|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, il belediyesinin mülkiyetindeki taşınmazlarla ilgili kayıt işlemlerinin tamamlanmadığını ortaya koymaktadır. Taşınmaz formları ve icmal cetvellerinin hazırlanmadığı, bedel belirleme çalışmalarının yapılmadığı ve taşınmazların muhasebe sistemine kaydedilmediği tespit edilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasında sorumlulukları belirlemekte, mali hizmetler birimine taşınmazların icmal cetvellerini düzenleme görevi vermektedir.
Yönetmelik hükümlerine göre, taşınmazların kayıt ve kontrol işlemleri, ilgili birimler tarafından yürütülmeli ve muhasebe birimine iletilmelidir. Ancak, 2014 yılından 2017 yılı sonuna kadar gerekli işlemlerin yapılmadığı, 2024 yılı itibarıyla da eksikliklerin devam ettiği gözlemlenmiştir. Kurum mülkiyetinde kayıtlı 1004 taşınmazdan yalnızca 13’ü muhasebe sistemine kaydedilmiş, 991 taşınmaz ise kayıtsız kalmıştır. Bu durum, bilanço hesaplarında hatalara yol açmakta ve kamu idaresinin mali durumunu olumsuz etkilemektedir. Sonuç olarak, taşınmazların kayıt işlemlerinin tamamlanması ve ilgili muhasebe hesaplarına kaydedilmesi, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’e uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Aksi takdirde, mali raporlama süreçlerinde ciddi eksiklikler ve hatalar ortaya çıkacaktır. |
BULGU: Taşınmaz Kayıt İşlemlerinin Tamamlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kurumun mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazlara ilişkin taşınmaz formları ile taşınmaz icmal cetvellerinin hazırlanmadığı, taşınmazlara ilişkin bedel belirleme çalışmalarının yapılmadığı ve taşınmazların muhasebe sistemine kayıt işlemlerinin tamamlanmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda taşınmazların kamu kaynağı olduğu belirtilmiş, kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların bu kaynakların muhasebeleştirilmesinden ve raporlanmasından sorumlu oldukları ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un “Malî hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinde, idarenin mülkiyetinde veya kullanımında bulunan taşınmazlara ilişkin icmal cetvellerini düzenleme görevi mali hizmetler birimine tevdi edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Taşınır ve taşınmaz işlemleri” başlıklı 44’üncü maddesinde, taşınmazların kaydına ilişkin usul ve esaslar konusunda Cumhurbaşkanına (02.07.2018 öncesi Bakanlar Kurulu) yetki verilmiş, bu maddeye dayanılarak hazırlanan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik 02.10.2006 tarih ve 26307 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Yönetmelik’te belediyelerin de içinde yer aldığı genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydının ve icmal cetvellerinin düzenlenmesinin bu Yönetmelik uyarınca yapılacağı belirtilmiştir.
Yönetmelik’in ekinde taşınmazların cinslerine göre oluşturulmuş kayıt planına yer verilmiş, “Kayıt şekli” başlıklı 7’nci maddesinde ise, “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar”, “Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar”, “Orta Malları”, “Genel Hizmet Alanları” ve “Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsisler” için Yönetmelik’in ekinde ayrı ayrı formlar bulunduğu, kamu idarelerinin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince söz konusu formların hazırlanacağı ve mali hizmetler birimine gönderileceği, mali hizmetler birimince bu formların konsolide edilerek taşınmaz icmal cetvellerinin oluşturulacağı hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında
ise taşınmaz bedelinin her bir taşınmaz için nasıl tespit edileceği ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş, Yönetmelik eki Kayıt Planının “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, bunun belirlenememesi durumunda rayiç bedeli üzerinden, bunun da belirlenememesi durumunda ise iz bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı belirtilmiştir. Kayıt Planının diğer başlıkları altında yer alan taşınmazların ise doğrudan iz bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı ifade edilmiştir.
Maliyet bedeli ve rayiç bedelin belirlenmesinde yaşanılan sıkıntılardan dolayı Yönetmelik’in Geçici 1’inci maddesinde 2014 yılında değişikliğe gidilerek söz konusu değerler belirleninceye kadar emlak vergi değerleri üzerinden fiili envanterlerin ve icmal cetvellerinin hazırlanması öngörülmüş, bu işlemin en geç 30.09.2014 tarihine kadar tamamlanması zorunlu tutulmuştur. Aynı maddede muhasebe birimine de çeşitli yükümlülükler getirilmiş, icmal cetvellerinin hazırlanması üzerine muhasebe birimi tarafından muhasebede kayıtlı taşınmazların 01.10.2014 tarihine kadar ilgili hesaplardan çıkarılıp aynı tarihte fiili envanter bilgileri üzerinden yeni muhasebe kayıtlarının yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında ise maliyet bedeli ve rayiç değer konusunda yapılacak çalışmanın en geç 31.12.2017 tarihine kadar tamamlanması gerektiği vurgulanmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinde ise Yönetmelik’in yürürlüğe girdiği 27.05.2016 tarihinde mevcut olup hesaplarda yer almayan maddi duran varlıklardan envanter ve değerlemesi yapılanların tahakkuk birimince bildirildikçe, muhasebe birimlerince ilgili maddi duran varlık hesabı ile net değer hesabına kaydedilmek suretiyle hesaplara alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemelerde, Kurum tarafından 2014 yılı Ekim ayına ve 2017 yılının sonuna kadar yapılması gereken taşınmaz kayıt işlemlerinin yapılmadığı, Kurum taşınmazlarına ilişkin formların, icmal cetvellerinin ve muhasebe kayıtlarının Yönetmelik hükümlerine uygun hale getirilmediği görülmüştür. 2024 yılı sonu itibarıyla da gerekli çalışmaların tamamlanmadığı, taşınmaz formları ile taşınmaz icmal cetvellerinin hazırlanmadığı, tapu sisteminden alınan bilgilerde Kurum mülkiyetinde kayıtlı arazi, arsa, bahçe, yol, bina, mesken, dükkan ve diğer cinslerde 1004 adet taşınmazın bulunduğu, bunlardan 13 adetinin muhasebe sistemine emlak vergi değeri üzerinden kaydedildiği, 991 adetinin ise muhasebe sistemine kaydedilmediği görülmüştür.
Bu nedenle, Bilançoda 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı, 252 Binalar Hesabı ile 500 Net Değer Hesabında hataya neden olunmuştur.
Son denetim yılı Sayıştay Denetim Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında, kaydı olmayan 991 adet taşınmazın kaydının yapılarak hatanın ortadan kaldırılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, 2024 yıl sonu Bilançosunda 250 Arazi ve Arsalar Hesabı, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı, 252 Binalar Hesabı ile 500 Net Değer Hesabının kaydedilmeyen taşınmazların değeri kadar eksik görünmesine neden olunmuştur. Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’te belirtilen usullere uyularak taşınmaz formları ile icmal cetvellerinin hazırlanması ve taşınmazların ilgili muhasebe hesaplarına kaydedilmesi gerekmektedir.