Taşınırlara İlişkin Eksik ve Hatalı İşlemler Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Taşınırlara İlişkin Eksik ve Hatalı İşlemler Bulunması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

İSG DSİ’de açılış kaydındaki taşınır bakiyelerinin, Taşınır İcmal Cetvelleri ile teyit edilemediği; bilançoda yer alan taşınır bakiyelerinin, Taşınır Cetveli ile teyit edilemediği; dayanıklı taşınırlara ilişkin amortisman oranlarının doğru uygulanmadığı; dayanıklı taşınırlara ilişkin güncelleme çalışmalarının yapılmadığı tespit edilmiştir.
a) Açılış Kaydındaki Taşınır Bakiyelerinin Taşınır İcmal Cetvelleri ile Teyit Edilememesi
İSG DSİ’nin 2022 yılı açılış kaydında yer alan 150 İlk Madde ve Malzeme, 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı ile 255 Demirbaşlar Hesabının açılış bakiyeleri, 2021 yılı sonunda düzenlenmesi gereken Taşınır İcmal Cetvelleri ile teyit edilememiştir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Taşınır işlemleri” başlıklı 27’nci maddesinde, İşletmelerce edinilen taşınırların kayıtlara alınmasında, verilmesinde ve izlenmesinde, 28.12.2006 tarihli ve 2006/11545 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Taşınır Mal Yönetmeliği hükümlerinin uygulanacağı belirtilmektedir. Yönetmeliğe göre, İdare taşınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli, idare taşınır mal yönetim hesabı icmal cetveli ile sayım tutanaklarının düzenlenmesi gerekmektedir.
2022 yılı denetim çalışmaları kapsamında Döner Sermaye İşletmesinden, 2021 yılsonu sayım tutanakları ile 2021 Yılı İdare Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli ile İdare Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetveli istenilmiştir. İşletme yetkilileri, 2021 yılsonu sayım tutanaklarının da Taşınır Cetvellerinin de düzenlenmediğini ifade etmişlerdir.
İşletme yetkililerinin 2021 yılı temmuz ayına kadar Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemi’nin kullanıldığını, daha sonra Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Sistemi’ne geçildiğini belirtmeleri üzerine, ilgili döneme ilişkin Taşınır Bakiye Raporu istenilmiş olup, 01.01.202101.07.2021 dönemine ilişkin Taşınır Bakiye Raporu incelendiğinde 150, 253 ve 255 nolu hesaplara ilişkin muhasebe bakiyesinin toplam 7.722.169,49 TL iken, taşınır bakiyesinin toplam 7.739.043,15 TL olduğu; dolayısıyla 16.873,66 TL’lik taşınırın muhasebe kayıtlarında bulunmadığı tespit edilmiştir.
Söz konusu farkın anlaşılabilmesi amacıyla 01.01.2020-31.12.2020 dönemine ilişkin Taşınır Bakiye Raporu incelendiğinde, 150, 253 ve 255 nolu hesaplara ilişkin muhasebe bakiyesinin toplam 0 TL iken, taşınır bakiyesinin toplam 7.739.043,15 TL olduğu; dolayısıyla taşınırların muhasebe kayıtlarına alınmadığı anlaşılmıştır.
Döner Sermaye İşletmesi tarafından Taşınır Mal Yönetmeliği hükümlerine göre, yılsonu sayım tutanakları ve Taşınır Cetvellerinin düzenlenmesi ve muhasebe kayıtları ile tutarlılıklarının sağlanması gerekmektedir.
b) Bilançoda Yer Alan Taşınır Bakiyelerinin, Taşınır Cetveli ile Teyit Edilememesi
İSG DSİ’nin 2022 yılı bilançosunda yer alan 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı ile 255 Demirbaşlar Hesabının bakiyeleri, 2022 yılı Harcama Birimi Taşınır Mal Yönetim Hesabı Cetveli ile teyit edilememiştir.
Yapılan incelemede, bilançoda kayıtlı tutarlar ile Harcama Birimi Taşınır Mal Yönetim Hesabı Cetveli hesap kodları itibarıyla karşılaştırılmış olup, aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
• 253 nolu hesabın bilançodaki tutarı 4.615.378,73 TL iken, taşınır cetvelindeki tutarı, 4.558.832,11 TL olup, aradaki fark, 56.546,62 TL’dir.
• 255 nolu hesabın bilançodaki tutarı 4.370.336,95 TL iken, taşınır cetvelindeki tutarı, 4.309.457,13 olup, aradaki fark, 60.879,82 TL’dir.
Dolayısıyla, İSG DSİ 2022 yılı bilançosunda toplam 8.985.715,68 TL taşınır yer almakta iken, Taşınır Cetvelinde aynı taşınırlar için kayıtlı tutar 8.868.289,24 TL olup, fiili sayımlar sonucunda düzenlenen taşınır kayıtlarına göre, 117.426,44 TL fazla taşınır raporlanmıştır.
Bilançonun incelenmesinde 197 Sayım Noksanları Hesabında sadece 826 TL tutarında kayıt olduğu ve dolayısıyla yukarıdaki fark tutarının sayım noksanları hesabına da kaydedilmediği tespit edilmiştir.
Taşınır işlemlerinin yürütülmesinde, Taşınır Mal Yönetmeliği’nde yer alan düzenlemelere riayet edilmesi ve mali tablolar ile taşınır cetvelleri arasındaki tutarlılığın sağlanması gerekmektedir.
Dayanıklı Taşınırlara İlişkin Amortisman Oranlarının Doğru Uygulanmaması
İSG DSİ tarafından, dayanıklı taşınırlar için amortisman oranlarının doğru uygulanmadığı tespit edilmiştir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Amortisman ve tükenme payı uygulaması” başlıklı 49’uncu maddesinde, amortisman ve tükenme payına tabi tutulacak varlıklar, bunlara ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının, duran varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirleneceği belirtilmektedir.
04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Amortisman ve Tükenme Payları konulu 47 sıra nolu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin 6’ncı maddesinde, “… maliyet bedeli, 28/12/2006 tarihli ve 2006/11545 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Taşınır Mal Yönetmeliğinin eki listede yer alan dayanıklı taşınırların her biri için 14.000 TL’yi, . aşmayan duran varlıklar ile tutarına bakılmaksızın Maddi Olmayan Duran Varlıklar ve Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar hesap gruplarında izlenen varlıklar için amortisman oranı %100 olarak belirlenmiştir. Diğer bir ifadeyle maliyet bedeli bu tutarlara kadar olan duran varlıklar, hesaplara alındığı yılın sonunda tamamen amorti edilir.” hükmü yer almaktadır.
Taşınır Mal Yönetmeliğine göre dayanıklı taşınırlar, Taşınır Kod Listesinin (B) bölümünde gösterilen tesis, makine ve cihazlar ile taşıtlar ve demirbaşları ifade etmektedir. Söz konusu taşınırlar, 253, 254 ve 255 nolu hesaplarda takip edilmektedir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğine göre, dönem sonlarında amortismana tabi tutulan maddi duran varlıkların miktar ve değerlerinde; satılma, başka bir birime devredilme, kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya çıkan eksilmeler, taşınır ve taşınmaz sorumlusu ile harcama yetkilisince muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar güncellenir. Ayrıca, çeşitli nedenlerle işletmelerde kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıklardan, diğer duran varlıklar hesap grubuna aktarılanların birikmiş amortisman tutarları, diğer duran varlıklar hesap grubu içindeki birikmiş amortismanlar hesabına aktarılır.
İSG DSİ’den 2021 yılı sonu itibarıyla 257 Birikmiş Amortismanlar Döküm Cetveli istenilmiş olup, yapılan incelemede, 253 ve 255 nolu hesaplarda takip edilen dayanıklı taşınırların tamamı için %20 oranında amortisman ayrıldığı ve tutarı 14.000 TL’nin altında olan dayanıklı taşınırların, Tebliğ uyarınca tamamen amorti edilmediği tespit edilmiştir.
Dayanıklı taşınırlar için Amortisman ve Tükenme Payları konulu 47 sıra nolu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği hükümlerine uygun olarak amortisman ayrılması gerekmektedir.
Dayanıklı Taşınırlara İlişkin Güncelleme Çalışmalarının Yapılmaması
İSG DSİ’nin dayanıklı taşınırlara ilişkin 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı ile 255 Demirbaşlar Hesabının incelenmesi neticesinde, söz konusu taşınırlara ilişkin güncelleme çalışmalarının yapılmadığı görülmüştür.
253 ve 255 nolu hesapların 2017-2022 yılı borç ve alacak kayıtlarının incelenmesi neticesinde, düzeltme kayıtları dışında kayıttan çıkış yapılmadığı tespit edilmiştir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği gereğince, satılan, İşletmenin aktifinden çıkarılan tesis, makine ve cihazlar ile sayım sonucunda noksanlık tespit edilen, kullanılamayacak hâle gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken ya da personele zimmetle verilen demirbaşlardan kaybedilen veya çalınanların kayıtlardan düşülmesi gerekmektedir.
Taşınır Mal Yönetmeliğinde de, taşınırların, edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş; tüketime verildiğinde, satıldığında, başka harcama birimlerine devredildiğinde, bağışlandığında veya yardım yapıldığında, çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, hurdaya ayrıldığında veya kaybolma, çalınma, canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde çıkış kaydedileceği belirtilmektedir.
253 ve 255 nolu hesaplarda izlenen taşınırların doğru tutarlarla raporlanabilmesi için gerekli çalışmaların yapılması gerekmektedir.
Kamu idaresi taşınırlara ilişkin tespitlere katılmıştır.
Açılış kaydındaki taşınır bakiyelerinin, Taşınır İcmal Cetvelleri ile teyit edilmesi; bilançoda yer alan taşınır bakiyelerinin, Taşınır Cetveli ile teyit edilmesi; dayanıklı taşınırlara ilişkin amortisman oranlarının doğru uygulanması ve dayanıklı taşınırlara ilişkin güncelleme çalışmalarının yapılması gerekmektedir.