen tutarlara dikkat edilmediği, bu tutarların üzerinde tahakkuk ve tahsilatlar yapıldığı görülmüştür.
Aşağıdaki tabloda 13.04.2005 tarih ve 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 3’üncü grupta yer alan belediyeler için tespit edilen ve uygulanması gereken harç tutarları ile İdare tarafından 2024 yılı tarifesinde belirlenen hatalı tarifeye yer verilmiştir.
Tablo 12: Mevzuata Göre Uygulanması Gereken Çeşitli Harçlara İlişkin Tablo
| Harcın Adı | BKK ile Tespit Edilen ve Uygulanması Gereken Tutar (3. Grup) | İdare Tarafından 2024 Yılı Gelir Tarifesinde Belirlenen Tutar |
| Bina inşaat harcı (Konut) (100 m2 ye kadar) | 0,65 | 75,00 |
| Bina inşaat harcı (İşyeri) (25 m2 ye kadar) | 2,5 | 115,00 |
| Yapı kullanma izni harcı (Ticaret/konut) (beher m2 için) | 0,09/0,07 | 60,00/40,00 |
| İlk parselasyon harcı (Ticaret/konut) (beher m2 için) | 0,10/0,07 | 1,70/1,17 |
| İfraz ve tevhit harcı (Ticaret/konut) (beher m2 için) | 0,10/0,07 | 1,70/1,17 |
| Plan ve proje tasdik harcı (Ticaret/konut) (beher m2 için) | 0,10/0,07 | 181,49(adet) |
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; söz konusu harçların mevzuatta öngörülen azami tutarların göz önünde bulundurulması suretiyle belirlenmesi için gerekli çalışmalara başlandığı ifade edilmiştir. Ancak bu çalşmaların yapıldığına ilişkin herhangi bir kanıtlayıcı belge gönderilmemiştir.
Kanun’da en az ve en çok hadleri belirtilen ve belediye grupları itibarıyla alınacak tutarların doğrudan Cumhurbaşkanınca tespit edildiği harçların, belediye meclis kararı ile belirtilen değerlerin üzerine çıkarılması mevzuata aykırıdır. Kurum tarafından kanuni dayanağı olmadan gelir toplanamayacağı gibi kanunlar ve kanunların verdiği yetkiye dayanılarak Cumhurbaşkanı (önceleri Bakanlar Kurulu) tarafından belirlenen değerlerin aşılarak gelir toplanması da mümkün değildir.