|
ÖZET: Taşınır mal niteliğindeki malzemelerin doğrudan gider kaydedilmesi, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde, çeşitli mal ve malzeme alımlarının 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabında yer alması gerekirken, doğrudan 630 Giderler Hesabına kaydedildiği tespit edilmiştir. Taşınır Mal Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, taşınırların edinim anında kaydedilmesi ve tüketim, satış gibi durumlarda çıkışlarının yapılmasını öngörmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nın, bir yıl içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılacağını belirtmektedir. Ancak, denetim sürecinde, bu hesapların yerine doğrudan gider kaydı yapılması, mali tabloların gerçeği yansıtmamasına ve faaliyet sonuçlarının etkilenmesine yol açmaktadır. Kamu idaresi, bu durumun farkında olup düzeltmeler yapıldığını belirtse de, bu düzeltmelerin denetim yılı sonrasında gerçekleşmesi, 2024 mali tablolarını etkilememektedir. Sonuç olarak, taşınır mal niteliğindeki malların, öncelikle 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmesi ve tüketim anında giderleştirilmesi gerekmektedir. Bu uygulama, mali tabloların doğruluğunu sağlamak ve kurumun faaliyet sonuçlarını doğru bir şekilde yansıtmak açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Taşınır Mal Niteliğinde Olan Malzemelerin Doğrudan Gider Kaydedilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Taşınır niteliğinde olan çeşitli mal ve malzeme alımlarının 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabında yer alması gerekirken doğrudan gider olarak kaydedildiği görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında taşınırların; edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında girişinin yapılacağı; tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde de çıkışlarının yapılarak kayıtlardan düşüleceği belirtilmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı ile ilgili “Hesabın niteliği” başlıklı 115’inci maddesinde, bu hesabın kurumlarca satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenilmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Yönetmelik’in 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabının işleyişini açıklayan 116’ncı maddesinde belirtildiği üzere, satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemelerin bir taraftan maliyet bedelleri ile 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemelerin ise 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına alacak ve 630 Giderler Hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planı’nda ise; Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne paralel olarak yardımcı hesaplar oluşturulmuş ve bu kapsamda 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına ilişkin alt kodlara yer verilmiştir.
Belirtilen Yönetmelik hükümlerinde, kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzemelerin, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmesi ile bu hesaba ilişkin alacak kayıtlarının, ilgili ilk madde ve malzemelerin tüketilmek üzere diğer birimlere verilmesi veya kullanılması halinde yapılabileceği hususuna açıklık getirilmiştir.
Kurumda, 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabının ilgili alt kodlarına kaydedilmesi gereken çeşitli mal ve malzeme alımlarının doğrudan 630 Giderler Hesabına borç kaydı yapılarak giderleştirildiği görülmüştür.
Belirtilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların öncelikle ilgili stok hesaplarına alınması, kullanıma verildikçe Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda giderleştirilmek suretiyle de çıkış işlemlerinin yapılması gerekmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, satın alınan taşının nitelikteki malların öncelikle 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına giriş kaydının, tüketildiği zaman ise belli aralıklar ile çıkış kaydı işlemlerinin yapılmasına başlanıldığı belirtilmektedir. Ancak denetim yılı geçtikten sonra yapılan bu düzeltmeler nedeniyle 2024 yılı mali tabloları etkilenmemiş olmaktadır.
Taşınır niteliğindeki malların 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmeyerek doğrudan 630 Giderler Hesabına kaydedilmesi nedeniyle Mahalli İdareler Bütçe Muhasebe Yönetmeliği’nin açıklanan hükümlerine uyulmamış olunacağı gibi söz konusu hesapların mali tablolarda olduğundan daha farklı görünmesine de yol açılacaktır. Bundan dolayı da faaliyet sonuçları etkilenmiş olacaktır.
Bu nedenle, kurum ihtiyaçları için satın alınan taşınır nitelikte olan malların öncelikle 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına giriş kaydının, tüketildiği zaman ise belli aralıklar ile çıkış kaydının yapılarak giderleştirilmesi gerekmektedir.