Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payının Takip ve Tahsili ile Muhasebeleştirilmesinin Hatalı Olması (Sayıştay)

BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payının Takip ve Tahsili ile Muhasebeleştirilmesinin Hatalı Olması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

A) Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının Eksik Tahsil Edilmesi
Belediyeler tarafından Emlak vergisinin %10’u nispetinde ek tahakkuk yapılarak mükelleflerden tahsil edilen taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının Şanlıurfa Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına eksik aktarıldığı görülmüştür.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun “Taşınmaz kültür varlıklarının onarımına yardım sağlanması ve katkı payı” başlıklı 12’nci maddesinin altıncı fıkrasında; belediyelerin ve il özel idarelerinin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 8’inci ve 18’inci maddeleri uyarınca mükellef hakkında tahakkuk eden emlak vergisinin %10’u nispetinde taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payının tahakkuk ettirileceği ve ilgili belediyesince emlak vergisi ile birlikte tahsil edileceği hüküm altına alınmıştır.
2863 sayılı Kanun’un 12’nci maddesinin dokuzuncu fıkrasında; taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahsil olunan miktarların tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödeneceği ve tahsil ettikleri katkı payını yukarıda belirtilen süre içinde il özel idarelerine yatırmayan belediyelerden, bu katkı paylarının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gecikme zammı tatbik edilerek tahsil edileceği; onuncu fıkrasında ise; belediye başkanlarının, belediyelerin tahsil ettikleri paylardan il özel idarelerine ödemeleri gereken taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı paylarının, zamanında ve tam olarak ödenmesini sağlamakla yükümlü oldukları ve ödenmeyen payların, ilgili il özel idaresinin talebi üzerine ilgili belediyenin İller Bankasından aldığı genel bütçe vergi gelirleri payından kesilerek talep eden özel idareye gönderileceği hüküm altına alınmıştır.
6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yukarıda il özel idarelerine atfedilmiş görevlerin il özel idaresi bulunmayan illerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığınca yerine getirileceğine ilişkin “Çeşitli Hükümler” başlıklı 3’üncü maddesinin (3) numaralı fıkrasında yer alan “21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12’nci maddesi kapsamında il özel idarelerince kullanılan haklar ve yetkiler ile yürütülen görevler, il özel idaresi bulunmayan illerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığınca kullanılır ve yürütülür (…)” hükmünün bir gereği olarak bu paylar büyükşehir olan illerde belediyeleri tarafından ilgili Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına (YİKOB) aktarılacaktır.
Diğer yandan, 2863 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan 22.08.2015 tarih ve 29453 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik’in 5’inci maddesinde, katkı payının tarh, tahakkuk ve tahsiline ilişkin düzenlemelere yer verilmiş, 6’ncı maddesinde de belediyelerce katkı payı olarak tahsil olunan tutarların, tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde katkı payı hesabına yatırılacağı; tahsil edilen katkı payının süresi içinde yatırılmamasından belediye başkanı ve hesap işleri müdürünün birlikte sorumlu olduğu; süresi içinde katkı payı hesabına aktarılmaması veya başka amaçlarla kullanılması halinde sorumlular hakkında yasal işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Bu mevzuat hükümleri gereğince, belediyeler tarafından 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu uyarınca emlak vergisinin %10’u nispetinde mükellefler adına tahakkuk ettirilen katkı paylarının, tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına beyan edilmesi ve aynı süre içinde ödenmesi gerekmektedir.
Yılsonu itibariyle Emlak Vergisinin ikinci taksitiyle birlikte tahsil edilen taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı paylarının, 6 belediye tarafından, Şanlıurfa Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına gönderilmediği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi, Başkanlığa aktarılması gereken katkı payı tutarlarına 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre gecikme zammı tatbik edilerek hesaplanan borçları, İller Bankasına bildirilerek tahsilinin sağlandığını bildirmiştir.
B) Taşınmaz Kültür Varlıklarına Ait Katkı Paylarının Hatalı Muhasebeleştirilmesi
İdare tarafından tahsil edilen taşınmaz kültür varlıklarına ait katkı paylarının, yılı içinde herhangi bir tahakkuk kaydı yapılmadan emanet hesaplarına alınarak yılsonunda toplu bir şekilde gelir kaydedildiği görülmüştür.
Söz konusu payların takip ve tahsil işlemlerine dair, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 120 Gelirlerden alacaklar hesabının işleyişini düzenleyen 88’inci maddesinde; gelir tahakkuk tutarlarının 120 gelirlerden alacaklar hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği bu hesapta kayıtlı alacaklardan, nakden veya mahsuben tahsilat yapıldığında ise 120 hesabına alacak, 100 Kasa hesabı, 102 Banka hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç kaydedileceği; öte yandan bütçeye gelir kaydedileceklerin de 800 Bütçe Gelirleri hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma hesabına borç kaydedilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, idarenin taşınmaz kültür varlıklarına ilişkin herhangi bir tahakkuk kaydı yapmadığı bunun yerine sadece tahsil ettiği payları 333 Emanetler hesabına almak suretiyle yılsonunda toplu şekilde gelir kaydettiği görülmüştür.
Kamu İdaresi tarafından Şanlıurfa YİKOB’a aktarılan taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı paylarının başkanlığın öz gelirleri içinde sayılmadığı bu nedenle söz konusu payların muhasebe kayıtlarında bütçeleştirmesinin gelirleri olduğundan fazla göstereceği bunun da bazı sorunları beraberinde getireceği ifade edilmişse de, taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait kaykı payları İdarenin öz gelirleri içinde sayılmamasına rağmen bütçeleştirerek muhasebe kayıtlarında izlemesi gerektiği değerlendirilmektedir.