|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin Tasarruf Tedbirleri Genelgesi’ne aykırı harcamalar gerçekleştirdiğini ortaya koymuştur. Özellikle temsil ve ağırlama giderleri kapsamında yapılan ödemelerde belge düzenine uyulmadığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi’nin, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 5393 sayılı Belediye Kanunu çerçevesinde, kaynakların etkili ve verimli kullanılmasından sorumlu olduğu vurgulanmaktadır. 17 Mayıs 2024 tarihinde yürürlüğe giren yeni genelge, kamu kurumlarının harcamalarında tasarruf sağlanmasını ve gereksiz harcamaların önlenmesini amaçlamaktadır.
Genelgede, temsil ve ağırlama giderlerinin zorunlu haller dışında kullanılmaması gerektiği belirtilmiş, ayrıca hediyelik eşya alımlarının da yasaklandığı ifade edilmiştir. Ancak yapılan incelemelerde, belediyenin bu kurallara uymadığı ve çeşitli hediyelik alımlar gerçekleştirdiği görülmüştür. Kamu İdaresi, harcamalarının mevzuata uygun olduğunu savunsa da, genelgede yer alan yasakların açık bir şekilde ihlal edildiği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, kamu kaynaklarının etkin ve tasarruflu bir şekilde kullanılması, her kamu kurumu ve çalışanı için bir sorumluluk olarak değerlendirilmelidir. Bu bağlamda, genelge hükümlerine uyulması ve yönetsel ile mali kontrollerin etkin bir şekilde sağlanması, belediye yetkililerinin yükümlülüğüdür. |
BULGU: Tasarruf Tedbirleri Genelgesine Uygun Olmayan Harcamalar Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu idaresinin, Tasarruf Tedbirleri konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi hükümlerine aykırı harcamalar yaptığı görülmüştür.
a) Temsil, Ağırlama Giderleri Kapsamında Yapılan Ödemelerde Belge Düzenine Uyulmaması
Kamu İdaresi tarafından, Cumhurbaşkanlığı’nın Tasarruf Tedbirleri konulu Genelgesi hükümlerine aykırı olarak temsil ve ağırlama giderleri yapıldığı ve yapılan ödemelerde belge düzenine uyulmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda olduğu, 32’nci maddesinde harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu olduğu, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38’inci maddesinde, belediyenin hak ve menfaatlerini korumanın belediye başkanının görev ve yetkisi olduğu ve 61’inci maddesinde de, Belediye başkanı ve harcama yetkisi verilen diğer görevlilerin, bütçe ödeneklerinin verimli, tutumlu ve yerinde harcanmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Diğer taraftan Cumhurbaşkanlığı tarafından çıkarılan kamu kurum ve kuruluşlarının harcamalarında tasarruf sağlanması, bürokratik işlemlerin azaltılması ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasına ilişkin tedbirleri içeren genelge, 2021 yılından itibaren yürürlükte olan 2021/14 sayılı Tasarruf Tedbirleri Konulu Genelge’yi yürürlükten kaldırarak 17.05.2024 tarihli ve 32549 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Genelge’nin,
“Kapsam” başlıklı bölümünde; kamu kurum ve kuruluşlarının kendi bütçeleri veya tasarruflarındaki diğer kaynaklardan yapacakları yurt içi ve yurt dışı harcamalarında genelgede yer alan tedbirlere uyması gerektiği,
“Temsil, Tören, Ağırlama ve Tanıtım Giderleri” başlıklı bölümünde; temsil ve ağırlama ödeneklerinin zorunlu haller dışında kullanılmayacağı, uluslararası toplantılar ile milli bayramlar hariç açılış, konferans, seminer, yıl dönümü ve benzeri kutlama ve organizasyonlara ilişkin faaliyetler nedeniyle kokteyl, yemek ve benzeri davetler düzenlenmeyeceği,
“Diğer Hususlar” başlıklı bölümünde; tüm kamu kurum ve kuruluşlarınca Genelgenin uygulanması ile ilgili gereken tedbirlerin alınacağı, her kademedeki yöneticinin tasarruf ilkelerinin uygulanmasından sorumlu olacağı ve genelge hükümlerinin belediyelerde belediye başkanı tarafından hassasiyetle izleneceği ve denetleneceği, aksine hareket edenler hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen hüküm ve açıklamalardan, İdarenin, ilgili mevzuat ve Cumhurbaşkanlığınca çıkarılan tasarruf tedbirleri genelgesi hükümlerini uygulamakla yükümlü olduğu ve her kademedeki yöneticinin genelge hükümlerinin uygulanması ile ilgili hususlarda sorumlu tutulacağı anlaşılmaktadır.
Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 49’uncu madddesinde doğrudan temin yöntemiyle yapılacak alımlarda ödeme belgesine hangi belgelerin ekleneceği belirtilmiştir. Aynı Yönetmeliğin 37’nci maddesine göre; idarece görevlendirilenler tarafından temsil ağırlama giderleri ödenirken yapılan organizasyona ilişkin harcama talimatlarında misafir ve davetli sayısının yazılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, İdare tarafından tasarruf tedbirleri konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi hükümlerine aykırı olarak 2024 yılı içerisinde temsil ve ağırlama giderleri yapıldığı tespit edilmiştir. Kamu idaresince yapılan ilgili temsil ve ağırlama ödemelerine ilişkin belgelerde, organizasyonun veya davetin bilgileri ile katılımcı sayılarını gösteren bilgilerin de yer almadığı görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, Tasarruf Tedbirleri konulu 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin “Genel İlkeler” başlıklı bölümünde yer alan; “Kamu kurum ve kuruluşları, kendi kuruluş mevzuatında belirtilen faaliyet alanları ile doğrudan ilgili olmayan herhangi bir harcama veya taahhütte bulunmayacak, ihale şartname ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç, makine, ekipman temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgisi olmayan unsurları dahil etmeyeceklerdir.” hükmü ile belediyenin 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde belirtilen faaliyet alanı ile ilgili harcamaları yapmasına genelge ile izin verildiğini ve yapılan harcama temsil ağırlama harcaması kapsamında olsa bile harcamanın mevzuata uygun olduğu sonucuna ulaşılacağını belirtmiştir. Bulgumuza konu edilen harcamaların da bu neviden harcamalar olduğunu tasarruf tedbirleri genelgesi yasakları kapsamında bulunmadığını belirtmiştir.
Tasarruf Tedbirleri konulu 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin “Genel İlkeler” başlıklı bölümünde yer alan; “Kamu kurum ve kuruluşları, kendi kuruluş mevzuatında belirtilen faaliyet alanları ile doğrudan ilgili olmayan herhangi bir harcama veya taahhütte bulunmayacak, ihale şartname ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç, makine, ekipman temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgisi olmayan unsurları dahil etmeyeceklerdir.” ifadesinden, kamu kurum ve kuruluşlarının kendi mevzuatında belirtilen faaliyet alanı ile doğrudan ilgili olmayan harcama veya taahhütte bulunamayacağı anlamı çıkmaktadır.
Yine, Genelge’nin “Kapsam” başlıklı bölümünde; belediyelerin kendi bütçeleri veya tasarruflarındaki diğer kaynaklardan yapacakları yurt içi ve yurt dışı harcamalarında genelgede yer alan tedbirlere uyması gerektiği açıkça ifade edilmiş olup Genelge’de istisna olduğu belirtilmediği sürece belediyelerin tüm yurt içi ve yurt dışı harcamaları Genelge kapsamına girmektedir.
Diğer taraftan, Genelge’de temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ile ilgili bir bölümün ayrıca düzenlendiği ve bu bölümde; temsil ve ağırlama ödenekleri, zorunlu haller dışında kullanılmayacaktır, uluslararası toplantılar ile milli bayramlar hariç açılış, konferans, seminer, yıl dönümü ve benzeri kutlama ve organizasyonlara ilişkin faaliyetler nedeniyle kokteyl, yemek ve benzeri davetler düzenlenmeyecektir denildiği halde, çeşitli tarihlerde düzenlenen organizasyonlar Genelge’nin hükümleri kapsamına girmemektedir.
Sonuç olarak, kamu kaynaklarının ilgili mevzuat ve Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nde yer alan tasarruf tedbirlerine uyularak kullanılması her kamu kurumu ve kamu görevlisi için bir görev olarak değerlendirilmeli ve Genelge hükümlerine riayet edilmelidir. Bu kapsamdaki yönetsel ve mali kontrollerin oluşturulması ve etkinliğinin izlenmesi ise belediye yetkililerinin görev ve sorumluluğundadır.
b) Temsil, Tören, Ağırlama ve Tanıtım Giderleri Kapsamında Alınan Hediyelik Eşyalar
Kamu idaresi tarafından Cumhurbaşkanlığı’nın Tasarruf Tedbirleri konulu Genelgesi hükümlerine aykırı olarak çeşitli hediyelik alımları yapıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda olduğu, 32’nci maddesinde harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu olduğu, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38’inci maddesinde, belediyenin hak ve menfaatlerini korumanın belediye başkanının görev ve yetkisi olduğu ve 61’inci maddesinde de, Belediye başkanı ve harcama yetkisi verilen diğer görevlilerin, bütçe ödeneklerinin verimli, tutumlu ve yerinde harcanmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Diğer taraftan Cumhurbaşkanlığı tarafından çıkarılan kamu kurum ve kuruluşlarının harcamalarında tasarruf sağlanması, bürokratik işlemlerin azaltılması ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasına ilişkin tedbirleri içeren genelge, 2021 yılından itibaren yürürlükte olan 2021/14 sayılı Tasarruf Tedbirleri Konulu Genelge’yi yürürlükten kaldırarak 17.05.2024 tarihli ve 32549 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Genelge’nin,
“Kapsam” başlıklı bölümünde; kamu kurum ve kuruluşlarının kendi bütçeleri veya tasarruflarındaki diğer kaynaklardan yapacakları yurt içi ve yurt dışı harcamalarında genelgede yer alan tedbirlere uyması gerektiği,
“Temsil, Tören, Ağırlama ve Tanıtım Giderleri” başlıklı bölümünde; temsil ve ağırlama ödeneklerinin zorunlu haller dışında kullanılmayacağı, hediye verilmeyeceği ve diğer adlar altında ödeme yapılmayacağı, kamu kurum ve kuruluşlarınca kaynağına bakılmaksızın ajanda, takvim, plaket, hatıra, hediye, eşantiyon ve benzeri malzemelerin alım, basım ve dağıtımının yapılmayacağı,
“Diğer Hususlar” başlıklı bölümünde; tüm kamu kurum ve kuruluşlarınca Genelgenin uygulanması ile ilgili gereken tedbirlerin alınacağı, her kademedeki yöneticinin tasarruf ilkelerinin uygulanmasından sorumlu olacağı ve genelge hükümlerinin belediyelerde belediye başkanı tarafından hassasiyetle izleneceği ve denetleneceği, aksine hareket edenler hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen hüküm ve açıklamalardan, İdarenin, ilgili mevzuat ve Cumhurbaşkanlığınca çıkarılan tasarruf tedbirleri genelgesi hükümlerini uygulamakla yükümlü olduğu ve her kademedeki yöneticinin genelge hükümlerinin uygulanması ile ilgili hususlarda sorumlu tutulacağı anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, İdare tarafından tasarruf tedbirleri konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi hükümlerine aykırı olarak 2024 yılı içerisinde temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri yapıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, Tasarruf Tedbirleri konulu 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin “Genel İlkeler” başlıklı bölümünde yer alan; “Kamu kurum ve kuruluşları, kendi kuruluş mevzuatında belirtilen faaliyet alanları ile doğrudan ilgili olmayan herhangi bir harcama veya taahhütte bulunmayacak, ihale şartname ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç, makine, ekipman temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgisi olmayan unsurları dahil etmeyeceklerdir.” hükmü ile belediyenin 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde belirtilen faaliyet alanı ile ilgili harcamaları yapmasına genelge ile izin verildiğini ve yapılan harcama temsil ağırlama harcaması kapsamında olsa bile harcamanın mevzuata uygun olduğu sonucuna ulaşılacağını belirtmiştir. Bulgumuza konu edilen harcamaların da bu neviden harcamalar olduğunu tasarruf tedbirleri genelgesi yasakları kapsamında bulunmadığını belirtmiştir.
Tasarruf Tedbirleri konulu 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin “Genel İlkeler” başlıklı bölümünde yer alan; “Kamu kurum ve kuruluşları, kendi kuruluş mevzuatında belirtilen faaliyet alanları ile doğrudan ilgili olmayan herhangi bir harcama veya taahhütte bulunmayacak, ihale şartname ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç, makine, ekipman temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgisi olmayan unsurları dahil etmeyeceklerdir.” ifadesinden, kamu kurum ve kuruluşlarının kendi mevzuatında belirtilen faaliyet alanı ile doğrudan ilgili olmayan harcama veya taahhütte bulunamayacağı anlamı çıkmaktadır. Genelge’de yer alan bu ifadeden, kamu kurum ve kuruluşlarının kendi faaliyet alanı ile ilgili konularda Genelge hükümlerine tabi olmaksızın harcama yapabileceği anlamını çıkarmak Cumhurbaşkanlığı iradesi ile yayımlanarak yürürlüğe giren Tasarruf Tedbirleri konulu Genelge hükümlerini yok saymak anlamına gelmektedir.
Yine, Genelge’nin “Kapsam” başlıklı bölümünde; belediyelerin kendi bütçeleri veya tasarruflarındaki diğer kaynaklardan yapacakları yurt içi ve yurt dışı harcamalarında genelgede yer alan tedbirlere uyması gerektiği açıkça ifade edilmiş olup Genelge’de istisna olduğu belirtilmediği sürece belediyelerin tüm yurt içi ve yurt dışı harcamaları Genelge kapsamına girmektedir. Genelge’de açık şekilde yer alan yasaklayıcı hükümlere rağmen, Genelge hükümlerinden, belediyenin faaliyet alanı kapsamında olan harcamaların mevzuata uygun olduğuna ve Genelge’deki yasaklar kapsamında bulunmadığına dair bir anlam çıkarılamaz.
Diğer taraftan, Genelge’de temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ile ilgili bir bölümün ayrıca düzenlendiği ve bu bölümde; temsil ve ağırlama ödenekleri, zorunlu haller dışında kullanılmayacaktır, hediye verilmeyecektir, diğer adlar altında ödeme yapılmayacaktır, kamu kurum ve kuruluşlarınca kaynağına bakılmaksızın ajanda, takvim, plaket, hatıra, hediye, eşantiyon ve benzeri malzemelerin alım, basım ve dağıtımı yapılmayacaktır denildiği halde, belediyenin faaliyet alanı kapsamında bulunduğunu ve Genelge’de yer alan yasaklamalara tabi olmadığını iddia etmek Genelge’nin kapsamına ve içeriğindeki diğer hükümlere aykırıdır.
Sonuç olarak, kamu kaynaklarının ilgili mevzuat ve Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nde yer alan tasarruf tedbirlerine uyularak kullanılması her kamu kurumu ve kamu görevlisi için bir görev olarak değerlendirilmeli ve Genelge hükümlerine riayet edilmelidir. Bu kapsamdaki yönetsel ve mali kontrollerin oluşturulması ve etkinliğinin izlenmesi ise belediye yetkililerinin görev ve sorumluluğundadır.