Taşınır Malların Hurdaya Ayrılmasında ve Hurda Malların Satış İşlemlerinde Hatalı ve Eksik Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Taşınır Malların Hurdaya Ayrılmasında ve Hurda Malların Satış İşlemlerinde Hatalı ve Eksik Uygulamalar Bulunması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Kurumda yapılan taşınır mal denetimlerinde taşınır malların hurdaya ayrılma ve sonraki süreçlerinde hatalı uygulamalar görülmüş olup söz konusu hatalı uygulamalar aşağıda detaylandırılmıştır;
– Hurdaya Ayrılan Taşınırlar İçin Hurdaya Ayırma Tutanağı Yerine İmha Tutanağı Düzenlenmesi
Kurumda yapılan denetimlerde taşınır hurda ve imha prosedürlerinin hatalı uygulandığı tespit edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Hurdaya ayırma nedeniyle çıkış” başlıklı 28’inci maddesinde hurdaya ayırmalar ile ilgili olarak,
“(1) Ekonomik ömrünü tamamlamış olan veya tamamlamadığı halde teknik ve fiziki nedenlerle kullanılmasında yarar görülmeyerek hizmet dışı bırakılması gerektiği ilgililer veya özel mevzuatı çerçevesinde oluşturulan komisyon tarafından bildirilen taşınırlar, biri işin uzmanı olmak kaydıyla harcama yetkilisinin belirleyeceği en az üç kişiden oluşan komisyon tarafından değerlendirilir…
(3) Komisyonca hurdaya ayrılmasına karar verilenler için ise Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı düzenlenir.”
Denilmektedir. Buna göre ilgili idareler hurdaya ayırmak üzere kayıttan düşmek istediği taşınırlar için öncelikle bu taşınırlar için bir komisyon kurmaları gerekmekte olup bu komisyon tarafından hazırlanacak teknik gerekçeli rapor/tutanak üzerine ilgili taşınırlar “hurdaya ayırma” şeklinde kayıttan düşülebilecektir. Sonrasında ise kayıttan düşülmek istenen taşınırlar için Yönetmelik’in “Belge ve Cetveller” başlıklı 10’uncu maddesi e bendinde yer alan Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı (Örnek: 10) düzenlenecektir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Hurdaya ayırma nedeniyle çıkış” başlıklı 28’inci maddesinde imha edilmesine karar verilen taşınırlar ile ilgili olarak,
“ (5) Birinci fıkraya göre harcama yetkilisince oluşturulacak komisyon tarafından ekonomik değerinin olmadığı veya teknik, sağlık, güvenlik ve benzeri nedenlerle imha edilmesinin şart olduğuna karar verilen taşınırlar, harcama yetkilisinin onayı ile imha edilir. İmha, komisyon veya komisyonun gözetiminde uzman kişiler tarafından yapılır. Bu işleme ilişkin ayrıca bir imha tutanağı düzenlenir. İmha işleminde özel mevzuat hükümleri öncelikle dikkate alınır.”
Denilmektedir.
Ayrıca Yönetmelik eki Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağında (Örnek No:10) kayıttan düşme nedeni olarak “Hurdaya ayrılarak teknik, sağlık, güvenlik vb. nedenlerle imha edilmek” ve ya “Hurdaya ayrılarak, madeni ve ahşap olarak ayrı ayrı satılmak” şeklinde seçenekler sunulmuştur.
Yönetmelik’in ilgili kısımlarında görüldüğü üzere hizmet dışı bırakılmasına karar verilen taşınırın öncelikle hurdaya ayrılmasına karar verilmesi, sonrasında eğer imha edilmesi gerekiyor ise imha tutanağı düzenlenmesi gerekmektedir.
Özetle hurdaya ayrılmasına ve imha edilmesine karar verilen taşınırlar için Yönetmelik hükmünde yer alan “Komisyonca hurdaya ayrılmasına karar verilenler için Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı düzenlenir…. imha edilmesinin şart olduğuna karar verilen taşınırlar için ayrıca bir imha tutanağı düzenlenir, …” ifadesinde de açıkça belirtildiği üzere imha edilmesine karar verilen taşınırlar için ayrıca imha tutanağı düzenlenmesi gerekmekte imha edilmeyecek taşınırlar için ise imha tutanağı düzenlenmeyip sadece hurdaya ayırma tutanağı düzenlenecektir. Aksi durumda hurdaya ayrılmasına karar verilip satılmasına veya bir başka kurum veya kuruluşa bedelsiz devri düşünülen taşınırlar ile ilgili imha tutanağı düzenlenmesi taşınırların imha edildiği anlamına gelecek ve bu taşınırların izinin tamamen silinmesi sonucunu doğuracaktır.
Denetimlerde hurdaya ayrılmasına ve imha edilmesine karar verilen taşınırlar için mevzuata uygun bir uygulamanın yapılmadığı, hurdaya ayırma tutanağı yerine sadece imha tutanağı düzenlendiği, imha tutanağına konu edilen taşınırların da M.K.E. Kurumuna teslim edildiği veya daha önce imhasına karar verilen taşınırların ilgili birim ambarlarında muhafaza edildiği tespit edilmiştir. Yapılan incelemede söz konusu işlemlerin 2008/8 Sayılı Kurum Genelgesi çerçevesinde yapıldığı görülmüştür. MTA’nın Taşınır Mal Yönetmeliği’nin Uygulanması ile İlgili 2008/8 Sayılı Genelgesi’nin “İmha Yoluyla Çıkış İşlemi” başlıklı 16’ncı maddesinde,
“16. 1. Taşınırın kaybolması, çalınması, yıpranması, kırılması, yanması, bozulması, teknik ve fiziki nedenlerle kullanılmasında yarar görülmemesi durumunda ve ekonomik ömrünün tamamlanmış olması nedeniyle harcama yetkilisi biri işin uzmanı olmak üzere, en az 3 kişiden oluşacak şekilde bir imha komisyonu kuracaktır. Komisyonca yapılan değerleme sonucunda taşınırın imha edilmesi hakkında gerekçeli kararı yazılı olarak harcama yetkilisine bildirecektir…
16. 3. Merkez harcama birimlerinde hurdaya ayrılan dayanıklı taşınırlar merkez harcama birimlerince Makine İkmal Dairesi bünyesinde bulunan hurda ambarına teslim edilecektir. Bölge Müdürlüklerinde ise imha işlemleri neticesinde Makine İkmal Dairesi Başkanlığı bünyesinde bulunan Hurda Ambarı Sorumlusu tutanak düzenledikten sonra M.K.E. Kurumu Hurdasan İşletme Müdürlüğüne teslim edilecektir. ve teslim belgesi ilgili muhasebe birimine gönderilerek kayıtlardan düşülecektir.”
Denilmektedir.
Genelge’nin 16’ncı maddesinde görüldüğü üzere, hizmet dışı bırakılmasına karar verilen taşınırlar için öncelikle imha tutanağı düzenlenip sonrasında ilgisine göre imha veya hurdaya ayırma işlemi yapılmaktadır. Taşınır Mal Yönetmeliği’ne göre imha işlemi yok edilme işlemi olup imha edilen/edilmesi gereken taşınırın ekonomik değeri bulunmamakta veya sağlık ve güvenlik gibi hassas nitelikleri taşıması gerekli iken hurdaya ayrılan taşınırın ise ekonomik değeri bulunmakta ve sağlık/güvenlik gibi hassas nitelikleri taşımaması gerekmektedir.
Sonuç olarak Genelge uyarınca yapılan taşınır imha ve hurdaya ayırma işlemleri Taşınır Mal Yönetmeliği’nde belirtilen usullere aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
– Taşınırlarda Kullanılmaz Hale Gelme, Yok Olma veya Sayım Noksanı Nedeniyle Çıkış Hallerinde Yapılması Gereken Araştırmanın Yapılmaması, Gerekli Tutanağın Tutulmaması
Yapılan denetimlerde yıpranma, kırılma veya bozulma gibi nedenlerle kullanılamaz hale gelen taşınırlar için kayıttan düşme teklif ve onay tutanağı dışında gerekli araştırmayı içeren herhangi bir tutanak düzenlenmediği tespit edilmiştir.
Yönetmelik’in “Kullanılmaz hale gelme, yok olma veya sayım noksanı nedeniyle çıkış” başlıklı 27 inci maddesinde;
“ (1) Tüketim malzemelerinin özelliklerinde, ağırlıklarında veya miktarlarında meydana gelen değişmeler nedeniyle oluşan fireler, sayımda noksan çıkan taşınırlar, çalınma, kaybolma gibi nedenlerle yok olan taşınırlar ya da yıpranma, kırılma veya bozulma gibi nedenlerle kullanılamaz hale gelen taşınırlar ile canlı taşınırın ölmesi halinde, Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı ve Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek kayıtlardan çıkarılır.
Eskimiş, solmuş, yırtılmış ve kullanılamayacak duruma gelmiş bayrakların Türk Bayrağı Tüzüğünün 38 inci maddesi uyarınca çıkarılan Eskimiş, Solmuş, Yırtılmış ve Kullanılamayacak Duruma Gelmiş Bayrakların Yok Edilmesi Usul ve Esaslarını Gösterir Yönetmelik hükümleri gereğince ilgili yerlere teslim edilmesinde de birinci fıkra hükmü uygulanır.
Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen hallerde kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlik olup olmadığı araştırılarak sonuçları ayrı bir tutanakta belirtilir ve 5 inci madde hükmüne göre işlem yapılır… ” Denilmektedir. Buna göre yıpranma, kırılma veya bozulma gibi nedenlerle kullanılamaz hale gelen taşınırlar için Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı düzenleyerek kayıtlardan çıkarılması istenmeden önce ilgili taşınırın yıpranma, kırılma veya bozulma nedeniyle ilgili ayrıca bir tutanak düzenlenip varsa sorumluları tespit edilip yine Yönetmelik’in 5’inci madde hükmüne göre işlem tesis edilmesi gerekirdi. Ancak yapılan denetimlerde hurdaya ayrılan taşınırların birkaç tanesi dışında hiç birisi için bu anlamda bir araştırma yapılmadığı ve tutanak düzenlenmediği görülmüştür.
– Hurda Yönetimi, Muhafazası ve Bunlardan Makine ve Kimya Endüstrisi’ne Satışı Yapılanların Teslimine Dair İş ve İşlemlerde Eksikler Bulunması
Kurum tarafından icra edilen hurda yönetim ve hurda satış/teslim belgelerinde eksiklikler olması nedeniyle mevcut hurda depolarının denetime elverişli olmadığı tespit edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliğine göre tutulan Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağında (KDTOT ) ilgili kısma “Hurdaya ayrılanın satılacağı” bilgisi girilmesi üzerine bazı taşınırlar MKE’ye satışı yapılmaktadır. Ancak MKE’ye yapılan söz konusu teslimlere dair düzenlenen belgelerin içerisinde sadece kantar fişi bulunmakta olup, özellikle bu teslim kapsamında hangi teknolojik demirbaş ve tesis makine cihazın olduğuna dair herhangi bir liste eklenmemektedir. Dolayısıyla;
-Daha önce hurdaya ayrılarak farklı mahallerde toplanan taşınırların hangi parti teslime konu edildiği,
-Bu taşınırların MKE’ye teslim edilip edilmediği,
-Ambarlarda mevcut hurdaların hangi KDTOT ile ilgili olduğunun tespitinin imkansız olduğu,
-KDTOT’ların ekinde hatalı şekilde imha listelerinin de konulması sebebiyle bu taşınırların tamamının imha kapsamındaki taşınırlardan mı yoksa MKE’ye teslim edilen taşınırlarda mı olduğu,
Konularında tereddütler hasıl olmaktadır.
Kurumun özellikle taşra birimlerinde pek çok depoda maden arama, sondaj ve araştırma neticesinde elde edilen karotlar ile şahit numunelerin muhafaza edilmesi nedeniyle zaten oldukça yetersiz kalan sarf malzemesi, demirbaş ve hurda depolarının bilgi ve belge yoksunluğu da eklenince bu konuda tamamen kontrolsüz ve denetimsiz bir ortam gelişeceği ortadadır.
Özetle taşınırların gerek ekonomik ömrünce kullanımları sırasında gerekse kayıttan düştükten sonraki safhalarda icra edilecek iş ve işlemlere hangi taşınırların konu edildiğine dair belgelerin ve bu işlere dair işlem zincirinin belge ve liste şeklinde dosya ortamında muhafaza edilmesinde, sarf malzemeleri ve dayanıklı taşınırlar için uygun ve elverişli depo imkanlarının geliştirilmesinde, taşınırların tamlık ve işlemlerin hukuka uygunluk denetimleri açısından fayda mülahaza edilmektedir.