Taşınmaz Kültür Varlıkları Katkı Payları Tahakkuk İşlemleri Muhasebe Kayıtlarının Tam ve Doğru Olarak Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıkları Katkı Payları Tahakkuk İşlemleri Muhasebe Kayıtlarının Tam ve Doğru Olarak Yapılmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Belediyelerce taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahsil edilen tutarların İdareye bildirilmesi sonrası yapılması gereken tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı ve bu payların banka hesabına yatırılmasıyla birlikte emanet hesaplarda izlendiği tespit edilmiştir.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre belediyelerin ve il özel idarelerin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu uyarınca mükellefler adına tahakkuk eden emlak vergisinin %10’u nispetinde ayrıca taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı tahakkuk ettirilmektedir. Yine aynı Kanun uyarınca, belediyece taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahakkuk ettirilen bu tutarlardan tahsil olunanların tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödenmesi gerekmektedir.
Öte yandan, yapılan düzenleme ile il özel idaresi bulunmayan illerde tahsil edilen tutarların yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına gönderilmesi hükme bağlanmıştır. 6360 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinde, 2863 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi kapsamında il özel idarelerince kullanılan haklar ve yetkiler ile yürütülen görevlerin, il özel idaresi bulunmayan illerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı (YİKOB) tarafından kullanılacağı ve yürütüleceği düzenlenmiştir.
Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının Seri No: 2016/3 Tahsilat İç Genelgesi’nde YİKOB’ların tüzel kişiliği haiz özel bütçeli kuruluş oldukları gerekçesiyle tahsil edilen kültür varlıkları katkı paylarının bütçe geliri olarak kaydedilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Belirtilen düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, taşınmaz kültür varlıkları katkı paylarına ilişkin tüm hak ve yetkilerin YİKOB’lara verildiği görülmektedir. Dolayısıyla taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının, genel bütçenin dışında özel bütçeli kamu tüzel kişisi olarak YİKOB tarafından takip ve tahsil edilmesi ve kendi bütçesine gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
Kültür varlıklar payının takip ve tahsil işlemleri ile gelir kayıtlarının nasıl yapılacağı Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Anılan Yönetmelik’in “Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 87’nci ve “Hesabın işleyişi” başlıklı 88’inci maddelerinde 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına ilişkin işlemleri açıklanmıştır.
Buna göre gelirler belediyeler tarafından bildirildiğinde, 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına alacak; tahakkuk eden gelirler tahsil edildiğinde ise 102- Banka Hesabına borç, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilmeleri, 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabında kayıtlı tutarlardan mali yıl sonuna kadar tahsil edilemeyen tutarların ise 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına devredilmesi gerekmektedir.
Ayrıca bazı alacakların yeniden yapılandırılmasına ilişkin 7256 ve 7326 sayılı Kanunlar gereği tahsil edilmemiş kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payları yapılandırıldığından bu payların vadesine göre 122 veya 222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına kaydedilmesi gerekir.
Ancak, uygulamada belediyelerce katkı payı olarak tahsil edilen tutarların İdareye bildirilmesi sonrasında herhangi bir muhasebe kaydı yapılmamakta, paylardan nakden gönderilen tutarlar 102-Banka Hesabına borç ve 333-Emanetler Hesabına alacak kaydedilmektedir. Kültür varlıkları ile ilgili projeler Vali tarafından onaylandığında da proje tutarı kadar kültür varlıkları payı 333-Emanetler Hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına alacak ve 805-Bütçe Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800-Bütçe Geliri Hesabına alacak kaydedilmektedir. Kültür varlıkları hakediş bedelleri ödendiğinde ise hakediş tutarı 258- Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı ile 830-Bütçe Gideri Hesabına kaydedilmektedir.
2021 yılı içerisinde YİKOB tarafından faizi ile birlikte tahsil edilen katkı payı tutarı 39.408.296,71 TL 333-Emanetler Hesabına alınmıştır. Bu hesapta kayıtlı tutarın 11.854.657,36 TL’si kültür varlıkları projeleri için faaliyet geliri olarak kaydedilmiş kalan tutar 333-Emanetler Hesabında durmaktadır. Tahsil edilen katkı payı tutarının 333-Emanetler Hesabında izlenmesi sonucu 2021 yılı içerisinde tahsil edilen katkı payı tutarının 27.553.639,35 TL’si faaliyet geliri olarak kaydedilmemiştir. Bununla birlikte 2021 yılı sonu itibariyle, 2021 yılı ve önceki yıllara ait olmak üzere tahsil edilen ve bankada bulunan 111.950.594,70 TL katkı payı tutarı 333 Emanetler Hesabında yer almaktadır. Ayrıca 2021 yılı sonu itibariyle belediyeler tarafından gönderilmemiş, 7326 ve 7256 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılmış 6.658.743,94 TL alacak bulunmaktadır. Bu tutar ise; muhasebe kayıtlarında yer almamaktadır.
Katkı paylarına ait kayıtların doğru yapılmaması 600-Gelirler Hesabının 27.553.639,35 TL, 122/222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı toplamının ise 6.658.743,94 TL eksik görünmesine ve 333-Emanetler Hesabının ise 111.950.594,70 TL fazla görülmesine neden olmaktadır.