|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin tarife cetvelinde bazı harçların mevzuatta belirlenen azami tutarların üzerinde belirlendiğini ortaya koymuştur. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda bu harçların asgari ve azami tutarları ile ilgili düzenlemelere yer verilmektedir. Ek Madde 1 ile Ek Madde 6 arasında bina inşaat harcı ve imar mevzuatı gereği alınacak harçlar gibi çeşitli harçlar tanımlanmıştır. Ayrıca, belediyelerin nüfuslarına göre gruplandırılması ve harç tarifelerinin belirlenmesi sürecinde Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın görüşlerinin alınması gerektiği vurgulanmaktadır.
Yapılan incelemelerde, bazı harç tutarlarının belirlenmesinde Bakanlar Kurulu kararlarına uyulmadığı ve bu tutarların mevzuatta belirtilen üst sınırların da üzerinde tahakkuk ettirildiği tespit edilmiştir. Örneğin, bina inşaat harcı için belirlenen tarifelerin, hem Kanun’da belirtilen üst limitlerin hem de Bakanlar Kurulu tarafından tespit edilen tutarların üzerinde olduğu görülmüştür. Ayrıca, çeşitli harçların da yine mevzuatın öngördüğü sınırların üzerinde belirlendiği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, kamu idaresinin bu bulguları kabul etmesi ve 2025 yılı tarife cetvelinin mevzuata uygun şekilde düzenlenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Hatalı uygulamaların sona erdirilmesi, tarife cetvellerinin gözden geçirilmesi ve hukuka uygun tahakkuk ile tahsilat süreçlerinin sağlanması önem arz etmektedir. |
BULGU: Tarife Cetvelinde Bazı Harçların Mevzuatta Öngörülen Azami Tutarların Üzerinde Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarenin 2024 yılı tarife cetvelinde bazı harçların mevzuatta yer alan azami tutarların üzerinde belirlendiği görülmüştür.
Belediye harçları 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun ikinci kısmında yer almakta olup söz konusu Kanun’un ilgili maddelerinde bu harçlar için temel hususlar ile birlikte uygulanabilecek asgari ve azami tutarlara da yer verilmektedir. Bu kapsamda, Ek Madde 1 ile Ek Madde 6 arasında bina inşaat harcı; 80’inci ve 85’inci maddelerde imar mevzuatı gereğince alınacak harçlar, yapı kullanım izin harcı ve sağlık belgesi harcı düzenlenmiştir.
Mezkûr Kanun’un 95’inci maddesinde belediyelerin nüfusları ile ekonomik ve sosyal gelişme durumlarına göre Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının görüşü alınarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca (önceleri İçişleri Bakanlığı) beş gruba ayrılacağı ve söz konusu hususun Resmi Gazete’de ilan olunacağı ifade edilmiştir. Bu çerçevede, çeşitli tarihlerde İçişleri Bakanlığınca tebliğler yayımlanmış, belediyeler nüfuslarına göre beş gruba ayrılmış ve nüfusu 100.001 ve yukarı olan belediyelerin en üst grup olan 1. Grupta yer alacağı belirtilmiştir.
2464 sayılı Kanun’un 96’ncı maddesinde aynen;
“Cumhurbaşkanı, bu Kanunda en az ve en çok miktarları gösterilen vergi ve harçların tarifelerini belediye grupları itibarıyla tayin ve tespit eder” hükmüne yer verilerek Kanun’da en az ve en çok tutarları belirlenen vergi ve harçların belediye grupları itibariyle uygulama tutarlarının bizzat Cumhurbaşkanı tarafından (önceleri Bakanlar Kurulu) tespit edileceği açıkça belirtilmiş; belediye meclisleri ile belediyenin diğer birimlerinin tutar tespiti konusunda herhangi bir yetkilerinin olmadığı zımnen de olsa ifade edilmiştir.
Mezkur hükme dayanarak Bakanlar Kurulu tarafından çeşitli tarihlerde kararlar yayımlanmış, Kanun’da asgari ve azami tutarları belirlenen vergi ve harçların belediye grupları itibariyle uygulanacak tutarları tespit edilmiştir.
Yapılan incelemelerde, bazı harç tutarlarının belirlenmesinde BKK ile tespit edilen tutarlara dikkat edilmediği; bu tutarların Kanun’da belirtilen üst sınırların da üzerinde mevzuata aykırı tahakkuk ve tahsilatlarının yapıldığı görülmüştür.
Bina inşaat harcına ilişkin, 2464 sayılı Kanun’da belirtilen üst limit ve 13.04.2005 tarih ve 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1.grupta yer alan belediyeler için tespit edilen ve İdare tarafından uygulanması gereken tarife ile İdare tarafından 2024 yılında uygulanan bina inşaat harcına ilişkin tarife aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 8: Mevzuata Göre Uygulanması Gereken Bina İnşaat Harcı Tarifesi
| Kanun’da Belirtilen Üst Limit |
BKK ile Tespit Edilen ve Uygulanması Gereken Tutar |
İdare Tarafından 2024 Yılında Uygulanan | |
| 1. Konut İnşaatı (m2 başına) | |||
| İnşaat Alanı | |||
| a) 100 m2 ye kadar | 1,50 | 0,75 | 2,00 |
| b) 101-120 m2 | 3,00 | 1,50 | 4,00 |
| c) 121-150 m2 | 4,50 | 2,25 | 7,00 |
| d) 151-200 m2 | 6,00 | 3,00 | 9,00 |
| e) 200 m2’den yukarı | 7,50 | 3,75 | 11,00 |
| 2. İşyeri İnşaatı (m2 başına) | 2. İşyeri İnşaatı (m2 başına) | 2. İşyeri İnşaatı (m2 başına) | |
| İnşaat alanı | |||
| a) 25 m2 ye kadar | 6,00 | 3,00 | 8,00 |
| b) 26-50 m2 | 9,00 | 4,50 | 11,00 |
| c) 51-100 m2 | 12,00 | 6,00 | 15,00 |
| d) 100 m2‘den yukarı | 15,00 | 7,50 | 19,00 |
Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, İdare tarafından uygulanan tarife cetveli BKK ile tespit edilen ve uygulanması gereken tutarların üzerinde olduğu gibi Kanun’da belirtilen üst limitlerin de üzerindedir.
2464 sayılı Kanun’un “Çeşitli Harçlar” başlıklı sekizinci bölümünde belirtilen ilk parselasyon harcı, ifraz ve tevhit harcı, plan ve proje tasdik harcı, zemin açma izin ve toprak hafriyatı harcı, yapı kullanım izin harcı ve sağlık belgesi harcının da Kanun’da belirtilen üst limitin üzerinde belirlendiği ve Belediye tarife cetvelinde yer aldığı görülmüştür.
Kanun’da en az ve en çok hadleri belirtilen ve belediye grupları itibariyle alınacak tutarların, doğrudan Cumhurbaşkanınca (önceleri BKK) tespit edilen harçların belediye meclis kararı ile kanuni sınırların üzerlerine çıkarılması mümkün değildir. Kurum tarafından kanuni dayanağı olmadan gelir toplanamayacağı gibi kanunlarda belirtilen sınırların aşılarak gelir toplanması da mümkün değildir.
Kamu İdaresi tarafından bulgu konusu husus kabul edilmiş olup 2025 yılı tarife cetvelinin mevzuata uygun düzenlendiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, hatalı uygulamalara son verilerek tarife cetvellerinin tümüyle gözden geçirilmesi, kanuni düzenlemelere ve daha önceden yayımlanmış Bakanlar Kurulu kararlarına aykırı hususların düzeltilmesi, tahakkuk ve tahsilatlarda hukuka uyarlık açısından önem arz etmektedir.