|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin tarife cetvelinde bina inşaat ve yapı kullanma izni harçları, mevzuatta belirtilen azami tutarların üzerinde belirlenmiştir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda, bu harçların asgari ve azami tutarları ile ilgili düzenlemelere yer verilmiştir. İlgili kanun, belediyelerin nüfuslarına göre gruplandırılmasını ve harç tarifelerinin Cumhurbaşkanı tarafından belirlenmesini öngörmektedir. Ancak yapılan denetimlerde, bazı harçların bu belirlemelere uygun olarak tahakkuk ettirilmediği ve tahsilatların mevzuata aykırı şekilde gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Özellikle bina inşaat harcı ve yapı kullanma izni harcı için belirlenen tutarların, hem kanunda belirtilen üst limitlerin hem de Bakanlar Kurulu kararlarıyla tespit edilen tutarların üzerinde olduğu görülmüştür. Örneğin, yapı kullanma izni harcı için mevzuatta üst limit m² başına 0,15 TL iken, belediye tarafından uygulanan tutar ticaret grubu için 4,80 TL, konut grubu için ise 2,40 TL olarak belirlenmiştir. Bu durum, yasal çerçevede gelir toplanmasının mümkün olmadığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, denetim bulguları ışığında, belediyenin tarife cetvellerinin gözden geçirilmesi ve yasal düzenlemelere uygun hale getirilmesi gerekmektedir. Hatalı uygulamaların sona erdirilmesi, tahakkuk ve tahsilat süreçlerinin hukuka uygun bir şekilde yürütülmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Tarife Cetvelinde Bazı Harçların Mevzuatta Öngörülen Azami Tutarların Üzerinde Belirlenmesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarenin 2022 yılı tarife cetvelinde bina inşaat ve yapı kullanma izni harçlarının mevzuatta yer alan azami tutarların üzerinde belirlendiği görülmüştür.
Belediye harçları 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun ikinci kısmında yer almış, söz konusu Kanun’un ilgili maddelerinde bu harçlar için temel hususlar ile birlikte uygulanabilecek asgari ve azami tutarlara da yer verilmiştir. Bu kapsamda, Ek Madde 1 ile Ek Madde 6 arasında bina inşaat harcı; 80’inci ve 85’inci maddelerde de yapı kullanma izni harcı düzenlenmiştir.
Mezkûr Kanun’un 95’inci maddesinde belediyelerin nüfusları ile ekonomik ve sosyal gelişme durumlarına göre Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının görüşü alınarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca (önceleri İçişleri Bakanlığı) beş gruba ayrılacağı ve söz konusu hususun Resmi Gazete’de ilan olunacağı ifade edilmiştir. Bu çerçevede, çeşitli tarihlerde İçişleri Bakanlığınca tebliğler yayımlanmış, belediyeler nüfuslarına göre beş gruba ayrılmış ve nüfusu 100.001 ve yukarı olan belediyelerin en üst grup olan 1. Grupta yer alacağı belirtilmiştir.
2464 sayılı Kanun’un 96’ncı maddesinde aynen;
“Cumhurbaşkanı, bu Kanunda en az ve en çok miktarları gösterilen vergi ve harçların tarifelerini belediye grupları itibarıyla tayin ve tespit eder” hükmüne yer verilerek Kanun’da en az ve en çok tutarları belirlenen vergi ve harçların belediye grupları itibariyle uygulama tutarlarının bizzat Cumhurbaşkanı tarafından (önceleri Bakanlar Kurulu) tespit edileceği açıkça belirtilmiş; belediye meclisleri ile belediyenin diğer birimlerinin tutar tespiti konusunda herhangi bir yetkilerinin olmadığı zımnen de olsa ifade edilmiştir.
Mezkûr hükme dayanarak Bakanlar Kurulu tarafından çeşitli tarihlerde kararlar yayımlanmış, Kanun’da asgari ve azami tutarları belirlenen vergi ve harçların belediye grupları itibariyle uygulanacak tutarları tespit edilmiştir.
Yapılan incelemelerde, bazı harç tutarlarının belirlenmesinde BKK ile tespit edilen tutarlara dikkat edilmediği; bu tutarların, hatta Kanun’da belirtilen üst sınırların da üzerinde mevzuata aykırı tahakkuk ve tahsilatlar yapıldığı görülmüştür.
Bina inşaat harcına ilişkin, 2464 sayılı Kanun’da belirtilen üst limit ve 13.04.2005 tarih ve 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1.grupta yer alan belediyeler için tespit edilen ve İdare tarafından uygulanması gereken tarife; İdare tarafından 2022 yılında uygulanan bina inşaat harcına ilişkin tarife aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
| Tablo 11: Mevzuata Göre Uygulanması Gereken B | Tablo 11: Mevzuata Göre Uygulanması Gereken B | ina İnşaat Harcı Tarifesi | ina İnşaat Harcı Tarifesi |
| Kanun’da Belirtilen Üst Limit | BKK ile Tespit Edilen ve Uygulanması Gereken Tutar | İdare Tarafından 2022 Yılında Uygulanan |
|
| 1. Konut İnşaatı (m2 başına) | |||
| İnşaat Alanı | |||
| a) 100 m2 ye kadar | 1,50 | 0,75 | 3,00 |
| b) 101-120 m2 | 3,00 | 1,50 | 4,50 |
| c) 121-150 m2 | 4,50 | 2,25 | 6,00 |
| d) 151-200 m2 | 6,00 | 3,00 | 9,00 |
| e) 200 m2’den yukarı | 7,50 | 3,75 | 11,00 |
| 2. İşyeri İnşaatı (m2 başına) | 2. İşyeri İnşaatı (m2 başına) | 2. İşyeri İnşaatı (m2 başına) | |
| İnşaat alanı | |||
| a) 25 m2 ye kadar | 6,00 | 3,00 | 9,00 |
| b) 26-50 m2 | 9,00 | 4,50 | 16,50 |
| c) 51-100 m2 | 12,00 | 6,00 | 17,30 |
| d) 100 m2‘den yukarı | 15,00 | 7,50 | 20,00 |
Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere, İdare tarafından uygulanan tarife cetveli BKK ile tespit edilen ve uygulanması gereken tutarların üzerinde olduğu gibi Kanun’da belirtilen üst limitlerin de üzerindedir.
2464 sayılı Kanun’un “Çeşitli Harçlar” başlıklı sekizinci bölümünde belirtilen yapı kullanma izni harcı harcında da mevzuatta belirtilen tutarların üzerinde tarife uygulanmıştır. Bu harç için Kanun’da üst limit m2 başına 0,15 TL iken; BKK’de tespit edilen ve İdarenin uygulaması gereken m2 başına tutar ticaret grubu için 0,11 TL konut grubu için 0,09 TL’dir. Ancak, İdare tarafından 2022 yılında uygulanan tarife ticaret grubu için 4,80 TL, konut grubu için 2,40 TL olup gerek BKK’de tespit edilen ve uygulanması gereken tutarların gerekse de Kanun’da belirtilen üst limitin üzerindedir.
Kanun’da en az ve en çok hadleri belirtilen ve belediye grupları itibariyle alınacak tutarların, doğrudan Cumhurbaşkanınca (önceleri BKK) tespit edilen harçların belediye meclis kararı ile kanuni sınırların üzerlerine çıkarılması mümkün değildir. Kurum tarafından kanuni dayanağı olmadan gelir toplanamayacağı gibi kanunlarda belirtilen sınırların aşılarak gelir toplanması da mümkün değildir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından gerekli çalışmaların yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, hatalı uygulamalara son verilerek tarife cetvellerinin tümüyle gözden geçirilmesi, kanuni düzenlemelere ve daha önceden yayımlanmış Bakanlar Kurulu kararlarına aykırı hususların düzeltilmesi, tahakkuk ve tahsilatlarda hukuka uyarlık açısından önem arz etmektedir.