|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, İl Belediyesi’nin taşınır işlemlerinde önemli eksiklikler tespit etmiştir. Taşınır Mal Yönetmeliği ve Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne aykırı uygulamalar gözlemlenmiştir. Özellikle, taşınır konsolide yetkilisinin belirlenmemesi, taşınır sayımlarının yapılmaması ve taşınır mal yönetim hesabı icmal cetveli ile bilançonun uyumsuzluğu gibi sorunlar öne çıkmaktadır. İdare, taşınır konsolide yetkilisinin belirlenmesi için gerekli sürecin başlatıldığını belirtmiştir. Ancak, taşınır sayımlarının yapılmadığı ve bu durumun kayıtların doğruluğunu etkilediği ifade edilmiştir.
Ayrıca, taşınır mal yönetim hesabı icmal cetveli ile bilançodaki tutarların birbirleriyle uyumlu olmadığı tespit edilmiştir. İlgili mevzuat gereğince, taşınırların giriş ve çıkış işlemlerinin muhasebe birimine zamanında bildirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bununla birlikte, tüketime verilen ilk madde ve malzemelerin çıkış işlemlerinin yapılmadığı ve bazı taşınır harcamalarının doğrudan giderleştirildiği görülmüştür. Kamu idaresi, bu eksikliklerin giderilmesi için gerekli adımları atacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, İl Belediyesi’nin taşınır işlemlerinde belirtilen eksikliklerin giderilmesi ve mevzuata uygun bir yönetim sağlanması gerekmektedir. Taşınırların düzenli sayımı, kayıtların doğruluğu ve değer artırıcı harcamaların doğru şekilde muhasebeleştirilmesi, idarenin mali yönetiminde önemli bir yer tutmaktadır. |
BULGU: Taşınır İşlemlerine İlişkin Eksikliklerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediyeye ait taşınırlar için yapılan işlemlerde Taşınır Mal Yönetmeliği ve Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne aykırı uygulamaların bulunduğu görülmüştür.
Taşınır Konsolide Yetkilisinin Belirlenmemesi
İdare tarafından taşınır konsolide yetkilisinin belirlenmediği görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliğinin; “Sorumluluk” başlıklı 5’inci maddesinde; harcama yetkililerinin taşınırların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak edinilmesinden, kullanılmasından, kontrolünden, kayıtlarının bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara göre saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasını sağlamaktan sorumlu olduğu ve harcama yetkililerinin taşınır kayıtlarının Yönetmelik hükümlerine uygun olarak tutulması ve taşınır mal yönetim hesabının hazırlanması sorumluluğunu taşınır kayıt yetkilileri ve taşınır kontrol yetkilileri aracılığıyla yerine getireceği,
“Taşınır konsolide görevlileri” başlıklı 7’nci maddesinde; kamu idaresinin taşınır hesaplarını birleştirmek ve üst yönetici adına İdare Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli ile İdare Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetvelini hazırlamak üzere merkezde mali hizmetler birimi yöneticisine bağlı konsolide görevlisinin belirleneceği,
hükümleri yer almaktadır.
Yapılan incelemede İdare tarafından taşınır konsolide yetkilisinin belirlenmediği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, taşınır konsolide görevini yürütecek yetkililerin belirlenmesi, üst yönetici adına taşınır hesaplarının birleştirilmesi ve Taşınır Mal Yönetmeliği’ne uygun şekilde takibin yapılabilmesi amacıyla gerekli sürecin başlatıldığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, İdare tarafından taşınır konsolide yetkilisinin belirlenmesi gerekmektedir.
Taşınır Sayımlarının Yapılmaması
İdare tarafından taşınır sayımlarının yapılmadığı görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliğinin “Sayım ve sayım sonrası yapılacak işlemler” başlıklı 32’nci maddesinde; kamu idarelerine ait taşınırların, yıl sonlarında ve harcama yetkilisinin gerekli gördüğü durum ve zamanlarda sayımlarının yapılacağı, kayıtların sayım sonuçlarıyla uygunluğu sağlandıktan sonra sayım kurulu tarafından Taşınır Sayım ve Döküm Cetveli düzenleneceği ve cetvelin sayım kurulu ile taşınır kayıt yetkilisi tarafından imzalanacağı, bu cetvel ve ekinin sayım tutanağı ile sayım sonuçlarına göre düzenlenen giriş ve çıkış belgeleri, taşınır kayıt yetkilisinin yılsonu hesabını oluşturacağı ifadeleri yer almaktadır.
Anılan mevzuat hükümleri çerçevesinde yılsonu sayımına ilişkin sayım tutanağı, taşınır sayım ve döküm cetveli ile yılsonu itibarıyla en son düzenlenen Taşınır Varlık Fişinin sıra numarasını gösterir tutanağın, taşınır mal yönetim hesabının eki cetvellerinden olduğu görülmektedir.
Yapılan incelemede, İdare tarafından taşınır sayımlarının yapılmadığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, yıl sonlarında veya harcama yetkilisinin gerekli gördüğü zamanlarda taşınır sayımlarının yapılarak düzenlenecek sayım tutanaklarının Taşınır Sayım ve Döküm Cetveli ile ilişkilendirilerek taşınır mal yönetim hesabı cetvellerine işlenmesi için tüm harcama birimleri ve harcama yetkililerine bildirim yapıldığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, İdareye ait taşınırların, yıl sonlarında veya harcama yetkilisinin gerekli gördüğü durum ve zamanlarda sayımlarının yapılması gerekmektedir.
Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetveli ile Bilançonun Uyumlu Olmaması
Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetvelinde yer alan tutarlar ile aynı hesapların bilançodaki tutarlarının uyumlu olmadığı görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Taşınır giriş ve çıkış işlemlerinin muhasebe birimine bildirilmesi” başlıklı 30’uncu maddesinde; taşınır kayıt yetkilileri tarafından, kamu idarelerinin muhasebe kayıtlarında ilgili stok ve maddi duran varlık hesaplarında izlenen taşınırlardan, satın alma suretiyle edinilenlerin giriş işlemleri ile değer artırıcı harcamalar için düzenlenen Varlık İşlem Fişlerinin bir nüshasının ödeme emri belgesi ekinde, muhasebe birimine gönderileceği, diğer şekillerde edinilen taşınırların girişleri ve maddi duran varlık hesaplarında izlenen taşınırların çıkışları için düzenlenen Varlık İşlem Fişlerinin birer nüshasının, düzenleme tarihini takip eden en geç on gün içinde ve her durumda malî yıl sona ermeden önce muhasebe birimine gönderilmesinin zorunlu olduğu, muhasebe yetkililerinin, taşınır giriş ve çıkış işlemlerine ilişkin olarak kendilerine gönderilen Varlık İşlem Fişlerinde gösterilen tutarları II’nci düzey detay kodu itibarıyla ilgili hesaplara kaydedeceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Yönetmelik’in “Muhasebe yetkililerinin taşınır hesabına ilişkin görev ve sorumlulukları” başlıklı 8’inci maddesinde; muhasebe yetkililerinin, harcama birimlerince hazırlanan Harcama Birimi Taşınır Mal Yönetim Hesabı Cetvelinde gösterilen tutarların muhasebe kayıtlarıyla uygunluğunu kontrol ederek onayladıktan sonra, harcama yetkilisine göndermekle görevli ve sorumlu oldukları ifade edilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, taşınır kayıt yetkililerince düzenlenecek Varlık İşlem Fişlerinin muhasebe birimine gönderilmesi ve muhasebe birimince de taşınırın cinsine göre ilgili hesaplara kaydedilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Ancak yapılan incelemede, aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere taşınırların, dönem sonu taşınır mal yönetim hesabı icmal cetvelinde yer alan tutarları ile bilançoda yer alan tutarlarının birbiri ile uyumlu olmadığı tespit edilmiştir.
Tablo 8: Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetveli ile Bilanço Arasındaki Farklar Tablosu
| İlgili Hesap | Bilanço (TL) | Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetveli (TL) | Fark (TL) |
| 150-İlk madde ve malzeme | 222.207.418,07 | 2.850.258,45 | 219.357.159,62 |
| 253-Tesis, makine ve cihazlar | 19.784.485,17 | 16.873.983,80 | 2.910.501,37 |
| 254-Taşıtlar | 171.474.990,68 | 192.200.779,93 | – 20.725.789,25 |
| 255-Demirbaşlar | 9.311.434,19 | 13.354.897,33 | -4.043.463,14 |
Kamu idaresi cevabında, Taşınır Mal Yönetmeliği ile Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümleri dikkate alınarak sehven çıkışı yapılmamış ve hâlihazırda belediye deposunda fiilen bulunan taşınırların tespit edilmesi için ilgili harcama birimlerinden resmi yazı ile taşınır bilgileri talep edilerek ilgili birimlerden gelen veriler doğrultusunda taşınır mal yönetim hesabı ile bilanço denkliğinin sağlıklı şekilde sağlanabilmesi için gerekli muhasebe işlem fişleri düzenleneceği ve kayıt düzeltmeleri yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, taşınır mal yönetim hesabı icmal cetveli ile bilançodaki tutarların denk olması sağlanmalıdır.
Tüketime Verilen İlk Madde ve Malzemelerin Çıkış İşlemlerinin Yapılmaması
İdare tarafından tüketime verilen veya herhangi bir nedenle elden çıkarılan ilk madde ve malzemelerin çıkış işlemlerinin yapılmadığı ve 150 İlk madde ve malzemeler hesabının gerçeği yansıtmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 116’ncı maddesi uyarınca satın alınan tüketim malzemelerinin 150 İlk madde ve malzeme hesabına kaydedilmesi; Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 30’uncu maddesi gereğince de tüketilenlerin aylık dönemler itibariyla üzere üst yöneticiler tarafından belirlenen dönemin son iş günü mesai bitimine kadar bu hesaptan çıkarılarak, gider hesaplarına kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, İdare tarafından tüketime verilen veya herhangi bir nedenle elden
çıkarılan ilk madde ve malzemelerin çıkış işlemlerinin yapılmadığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, tüketime verilen veya çeşitli nedenlerle elden çıkarılan ilk madde ve malzemelerin çıkış işlemlerinin düzenli olarak gerçekleştirilmesi ve kayıt altına alınması için ilgili harcama birimlerine resmi yazı ile bildirim yapıldığı ve İlgili mevzuata uygun tüketime sevk edilen malzeme ve maddelerin düzenli olarak 150 hesap üzerinden düşülmesinin sağlanacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, açıklanan mevzuat çerçevesinde 150 İlk madde ve malzeme hesabında izlenmekte olan tüketim malzemelerinin, tüketime sevk edildikçe ilk madde ve malzeme giderleri hesabının kullanılması suretiyle giderleştirilmesi gerekmektedir.
Bazı Taşınırlar İçin Yapılan Harcamaların Doğrudan Giderleştirilmesi
İdarede bulunan taşınırlara yönelik değer artırıcı nitelikteki harcamaların, ilgili taşınırın kayıtlı değerine ilave edilmeyip doğrudan giderleştirildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin; “25 Maddi duran varlıklar” başlıklı 186’ncı maddesinde; maddi duran varlıklar hesap grubunun, kurumun faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklar ile bunlara ilişkin birikmiş amortismanların izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in; “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin “Maddi duran varlıkların hesaplara alınması” başlıklı (a) bendinde, maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyetin ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edileceği ve amortisman hesaplamasında dikkate alınacağı ifade edilmiş olup maddi duran varlıklar için bunların dışında yapılan her türlü normal bakım ve onarım harcamalarının gider olarak kaydedilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Bununla birlikte 04.11.2015 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin “Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları” başlıklı 6’ncı maddesinin dokuzuncu fıkrasında taşınırlar için yapılan ve 52.000,00 TL’yi aşan harcamalar ile taşınmazlar için yapılan ve 114.000,00 TL’yi aşan harcamaların değer artırıcı harcama olarak kabul edilmesi gerekmekte olduğu ifade edilmektedir.
Yapılan incelemede, Belediyenin mülkiyetindeki taşınırlar üzerinde değer artırıcı bir etkisi bulunmasına ve yapılan harcamaların Tebliğ’de belirtilen tutarların üzerinde olmasına rağmen, 1.058.977,00 TL tutarındaki harcamanın söz konusu taşınırların kayıtlı değerine eklemek yerine doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, İlgili taşınırların değer artırıcı nitelikteki harcamalarının muhasebe kayıtlarına doğru şekilde yansıtılması ve bilanço hesaplarıyla uyumun sağlanması için işlemlerin mevzuata uygun şekilde yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Belediyenin taşınırlar için yapmış olduğu değer artırıcı harcamaların varlık değerlerine eklenmesi gerekmektedir.