|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin taşınmaz icmal cetvelleri ile bilançonun maddi duran varlıklar hesapları arasında tutarsızlıklar olduğunu ortaya koymuştur. Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in ilgili maddeleri, taşınmazların maliyet bedeli veya rayiç değer üzerinden kaydedilmesini öngörmektedir. Ancak yapılan incelemeler, taşınmaz icmal cetvellerinin genel hizmet alanlarının iz bedeli üzerinden değil, maliyet bedeli veya rayiç değerle kaydedildiğini göstermektedir.
Taşınmaz icmal cetvellerinde toplam 11.196.909.349,48 TL değerinde kayıt bulunurken, bilançoda bu rakam 14.348.010.550,00 TL olarak yer almaktadır. Bu durum, taşınmaz icmal cetvellerinin bilançodaki ilgili hesaplarla eşit olmaması sonucunu doğurmakta ve muhasebe kayıtlarını şüpheli hale getirmektedir. Kamu İdaresi, hatalı muhasebe kaydının düzeltildiğini belirtmiş olsa da, bu düzeltmenin 2024 yılı mali tablolarına etkisi bulunmamaktadır. Sonuç olarak, taşınmaz icmal cetvellerinin genel hizmet alanları için maliyet bedeli veya rayiç değer üzerinden kaydedilmesi gerektiği, dolayısıyla bu kayıtların bilançodaki maddi duran varlık hesaplarıyla tutarlı olması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Taşınmaz İcmal Cetvelleri ile Bilançonun Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubunda Yer Alan Kayıtlar Arasında Tutarsızlık Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından tutulan taşınmaz icmal cetvellerindeki kayıtlar ile bilançonun ilgili hesaplarındaki kayıtlar arasında tutarsızlık olduğu görülmüştür.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” başlıklı 5’inci maddesine göre Ek 1’deki Kayıt Planının “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenler ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Yine aynı maddede iz bedeli üzerinden kayıt altına alınacak taşınmazlar sayılmıştır. Bunlar; yukarıda bahsedilen taşınmazlardan maliyet ve rayiç bedeli belirlenemeyen taşınmazlar, Ek 1’deki Kayıt Planının “Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazlardan sadece ekonomik olarak değerlendirmeye konu olanlar ile kamusal ihtiyaçlarda kullanılan taşınmazlar, Ek 1’deki Kayıt Planının “Orta Malları” başlığı altında yer alan taşınmazlar, “Genel Hizmet Alanları” başlığı altında yer alan taşınmazlar ve Bakanlık tarafından iz bedeli ile takip edilmesine karar verilen taşınmazlardır.
Aynı Yönetmelik’in “Kayıt Şekli” başlıklı 7’nci maddesine göre kamu idarelerine ait taşınmazlar için, “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar Formu”, “Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar Formu”, “Orta Malları Formu” ve “Genel Hizmet Alanları Formu”nun düzenlenmesi gerekmektedir. Kamu idarelerinin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince hazırlanan bu formlar taşınmaz icmal cetvelleri hazırlamak üzere mali hizmetler birimine gönderilir. Mali hizmetler birimince bu formlar konsolide edilerek bu Yönetmelik’in ekinde (Ek 7) bulunan örneğe uygun şekilde taşınmaz icmal cetvelleri oluşturulur.
Mali hizmetler birimi tarafından, taşınmaz kayıt formlarının konsolide edilerek hazırlanan taşınmaz icmal cetvelleri ise taşınmazların muhasebe kayıtlarına esas teşkil edecek olup bilançoda yer alan ilgili maddi duran varlık hesaplarına gerekli kayıtlar yapılacaktır.
Mali hizmetler birimi tarafından hazırlanan icmal cetvellerinin incelenmesi neticesinde; icmal cetvellerindeki kayıtlar ile Kamu İdaresi bilançosunun ilgili maddi duran varlıklar hesap grubundaki kayıtları arasında tutarsızlık olduğu görülmüştür.
Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar İçin İcmal Cetvelinde yer alan taşınmazların toplam parasal değeri 2.237.498.477,67 TL,
Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar İçin İcmal Cetvelinde yer alan taşınmazların toplam parasal değeri 1.745.865.385,60 TL,
Genel Hizmet Alanları İçin İcmal Cetvelinde yer alan taşınmazların toplam parasal değeri 7.213.520.876,92 TL, olarak yer almaktadır.
Hazırlanan icmal cetvellerinde toplam 11.196.909.349,48 TL değerinde kayıt yer almasına rağmen Kamu İdaresi bilançosunun 31/12/2024 tarihi itibariyle 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri ile 252 Binalar Hesaplarında toplam 14.348.010.550,00 TL tutarında kayıt yer almaktadır. Taşınmaz icmal cetvellerindeki toplam değer, bilançonun ilgili maddi duran varlıklar hesaplarındaki değerden 3.151.101.200,52 TL daha azdır.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik, genel hizmet alanları niteliğinde olan meydanların, parklar ve yeşil alanların, mesire yerlerinin, rekreasyon alanlarının, otoparkların, pazar yerlerinin, mezarlıkların ve umuma ait binaların iz bedeli üzerinden; Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ise sayılan bu yerlerin ve bu yerlere yapılan değer arttırıcı nitelikteki harcamaların maliyet bedeli, maliyet bedeli belirlenemiyorsa rayiç değer üzerinden muhasebede izlenmesini öngörmüştür.
Bu iki Yönetmelik’in, genel hizmet alanlarının farklı değerler üzerinden kayıtlarda izlenmesini öngörmesi sebebiyle, taşınmaz icmal cetvelleri ile bilançonun ilgili maddi duran varlık hesaplarındaki kayıtların eşit olması doğal olarak mümkün değildir. Ancak Kamu İdaresinin taşınmaz icmal cetvellerindeki kayıtlar incelendiğinde genel hizmet alanlarının iz bedeli üzerinden değil, maliyet bedeli veya rayiç değer üzerinden kayıtlara alındığı görülmüştür. Dolayısıyla taşınmaz icmal cetvelleri ile bilançonun ilgili maddi duran varlık hesaplarındaki kayıtların eşit olması beklenmektedir.
Taşınmaz icmal cetvelleri ile bilançonun ilgili maddi duran varlık hesaplarındaki kayıtların eşit olmaması 25 Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubuna yapılacak muhasebe kayıtlarını şüpheli hale getirmektedir.
Kamu İdaresi cevabında bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup hatalı muhasebe kaydının düzeltildiği ifade edilmiştir. Ancak hatalı kayıt, 2025 yılı içerisinde giderilmiş olup yapılan düzeltme kaydının, 2024 yılı mali tablolarındaki hatayı düzeltici bir etkisi bulunmamaktadır. Ayrıca yapılan düzeltme işleminin neye göre yapıldığı tam olarak anlaşılamamıştır.
Sonuç olarak Kamu İdaresinin taşınmaz icmal cetvellerinde genel hizmet alanlarının maliyet bedeli veya rayiç değer üzerinden kayıtlara alınması sebebiyle taşınmaz icmal cetvelleri ile bilançonun ilgili maddi duran varlık hesaplarındaki kayıtların eşit olması gerekmektedir.