Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payı Alacaklarının Takip Edilmemesi ve Muhasebede İzlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payı Alacaklarının Takip Edilmemesi ve Muhasebede İzlenmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İl Özel İdaresi tarafından, belediyelerce emlak vergisinin %10’u oranında tahakkuk ettirilerek tahsil edilen taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı alacaklarının takip edilmediği ve muhasebede izlenmediği görülmüştür.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun “Taşınmaz kültür varlıklarının onarımına yardım sağlanması ve katkı payı” başlıklı 12’nci maddesinde; Belediyelerin ve il özel idarelerinin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere Emlak Vergisi Kanunu’nun 8’inci ve 18’inci maddeleri uyarınca mükellef hakkında tahakkuk eden emlak vergisinin % 10’u nispetinde katkı payı tahakkuk ettirileceği,bu payın ilgili belediyesince emlak vergisi ile birlikte tahsil edileceği ve tahsil edilen miktarın, il özel idaresi tarafından açılacak özel hesapta toplanacağı belirtilmektedir.
Yine aynı maddede, taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahsil olunan miktarların tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödeneceği, tahsil ettikleri katkı payını yukarıda belirtilen süre içinde il özel idarelerine yatırmayan belediyelerden, bu katkı paylarının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Karun hükümlerine göre gecikme zammı tatbik edilerek tahsil edileceği de belirtilmektedir.
Söz konusu maddede, katkı paylarının, zamanında ve tam olarak ödenmesini sağlama hususunda belediye başkanlarına da sorumluluk yüklenmiş ve ödenmeyen payların, ilgili İl Özel İdaresinin talebi üzerine belediyenin İller Bankasından aldığı genel bütçe vergi gelirleri payından kesilerek talep eden özel idareye gönderileceği belirtilmiştir. 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12′ nci maddesinin sekizinci fıkrasına dayanılarak çıkarılan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payı Yönetmeliği ise, belediyelerin ve il özel idarelerinin görev alanlarında kalan taşınmaz kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla tahakkuk eden emlak vergisinin %10’u oranında tarh, tahakkuk ve tahsil edilecek katkı payının uygulama esaslarını belirlemektir. Yönetmelik’in “Katkı payı hesabı” başlıklı 6’ncı maddesinde belediyelerce katkı payı olarak tahsil olunan tutarların, tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde katkı payı hesabına yatırılacağı, yine aynı maddede, tahsil edilen katkı payının süresi içinde bu özel hesaba aktarılmasından belediye başkanı ve hesap işleri müdürünün birlikte sorumlu olacağı ve bu hesabın sekretarya hizmetlerinin il özel idarelerince yürütüleceği, valiliklerce katkı payı hesabının tahsil ve dağıtımına ilişkin gerekli kayıt düzeninin kurulması gerektiği, tahsil edilen katkı payının süresi içinde il özel idarelerince açılan hesaba aktarılmaması veya katkı payının başka amaçla kullanılması halinde sorumlular hakkında yasal işlem yapılacağı, hüküm altına alınmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 86’ncı maddesinde, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının, mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen faaliyet alacakları ile bu alacaklardan yapılan tahsilat ve terkinlerin izlenmesi için kullanılacağı; 87’nci maddesinde, ilgili mevzuatı uyarınca diğer kamu idarelerinden alınması gereken payların tahakkuk ettiğinde gelirlerden alacaklar hesabına kaydedileceği ifade edilmiştir. 88 inci maddesinde ise hesabın işleyişine ilişkin açıklamalar yapılmış olup; gelir tahakkuk tutarlarının bu hesaba borç, 600- Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği, bu hesapta kayıtlı tutarlardan mali yılsonuna kadar tahsili gerekenlerden tahsil edilemeyen tutarların, mali yılsonunda takibat servisine devredilerek bu hesaba alacak, 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen Yönetmelik hükmü gereğince, tahakkuk eden Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında izlenmesi, mali yılsonuna kadar tahsil edilemeyen tutarların ise mali yılsonunda takibat servisine devredilerek bu hesaba alacak, 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, bazı Belediyelerin Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarını Özel İdareye hiç göndermedikleri, bazılarının ise çok az gönderdiği, çoğu belediyenin 2015 yılı öncesinden kalan borçları olduğu, bu borçların bir kısmının bu belediyelerin İller Bankasındaki alacaklarından kesilip özel idareye gönderildiği ancak bu kesintilerin düzensiz ve yetersiz olduğu, 2023 yılsonu itibarıyla özel idarenin birçok belediyeden gecikme zamlarıyla birlikte toplamda 8.487.952,16 TL alacağı olduğu ancak bu bu alacağın muhasebede izlenmediği tespit edilmiştir. Bu durum mali tablolarda yer alan 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında 8.487.952,16 TL tutarında maddi hataya sebep olmuştur.
Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının tahsiline ilişkin etkin bir takip sisteminin kurulması ve bu paylara ilişkin alacakların tahakkuk kayıtlarının yapılması suretiyle muhasebede izlenmesi gerekmektedir.