BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının Tahakkuk ve Tahsilinde Hatalı Uygulamalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Belediyeler tarafından taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payı olarak tahsil olunan tutarların İdareye bildirilmesi sonrası İdarece yapılması gereken alacak tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, bu payların banka hesabına yatırılmasıyla birlikte emanet hesaplarında izlendiği, belediyeler tarafından katkı payı olarak tahsil olunan tutarların, bazı belediyelerce idareye hatalı bildirildiği, bazı belediyelerce zamanında gönderilmeyen katkı paylarına ilişkin gecikme zammı ve faizlerinin sağlıklı işletilemediği görülmüştür.
6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Çeşitli Hükümler” başlıklı 3’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasında yer alan;
“21/07/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 12’nci maddesi kapsamında il özel idarelerince kullanılan haklar ve yetkiler ile yürütülen görevler, il özel idaresi bulunmayan illerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığınca kullanılır ve yürütülür.” hükmü ile 12’nci madde gereğince il özel idaresince kullanılan haklar ve yetkiler YİKOB’lara devredilmiştir.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanun’un 12’nci maddesinde ise;
“Belediyelerin ve il özel idarelerinin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8 inci ve 18 inci maddeleri uyarınca mükellef hakkında tahakkuk eden emlak vergisinin % 10’u nispetinde Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Katkı Payı tahakkuk ettirilir ve ilgili belediyesince emlak vergisi ile birlikte tahsil edilir.” ifadesine yer verilerek belediyelerin topladığı emlak vergisinin %10’u oranında ayrıca taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahsil olunacağı ve bu tahsil olunan miktarların tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
Öte yandan, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde söz konusu tutarların takip ve tahsil işlemleri ile gelir kayıtlarının nasıl yapılacağı Yönetmelik’in 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına ilişkin 86, 87 ve 88’inci maddelerinde, belirtilmiştir. Bu çerçevede; gelir tahakkuk tutarları bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak; bu hesapta kayıtlı alacaklardan, nakden veya mahsuben yapılan tahsilat bir taraftan bu hesaba alacak, 100-Kasa Hesabı, 102-Banka Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Belediyelerin emlak vergisi gelirlerinden taşınmaz kültür varlıklarının korumasına ait katkı payı adı altında toplanan tutarların, kurumca muhasebeleştirilmesi işlemlerinde, belediyelerden bildirimler geldiğinde 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç ve 600-Gelirler Hesabına alacak yazılarak tahakkuk kaydının, katkı payı banka hesabına yattığında ise gelen tutarın 102-Banka Hesabına borç ve 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına alacak yazılarak tahsilat kaydının yapılması gerekmektedir.
Nitekim Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 18/11/2016 tarih ve 2016/3 seri nolu YİKOB alacakları konulu Tahsilat İç Genelgesinde, taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payının, 3152 sayılı Kanunun 28/A maddesinde YİKOB’un gelirleri arasında sayılmadığı ancak, ilgili mevzuatı gereği belediyeler tarafından tahsil edildiği halde süresinde YİKOB’a aktarılmayan taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payının, genel bütçenin dışında özel bütçeli kamu tüzel kişisi olan YİKOB tarafından, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilerek gelir kaydedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Söz konusu Genelge genel bütçenin dışında mahalli idare kamu tüzel kişisi olan il özel idareleri içinde aynı Kanundan doğan aynı nitelikte bir gelir olduğu için emsal teşkil etmektedir.
Yapılan incelemede, belediyelerce katkı payı olarak tahsil olunan tutarların, Kuruma bildirilmesi sonrası tahakkuk ve tahsilat süreçlerinde hatalı uygulamalar yapıldığı tespit edilmiştir.
Şöyle ki;
-Belediyelerce katkı payı olarak tahsil olunan tutarların, Kuruma bildirilmesi sonrası tahakkuk esaslı muhasebe gereği yapılması gereken tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, payların banka hesabına yatırılmasıyla birlikte 333-Emanetler Hesabında izlendiği, 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı ve 600-Gelirler Hesabı ile ilişkilendirilmediği,
-Belediyeler tarafından katkı payı olarak tahsil olunan tutarların, bazı belediyelerce idareye hatalı bildirildiği fakat İdare tarafından teyit işlemi yapılmadığı ve bildirilen tutarların doğru kabul edildiği, örneğin, bir belediyenin 2024 yılı için 18.915,15 TL bildirim yaptığı fakat İlgili Belediyenin Gelir Kesin Hesap Cetveline göre 3.642.394,52 TL emlak vergisi tahsil ettiği, söz konusu hususun farklı belediye ve önceki yıllar içinde geçerli olduğu,
-Belediyeler tarafından katkı payı olarak tahsil olunan tutarların bazı belediyelerce zamanında gönderilmemesi nedeniyle İdare yetkilileri tarafından İLBANK’a Belediye gelirlerinden kesilmesi amacıyla yapılan bildirimlerin yıl sonu beklenerek yapıldığı, İLBANK tarafından kesintilerin İdare tarafından bildirilen tutarlara göre çok az yapılması nedeniyle gecikme zammı ve faizlerin tam olarak işletilememesine yol açtığı, örneğin, 2022 yılı için bildirilen 100.000,00 TL tutarındaki kesinti talebinin yıllarca sürdüğü ve bildirim tarihinden sonra gecikme zammı ve faiz işletilmediği,
Anlaşılmıştır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve ilgili Belediyelerle iletişime geçilerek gerekli uyarıların yapılacağı ve taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı paylarının tahakkuk ve tahsilatına ait bulguda bahsedilen uygulama hatalarının düzeltilmesi için Özel İdare tarafından yapılması gereken çalışmaların başlatılacağı belirtilmiştir. İlgili muhasebe kayıtlarının yapılacağı da ayrıca ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, belediyelerden bildirimler geldiğinde 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına borç ve 600-Gelirler Hesabına alacak yazılarak tahakkuk kaydının, katkı payı banka hesabına yattığında ise gelen tutarın 102-Banka Hesabına borç ve 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına alacak yazılarak tahsilat kaydının yapılması, gelen bildirimlerin doğru ve güvenilir olması açısından belediyeler ile yazışma yapılarak uyarıların yapılması ve gerekli önlemlerin alınması, gerek görülmesi halinde belediyelerin Gelir Kesin Hesap Cetvellerinin istenilmesi, İLBANK üzerinden yapılan kesintilerin doğru yapılmasına yönelik gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.