|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, il belediyesinin taşınır işlemlerinin yönetmelik hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilmediğini ortaya koymaktadır. Taşınır Mal Yönetmeliği ve Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne aykırı uygulamalar tespit edilmiştir. Özellikle, taşınırların muhasebe kayıtlarının gerçeği yansıtmadığı ve malzeme giriş-çıkış işlemlerinin hatalı yapıldığı görülmüştür. Taşınırların kayıtlardan çıkışı, tüketim yapılmadan gerçekleştirilmiş, bu da yıl sonunda ambarlardaki fiili miktar ile kayıtlar arasında uyumsuzluk yaratmıştır. Kamu İdaresi, bu hataların farkında olduğunu ve gerekli düzeltmelerin yapılacağını belirtmiştir.
Ayrıca, taşınır hesaplarında kayıtlı maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların doğrudan giderleştirilmesi de dikkat çekmektedir. Yönetmelik gereğince, bu tür harcamaların ilgili varlıkların maliyet bedeline eklenmesi gerektiği belirtilmektedir. Ancak incelemelerde, 2.157.229,69 TL tutarındaki tadilat ve onarım harcamalarının aktifleştirilmeden gider hesaplarına kaydedildiği tespit edilmiştir. Bu durum, bilanço ve faaliyet sonuçları tablolarında hatalı bir görünüm oluşturmuştur. Kamu İdaresi, bu konuda tüm birimlere yazılı uyarıda bulunmuş ve gelecekteki harcamaların doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi için gerekli önlemlerin alınacağını ifade etmiştir. |
BULGU: Taşınır İşlemlerinin Yönetmelik Hükümlerine Uygun Olarak Gerçekleştirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediyeye ait taşınırlar için yapılan işlemlerde Taşınır Mal Yönetmeliği ve Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne aykırı uygulamaların bulunduğu görülmüştür.
A) Taşınırlara İlişkin Muhasebe Kayıtlarının Gerçeği Yansıtmaması
İdarece 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’na kaydedilecek bir mal veya malzeme satın alındığında, taşınır giriş kaydı yapıldığı, fakat tüketim yapılmadan taşınır kayıtlarından çıkışının yapıldığı görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Sorumluluk” başlıklı 5’inci maddesinde; harcama yetkililerinin taşınırların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak edinilmesinden, kullanılmasından, kontrolünden, kayıtlarının bu Yönetmelik’te belirtilen esas ve usullere göre saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasını sağlamaktan sorumlu olduğu, taşınır mal yönetim hesabının hazırlanması sorumluluğunu taşınır kayıt yetkilileri ve taşınır kontrol yetkilileri aracılığıyla yerine getireceği belirtilmiştir.
Söz konusu Yönetmeliğin “Kayıt Zamanı, Kayıt Değeri ve Değer Tespit Komisyonu” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında taşınırların, edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş; tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde çıkış kaydedileceği düzenlenmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise giriş ve çıkış kayıtlarının taşınır işlem fişine dayanılarak yapılacağı belirtilmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin Stoklar Hesabı’na ilişkin açıklamaların yer aldığı 114’üncü maddesinde; stokların çıkışı ve muhtelif harcama birimlerinin ambarları arasındaki devir işlemlerinin ilgili harcama birimince düzenlenen taşınır işlem fişleri ile muhasebe birimine bildirileceği ve hesaplara kaydedileceği, ancak 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nda izlenen tüketim malzemelerinden kullanılmış olanların muhasebeleştirme işlemlerinin kullanıma ilişkin taşınır işlem fişleri yerine üç ayı geçmemek üzere üst yöneticiler tarafından belirlenen sürede taşınır işlem fişlerindeki çıkışları gösteren onaylı bir liste ile en geç ilgili dönemin son iş günü mesai bitimine kadar muhasebeleştirilmesinin zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nın niteliğini açıklayan 115’inci maddesinde; kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, mamul, ticari mal gibi faaliyet dönemi içinde tüketilecek varlıkların izlenmesi için bu hesabın kullanılacağı, 116’ncı maddesinde; satın alınan ilk madde ve malzemelerin ilk olarak maliyet bedelleri ile bu hesaba borç kaydedileceği; tüketilmek amacıyla ilgili birimlere verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemelerin ise bu hesaba alacak, 630 Giderler Hesabı’na borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Buna göre, idarece satın alınan tüketim malzemeleri, 150 Hesabı’na borç kaydedilecek ve ambara alınacaktır. Daha sonra bu malzemeler ilgili birimlere kullanılmak üzere verildikçe, 150 Hesabı’na alacak kaydı yapılarak, kullanılan malzemelerin taşınır kayıtlarından düşülmesi sağlanacaktır.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresinin gerçekleştirdiği mal alımlarına ilişkin taşınır işlem fişlerinde giriş ve çıkış kayıtlarının aynı gün yapılarak bu malzemeler tüketilmeden kayıtlardan düşüldüğü görülmüştür. Bu durum yıl sonunda birim ambarlarında yer alan fiili miktarlar ile kayıtların uyuşmamasına neden olabilecektir.
Kamu İdaresi cevabında, konu ile ilgili tüm birimlere yazılı uyarı yapıldığı ve taşınırların kayıtlardan çıkışının tüketime bağlı olarak yapılacağı, işlemlerin yönetmelik hükümlerine uygun hale getirileceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından taşınırların fiilen tüketime verilmeden toplu olarak hesaplardan çıkarılması Yönetmelik hükümlerine uygun olmadığı gibi denetim ve kontrole engel olabileceği değerlendirilmektedir.
B) Taşınırlar İçin Yapılan Değer Artırıcı Harcamaların Doğrudan Giderleştirilmesi
Kamu İdaresinin taşınır hesaplarında kayıtlı maddi duran varlıkları için yapılan değer artırıcı harcamaların ilgili maddi duran varlıkların maliyet bedeline eklenmeden, doğrudan 630 Giderler Hesabı’nda muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubuna dair “Hesap Grubuna İlişkin İşlemler” başlıklı 187’nci maddesinde; maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyetin, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilmesi ve amortisman hesaplamasında dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.
Konuya ilişkin olarak çıkarılan 47 sıra numaralı (no.lu) Amortisman ve Tükenme Payları Tebliği’nin “Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde ise dayanıklı taşınırların her biri için 14.000 TL’yi aşan harcamalar, değer artırıcı harcamalar olarak belirlenmiş olup anılan tutarı aşan harcamaların varlığın değerine eklenerek muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Söz konusu limitlerin gerektiğinde Hazine ve Maliye Bakanlığınca güncellenerek duyurulacağı da hükme bağlanmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü 2023 yılında yetkisini kullanarak taşınırlar için belirlenmiş olan limiti 52.000 TL olarak belirlemiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; dayanıklı taşınır hesaplarında kayıtlı maddi duran varlıkların değerini artıran ve tutarı 52.000,00 TL’yi aşan harcamaların ilgili maddi duran varlıkların maliyet bedeline eklenmesi ve bu duran varlıklar için
ayrılan amortisman tutarlarının, söz konusu duran varlığın yenilenen değeri üzerinden hesaplanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, dayanıklı taşınırlara ilişkin değer artırıcı nitelikteki toplam 2.157.229,69 TL tadilat ve onarım harcamalarının söz konusu varlıkların maliyet bedeline eklenmek suretiyle aktifleştirilmeden doğrudan gider hesapları ile muhasebe kayıtlarına alındığı tespit edilmiştir.
Dayanıklı taşınırlara yapılan harcamalarının taşınırların maliyet bedeline eklenmemesi Bilanço’da 254 Taşıtlar Hesabı’nın 2.157.229,69 TL eksik, Faaliyet Sonuçları Tablosu’nda 630 Giderler Hesabı’nın ise 2.157.229,69 TL fazla görünmesine neden olmuştur.
Kamu İdaresi cevabında, konu ile ilgili tüm birimlere yazılı uyarı yapıldığı ve söz konusu limitler dikkate alınarak taşınır hesaplarında kayıtlı maddi duran varlıklar için yapılacak değer artırıcı harcamaların gider hesapları yerine maddi duran varlıkların değerine eklenmesinin sağlanacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından muhasebe kayıtlarının daha açık ve anlaşılabilir olması, yapılan harcamaların ilgili bulunduğu hesaba kaydı ile mümkün olduğundan maddi duran varlıklar için yapılan limit üzerindeki harcamaların ilgili maddi duran varlık bedeline eklenmesi gerekmektedir.