|
ÖZET: İdarenin kira ve ecrimisil alacaklarının takip ve tahsilat süreçlerinde etkinlik sağlanamadığı, bu durumun tahsilat oranlarının düşük kalmasına yol açtığı belirlenmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu gereğince, Belediye Başkanı, belediyenin gelirlerini tahsil etmekle yükümlüdür. Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının etkili ve hukuka uygun şekilde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır. Kira alacaklarının tahsilatı, ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülmeli, zaman aşımına uğramadan tahsil edilmesi sağlanmalıdır.
Yapılan incelemeler, kira ve ecrimisil alacaklarının etkin bir şekilde takip edilmemesinin, belediye mali kaynaklarını zayıflattığını ve bütçe dengesini bozduğunu göstermektedir. Tahakkuk eden alacakların zamanında tahsil edilememesi, idarenin finansal yükümlülüklerini yerine getirmesini zorlaştırmakta ve ileride alacakların zaman aşımına uğrama riski doğurmaktadır. Bu durum, belediyenin kamu hizmetlerini sürdürülebilir şekilde sunma kapasitesini de olumsuz etkilemektedir. Kamu idaresi, bu bulgulara ilişkin gerekli önlemlerin alınacağını ve tahsilat süreçlerine özen gösterileceğini belirtmiştir. Kira ve ecrimisil alacaklarının takibi için düzenli kontrol mekanizmaları oluşturulmalı, tahsilat süreçlerinin hızlandırılması amacıyla ilgili mevzuatta yer alan bildirim ve yaptırımlar zamanında uygulanmalıdır. |
BULGU: Taşınmaz Kira ve Ecrimisil Alacaklarının Takip ve Tahsilat Süreçlerinde Gerekli Etkinliğin Sağlanamaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdarenin kira ve ecrimisil alacaklarının takibi ile tahsilat süreçlerinde etkinliğin sağlanamadığı, tahsilat oranlarının düşük kaldığı tespit edilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye Başkanının Görev ve Yetkileri” başlıklı 38’inci maddesine göre, Belediye Başkanı, belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak ve gelirlerini tahsil etmekle görevli olup, bu konuda birinci derecede sorumludur.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda olduğu ifade edilmiştir.
5018 sayılı Kanun’un “Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu olduğu açıkça belirtilmiştir.
Aynı Kanunu’nun “Malî hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinde ise malî hizmetler birimi tarafından yürütülecek işler sayılmış ve ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmenin söz konusu birim tarafından yerine getirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun “Ödeme zamanı ve önce ödeme” başlıklı 37’nci maddesinde; amme alacaklarının hususi kanunlarında belli edilen zamanlarda ödeneceği, hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacaklarının ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödeneceği hükmü yer almaktadır. Belediyelerin kira alacakları kural olarak bu Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilmekte olup, kira ilişkisinin özel hukuk hükümlerine tabi olduğu veya alacağın amme alacağı niteliği taşımadığı durumlarda 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanmaktadır.
Diğer yandan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Beş yıllık zamanaşımı” başlıklı 147’nci maddesinde ise, kira alacaklarında zamanaşımı hususu düzenlemiştir. Buna göre beş yıl içinde tahsil edilmeyen kira alacakları zaman aşımına uğramaktadır.
İdarenin kira ve ecrimisil alacaklarının takibi ve tahsilatına ilişkin detaylı verilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 14: Kira ve Ecrimisil Alacaklarının Tahakkuk ve Tahsilat Durumu (2024)
| Gelir Türü |
2023 Yılından 2024 Yılına | 2024 Yılı İçerisinde Yapılan | Toplam Tahakkuk (C)=(A+B)(TL) |
2024 Yılında Toplam | 2024 Yılından 2025 Yılına | Tahakkuk/Tahsilat Oranı (F)=(D/C) (%) |
| Net Devreden Tahakkuk (A) (TL) | Tahakkuk (B) (TL) |
Tahsilat (D) (TL) | Devreden Tahakkuk (E)=(C-D) (TL) | |||
| Kira Alacakları |
6.782.288,63 | 5.253.165,35 | 12.035.453,98 | 3.575.816,15 | 8.459.637,83 | 29,71 |
| Ecrimisil alacakları | 501.808,05 | 392.124,90 | 893.932,95 | 300.130,35 | 593.802,60 | 33,57 |
Yapılan incelemeler neticesinde, idarenin kira ve ecrimisil alacaklarının takibi ve tahsilatında gereken etkinliğin sağlanamadığı, tahsilat oranlarının düşük kaldığı ve bu durumun belediye gelirleri açısından risk oluşturduğu tespit edilmiştir.
Kira ve ecrimisil alacaklarının etkin şekilde takip edilmemesi ve tahsilat süreçlerinin gecikmesi, belediye mali kaynaklarının zayıflamasına ve bütçe dengesinin bozulmasına yol açabilmektedir. Özellikle, tahakkuk eden alacakların zamanında tahsil edilememesi, idarenin finansal yükümlülüklerini yerine getirmesini zorlaştırmakta, ilerleyen süreçte ise tahsil edilmesi gereken alacakların zaman aşımına uğrama riski doğurmaktadır. Bu durum, belediyenin kamu hizmetlerini sürdürülebilir şekilde sunmasını da olumsuz etkileyebilmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, bulgu konusu hususun yerine getirilmesi adına gerekli işlemlerin yürütüleceği ve tahsilat sürecine azami özen gösterileceği ifade edilmiştir.
Bu nedenle, kira ve ecrimisil alacaklarının takibi için düzenli kontrol mekanizmaları oluşturulmalı, tahsilat sürecinin hızlandırılması amacıyla ilgili mevzuatta öngörülen bildirim ve yaptırımlar zamanında uygulanmalıdır.