Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Belediyeler tarafından taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı olarak tahsil olunan tutarların Başkanlığa bildirilmesi sonrası idarece yapılması gereken alacak tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, bu payların banka hesabına yatırılmasıyla birlikte emanet hesaplarında izlendiği görülmüştür.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre belediyelerin ve il özel idarelerin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu uyarınca mükellefler adına tahakkuk eden emlak vergisinin %10’u nispetinde ayrıca taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir. Yine aynı Kanun uyarınca, belediyece taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı olarak tahakkuk ettirilecek bu tutarlardan tahsil olunanların tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödenmesi gerekmektedir.
6360 Sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Çeşitli Hükümler” başlıklı 3’üncü maddesinde ise; 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 12’nci maddesi kapsamında il özel idarelerince kullanılan haklar ve yetkiler ile yürütülen görevlerin, il özel idaresi bulunmayan illerde YİKOB’lar tarafından kullanılacağı ve yürütüleceği hüküm altına alındığından yapılan bu düzenleme ile birlikte büyükşehirlerde ilçe belediyelerince tahsil edilen taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına gönderilmesi gerekmektedir.
Diğer taraftan, Maliye Bakanlığı (Hazine ve Maliye Bakanlığı) Gelir İdaresi Başkanlığının “YİKOB alacakları” konulu, 2016/3 Seri Numaralı Tahsilat İç Genelgesi’nde de YİKOB’ların kamu tüzel kişiliği haiz özel bütçeli kamu idaresi oldukları gerekçesiyle tahsil edilen kültür varlıkları katkı paylarının gelir olarak kaydedilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat birlikte değerlendirildiğinde, taşınmaz kültür varlıkları katkı paylarına ilişkin tüm hak ve yetkilerin yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına verildiği, taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının, genel bütçenin dışında özel bütçeli kamu tüzel kişisi olarak yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları tarafından takip ve tahsil edilmesi ve gelir kaydedilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, söz konusu tutarların, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne uygun olarak alacak tahakkuk ve gelir kayıtlarının yapılması gerekmektedir. Belediyelerin emlak vergisi ile beraber tahsil ettikleri taşınmaz kültür varlıklarının korumasına katkı payları için yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına bildirim yapıldığında, bildirime konu olan katkı payının 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı ve 600 Gelirler Hesabı kullanılarak tahakkuk kaydının yapılması; katkı payı banka hesabına yatırıldığında ise gelen tutarın 102 Banka Hesabına borç ve 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına alacak kaydedilmesi gerekmektedir.
Ancak, İdarenin ilgili katkı paylarına ilişkin iş ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; 2023 yılı içinde bildirime konu olan taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı tutarının 60.960.175,85 TL olduğu, belediyelerce katkı payı olarak tahsil olunan tutarların Başkanlığa bildirilmesi sonrası yapılması gereken tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı ve ilgili paylardan banka hesabına yatırılan toplam 60.496.267,12 TL’nin 333-Emanetler Hesabında izlendiği görülmüştür. Bu paylardan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi için idarenin yıl içerisinde harcamış olduğu 9.887.053,60 TL’nin ise ödeme esnasında emanet hesabından çıkışı yapılarak söz konusu tutar kadar gelir kaydının yapıldığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; Hazine ve Maliye Bakanlığının 2016/3 seri numaralı tahsilat iç genelgesinde belediyeler tarafından tahsil edildiği halde süresinde aktarılmayan taşınmaz kültür varlıklarına ait katkı payının gelir kaydedilmesi gerektiğinin belirtildiği, İlgili mevzuatında taşınmaz kültür varlıklarına ait katkı paylarının YİKOB’ların geliri arasında sayılmadığı, katkı paylarının İdarenin öz kaynaklarında artışa neden olmadığı, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı idarelerin alacaklarının takibinin yapıldığı bir hesap olması, katkı payı hesabının ise; bu hesapta toplanan ancak, tamamı kullanılmaması halinde kalan tutarın bir sonraki yılı devreden nitelikte olması, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının bu tutarlardan kullanılmayarak bir sonraki yıla devredecek tutarı göstermediğinden katkı payı hesabının takibine imkan tanımamasından dolayı, bu tutarların emanet hesaplarda takip edilmeye devam edilmesinin mevzuata uygun olacağı, katkı paylarının kullanımının Vali tarafından onayının verilmesi halinde başkanlığın geliri olarak kaydedildiği ifade edilmiştir.
Ancak, Maliye Bakanlığının (Hazine ve Maliye Bakanlığı) 2016/3 seri numaralı tahsilat iç genelgesinde; taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının ilgili mevzuatında YİKOB’ların geliri arasında sayılmasa da belediyeler tarafından tahsil edilen lakin süresi içerisinde YİKOB’a aktarılmayan katkı paylarının özel bütçeli YİKOB’lar tarafından 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilerek kendi bütçesine gelir kaydedileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla, söz konusu genelgedeki ifadeden yola çıkarsak belediyelerce tahsil edilen taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı paylarından süresinde YİKOB’a aktarılanların da kendi bütçesine gelir kaydedilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, her ne kadar mevzuatında ilgili katkı paylarının Defterdarlık bünyesinde açılacak özel hesapta toplanacağı ifade edilse de uygulama da belediyeler tahsil ettiği katkı paylarını YİKOB’un banka hesabına göndermekte ve ilgili tutarlar burada toplanarak İdarenin kendi insiyatifinde değerlendirilmektedir.
Diğer taraftan, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının idarelerin alacaklarının takibinin yapıldığı bir hesap olduğu ancak katkı payları hesabında toplanan tutarlarının tamamının kullanılmayarak gelecek yıllara devrettiği ve bu hesabın ilgili tutarların takibine imkân vermeyeceği doğru bir değerlendirme değildir. Zira, Bulguda YİKOB’a aktarılan ve sonraki yıllara devreden katkı payları tutarların takibinin 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında yapılmasına ilişkin bir değerlendirme yapılmamıştır. Bulguda da açıklandığı üzere, İdareye gönderilen katkı payları tutarı kadar 120 no.lu hesap alacak kaydı yapılmak suretiyle kaptılacak aynı tutarda102 Bankalar hesabı borç çalıştırılacak olup katkı paylarının toplandığı banka hesabı için ilgili hesabın altında açılacak alt detay kodunda sonraki yıllara devreden katkı paylarının takibi rahatlıkla yapılabilecektir.
Netice olarak, İdarenin dönem sonu mali tablolarında 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının 463.908,73 TL (60.960.175,85 TL – 60.496.267,12 TL), 600 Gelirler Hesabının ise 51.073.118,25 TL (60.960.175,85 TL – 9.887.057,60 TL) noksan, 333 Emanetler Hesabının ise 50.609.209,52 TL (60.496.267,12 TL – 9.887.057,60 TL) fazla görünmesine yol açmakta olduğu değerlendirilmiştir.