|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, taşınır niteliğindeki malzemelerin doğrudan gider kaydedilmesi, muhasebe işlemlerinde usulsüzlükler yaratmaktadır. İncelemeler, çeşitli mal ve malzeme alımlarının, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı üzerinden hem borç hem de alacak kaydı yapılarak giderleştirildiğini ortaya koymuştur. Bu durum, taşınırların kaydıyla ilgili mevzuat hükümlerine aykırıdır; zira taşınırların doğru bir şekilde kaydedilmesi, kamu idarelerinin envanter ve stok kontrolü açısından kritik öneme sahiptir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen esaslara göre, satın alınan malzemelerin stok hesaplarına alınması ve kullanıma verildikçe gider işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Ancak, yapılan denetimlerde, bazı malzemelerin yıl sonu itibarıyla ambarlarda mevcut olduğu ve bu nedenle yıl sonu bilançosunda yer almadığı tespit edilmiştir. Bu durum, stok kontrolü ve mali raporlama açısından sorunlar yaratmaktadır. Sonuç olarak, yıl sonu taşınır sayımının yapılmaması, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’ndaki hata tutarının tespit edilmesini engellemektedir. Bu da, 2024 yılı sonu bilançosunda eksik ve fazla görünmelere yol açmaktadır. İlgili kamu idaresi, 2025 yılı itibarıyla stok kayıtlarının doğru tutulacağına dair taahhütte bulunmuştur. |
BULGU: Taşınır Niteliğinde Olan Malzemelerin İlk Madde ve Malzemeler Hesabına Kaydedilmeden Doğrudan Gider Kaydedilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Taşınır niteliğinde olan çeşitli mal ve malzeme alımlarının aynı muhasebe işlem fişi ile 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına giriş çıkış yapılarak gider kaydedildiği görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Taşınırların kaydı” başlıklı 12’nci maddesinde kamu idarelerince bütün taşınırların ve bunlara ilişkin işlemlerin kayıt altına alınmasının esas olduğu belirtilmiş, “Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında ise; taşınırların, edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında girişinin yapılacağı; tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde çıkışının kaydedileceği ifade edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı ile ilgili “Hesabın niteliği” başlıklı 115’inci maddesinde söz konusu hesabın; kurumlarca satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 116’ncı maddesinde ise, satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemelerin bir taraftan maliyet bedelleri ile 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına borç kaydedileceği; tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemelerin ise 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına alacak ve 630 Giderler Hesabına borç kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, satın alınan parke taşı, kum, çimento, su tesisatı malzemeleri gibi toplam 25.260.517,80 TL tutarındaki ilk madde ve malzemelerin aynı muhasebe işlem fişi ile hem 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabına borç kaydı; hem de bu hesaba alacak ve 630 Giderler Hesabına borç kaydı yapılarak giderleştirildiği, mezkur malzemelerden bir kısmının ambarlarda yıl sonu itibarıyla mevcut olduğu; bu nedenle ilgili malzemelerden stokta bulunanların yıl sonu Bilançosunda yer almadığı tespit edilmiştir.
Söz konusu durum, satın alınan ilk madde ve malzemelerin hangilerinin kullanıma verildiği, hangilerinin ambarda bulunduğu yönünde yeterli bilgiye ulaşılmasına ve sağlıklı bir stok kontrolünün yapılmasına engel teşkil etmektedir.
Son denetim yılı Sayıştay Denetim Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında, 2025 yılı içerisinde satın alınacak ilk madde ve malzemelerin hangilerinin kullanıma verildiği, hangilerinin ambarda bulunduğu konusunda stok kayıtlarının doğru şekilde tutulmasının ve gerekli bilgiye ulaşımın kolay olmasının sağlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yıl sonu taşınır sayımının ve envanter işlemlerinin yapılmaması nedeniyle 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabındaki hata tutarı tespit edilememekte olup yıl sonunda mevcut ilk madde ve malzemelerin tutarı kadar 2024 yıl sonu Bilançosunda 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabı ile 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabının eksik görünmesine, 2024 yıl sonu Faaliyet Sonuçları Tablosunda ise 630 Giderler Hesabının fazla görünmesine neden olunmuştur.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda; kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıklar öncelikle ilgili stok hesaplarına alınmalı, söz konusu varlıklar kullanıma verildikçe Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda gider işlemleri gerçekleştirilmelidir.