| ÖZET: Kurumun taşınır mal alımına ilişkin muhasebe kayıtlarının incelenmesi sonucunda, bazı işlemlerinde hukuki tasarrufları değil, fiziksel varlıkları temsil eden taşınırlara dair yanlış kaydetmede bulunulduğu belirlenmiştir. Anılan Yönetmelik’in 177’nci maddesinde 253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabının; kamu idarelerinin faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan büro makine ve cihazları hariç her türlü makine, tesis ve cihazları ile bunların eklentileri ve yükleme, boşaltma, aktarma makine ve gereçlerinin izlenmesi için kullanılacağı belirtildikten sonra bu hesaba ilişkin borç ve alacak kaydetmede bulunulmuşsa da, ilgili taşınırların doğru hesabına kaydedilmesi gerekir. |
BULGU: Taşınır Mallara İlişkin İşlemlerde Hatalı Uygulamaların Yapılması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Orman Genel Müdürlüğü tarafından satın alınan taşınır mallara ilişkin işlemlerde bazı yanlış uygulamaların yapıldığı görülmüştür:
a- Satın alınan taşınır mallar 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı ya da 255 Demirbaşlar Hesabı yerine 630 Giderler Hesabına kaydedilmiştir.
tarihli ve 29218 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 87’nci maddesinde; 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabının, kamu idarelerince üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen tüketim malzemeleri ile hammadde, yardımcı madde, ambalaj malzemesi ve diğer malzemelerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in 88’inci maddesinin birinci fıkrasının (a/1) bendinde ise; bütçeye gider kaydıyla edinilen ilk madde ve malzeme tutarlarının, bir taraftan bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya 325 Nakit Talep ve Tahsisleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedileceği ifade edilmektedir.
Ayrıca söz konusu Yönetmelik’in 181’inci maddesinde; 255 Demirbaşlar Hesabının, kamu idarelerinin faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi uzun süre kullanılabilen varlıkların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. Yine aynı Yönetmelik’in 182’inci maddesinin birinci fıkrasının (a/1) bendinde; bütçeye gider kaydıyla edinilen demirbaş tutarlarının, bir taraftan bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı, 325 Nakit Talep ve Tahsisleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedileceği ifade edilmektedir.
Ancak Orman Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin işlemlerinin incelenmesinde; satın alınan kırtasiye, elektronik ve mekanik malzeme, kıyafet, peyzaj bitkisi gibi ilk madde, malzeme ya da demirbaş niteliğindeki taşınır malların 630 Giderler Hesabı kullanılmak suretiyle muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Bu itibarla, satın alınan ilk madde ve malzeme ile demirbaşların niteliklerine göre yukarıda bahsedilen Yönetmelik hükümlerine uygun olarak 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı ya da 255 Demirbaşlar Hesabı kullanılarak muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir.
b- Satın alınan bazı taşınır mallar için “Taşınır İşlem Fişi” kesilmediği görülmüştür.
18.01.2007 tarihli ve 26407 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Belgeler ve cetveller” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; ilgili mevzuatı çerçevesinde kabul edilerek teslim alınan taşınırların girişleri ile taşınırların çıkış ve ambarlar arasında devir işlemlerinde, dayanıklı taşınırların niteliklerini değiştiren esaslı onarım ve ilaveler sonucu değer artışlarında, kayıtlara esas olmak üzere 5 örnek numaralı Taşınır İşlem Fişi’nin düzenleneceği belirtilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasında, taşınırların giriş ve çıkış kayıtlarının Taşınır İşlem Fişi’ne dayanılarak yapılacağı; 15’inci maddesinin birinci fıkrasında ise, satın alınan taşınırlar için teslim alındıktan sonra Taşınır Kod Listesindeki hesap kodları itibarıyla üçer nüsha Taşınır İşlem Fişi düzenleneceği ifade edilmektedir.
Ancak Orman Genel Müdürlüğünün taşınır mal alımına ilişkin işlemlerinin incelenmesinde; satın alınan kırtasiye, elektronik ve mekanik malzeme, kıyafet, peyzaj bitkisi gibi bazı taşınır mallar için “Taşınır İşlem Fişi” düzenlenmediği görülmüştür. Bu durum ise alınan taşınırların, taşınır sistemine kaydedilmediğini göstermekte olup; Taşınır Mal Yönetmeliği başta olmak üzere taşınırlara ilişkin mevzuat hükümleri uygulanamaz hale gelmektedir. Dolayısıyla taşınırların takibi ve denetimi konusunda risk ortaya çıkmaktadır.
Bu itibarla, taşınır mal alımlarında “Taşınır İşlem Fişi” nin Taşınır Mal Yönetmeliği’nde belirlenen esaslar çerçevesinde düzenlenmesi gerekmektedir.
c- 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına maddi olmayan duran varlıklar ile makine ve cihazların kaydedildiği görülmüştür.
tarihli ve 29218 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 87’nci maddesinde 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabının, kamu idarelerince üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen tüketim malzemeleri ile hammadde, yardımcı madde, ambalaj malzemesi ve diğer malzemelerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in 88’inci maddesinin birinci fıkrasının (a/1) bendinde ise; bütçeye gider kaydıyla edinilen ilk madde ve malzeme tutarlarının, bir taraftan bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya 325 Nakit Talep ve Tahsisleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedileceği ifade edilmektedir.
Söz konusu Yönetmelik’in 194’üncü maddesinde, 260 Haklar Hesabının bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. Aynı Yönetmelik’in 195’inci maddesinde ise hesabın işleyişi ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Anılan Yönetmelik’in 177’nci maddesinde; 253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabının; kamu idarelerinin faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan büro makine ve cihazları hariç her türlü makine, tesis ve cihazları ile bunların eklentileri ve yükleme, boşaltma, aktarma makine ve gereçlerinin izlenmesi için kullanılacağı; 178’inci maddesinin birinci fıkrasının (a/2) bendinde ise, bütçeye gider kaydıyla edinilen tesis, makine ve cihaz tutarlarının, bir taraftan bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı, 325 Nakit Talep ve Tahsisleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedileceği belirtilmiştir.
Ancak Orman Genel Müdürlüğünün taşınır mal alımına ilişkin muhasebe kayıtlarının incelenmesinde, 421.850,00 TL tutarındaki hak mahiyetinde olan yazılım güncellemesi alımları ile 1.748.000,00 TL tutarındaki test cihazlarının 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedildiği görülmüştür. Bu durum kurumun mali tablolarındaki 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabının borç tutarının olması gerekenden 2.169.850,00 TL fazla görünmesine, diğer hesapların borç tutarlarının ise anılan tutarlarda az görünmesine neden olacaktır. Ayrıca bu türdeki yanlış muhasebe kayıtları mali tablolarda neden olduğu hataların yanında, Taşınır Mal Yönetmeliği başta olmak üzere taşınırlarla ve haklarla ilgili diğer mevzuat hükümlerini bahsedilen varlıklar için uygulanamaz hale getirmektedir.
Bu itibarla, maddi olmayan duran varlık niteliğindeki hak alımlarının 260 Haklar Hesabına, test cihazlarının ise 253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabına kaydedilmesi gerekir.
Kurum tarafından gönderilen cevap yazısında, taşınır işlemlerinin işleyişinden bahsedilerek, bu konuda tüm birimlere talimat gönderildiği ve taşınır kayıt yetkilileri, taşınır kontrol yetkilisi ile özel bütçe muhasebe yetkililerine bu konuda eğitim verilmesi planlandığı belirtilmiştir. Bulgudaki tespitlere ilişkin olarak ilave hiçbir bilgi ve belge sunulmamıştır.
Sonuç olarak, kurumdaki taşınır işlemlerinin başta Taşınır Mal Yönetmeliği olmak üzere ilgili mevzuat çerçevesinde yapılması gerekmekte olup; konunun sonraki yıllarda takip edilmesi uygun olacaktır.