| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı (YİKOB) tarafından taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı paylarının alacak tahakkuk kayıtları yapılmamış, bu tutarlar emanet hesaplarında izlenmiştir. Belediyelerin tahsil ettiği katkı paylarının, ilgili mevzuat gereği YİKOB’a bildirilmesi ve gelir kaydedilmesi gerektiği, ancak bu süreçlerin eksik yürütüldüğü tespit edilmiştir. |
BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının Alacak Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Belediyelerce taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı olarak tahsil olunan tutarların Başkanlığa bildirilmesi sonrası idarece yapılması gereken alacak tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, bu payların banka hesabına yatırılmasıyla birlikte emanet hesaplarında izlendiği görülmüştür.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre belediyelerin ve il özel idarelerin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu uyarınca mükellefler adına tahakkuk eden emlak vergisinin %10’u nispetinde ayrıca taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir. Yine aynı Kanun uyarınca, belediyece taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı olarak tahakkuk ettirilecek bu tutarlardan tahsil olunanların tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödenmesi gerekmektedir.
6360 Sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Çeşitli Hükümler” başlıklı 3’üncü maddesinde ise; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12’nci maddesi kapsamında il özel idarelerince kullanılan haklar ve yetkiler ile yürütülen görevlerin, il özel idaresi bulunmayan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığınca kullanılacağı ve yürütüleceği hüküm altına alındığından yapılan bu düzenleme ile birlikte büyükşehirlerde ilçe belediyelerince tahsil edilen taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına gönderilmesi gerekmektedir.
Maliye Bakanlığı (Hazine ve Maliye Bakanlığı) Gelir İdaresi Başkanlığının “YİKOB alacakları” konulu, 2016/3 Seri Numaralı Tahsilat İç Genelgesi’nde yatırım izleme koordinasyon başkanlıklarının kamu tüzel kişiliği haiz özel bütçeli kamu idaresi oldukları gerekçesiyle tahsil edilen kültür varlıkları katkı paylarının gelir olarak kaydedilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuatlar birlikte değerlendirildiğinde, taşınmaz kültür varlıkları katkı paylarına ilişkin tüm hak ve yetkilerin yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına verildiği, taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının, genel bütçenin dışında özel bütçeli kamu tüzel kişisi olarak yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları tarafından takip ve tahsil edilmesi ve gelir kaydedilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu bağlamda, söz konusu tutarların, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne uygun olarak alacak tahakkuk ve gelir kayıtlarının yapılması gerekmektedir. Belediyelerin emlak vergisi ile beraber tahsil ettikleri taşınmaz kültür varlıklarının korumasına katkı payları için yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına bildirim yapıldığında, bildirime konu olan katkı payının 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı ve 600-Gelirler Hesabı kullanılarak tahakkuk kaydının yapılması; katkı payı banka hesabına yatırıldığında ise gelen tutarın 102-Banka Hesabına borç ve 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına alacak kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelenme neticesinde; 2022 yılı içinde bildirime konu olan taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı tutarının 68.290.798,98 TL olduğu, belediyelerce katkı payı olarak tahsil olunan tutarların Başkanlığa bildirilmesi sonrası yapılması gereken tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı ve payların banka hesabına yatırılmasıyla birlikte 333-Emanetler Hesabında izlendiği görülmüştür. Bu paylardan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi için 19.263.608,57 TL ödeme yapılmış olup ödeme esnasında ise emanet hesapları kapatılarak söz konusu tutar kadar gelir kaydının yapıldığı tespit edilmiştir.
Bu durum Başkanlığın kendi gelirini emanet olarak göstermesi nedeniyle mali tabloların doğru ve güvenilir bilgi sunmasını engellemekte olup mali tablolarda 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile 600-Gelirler Hesabının noksan, 333-Emanetler Hesabının ise 49.036.090,41 TL fazla görünmesine yol açmaktadır.
Bu itibarla, Başkanlığın 2022 yılı Bilançosunda 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı ve 333-Emanetler Hesabı ile Faaliyet Sonuçları Tablosunda 600-Gelirler Hesabı itibarıyla ilgili tutar kadar hataya neden olunmuştur.