Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının Tahsis Amacı Dışında Kullanılması (Sayıştay)

BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının Tahsis Amacı Dışında Kullanılması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İdarenin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere özel hesapta toplanan kültür varlıkları katkı paylarının tahsis amacı dışında kullanıldığı görülmüştür.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun “Taşınmaz kültür varlıklarının onarımına yardım sağlanması ve katkı payı” başlıklı 12’nci maddesinin altıncı fıkrasında, belediyelerin ve il özel idarelerinin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 29.7.1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 8’inci ve 18’inci maddeleri uyarınca mükellef hakkında tahakkuk eden emlak vergisinin %10’u nispetinde taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payının tahakkuk ettirileceği ve ilgili belediyesince emlak vergisi ile birlikte tahsil edileceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı maddenin yedinci fıkrasında, tahsil edilen miktarın, il özel idaresi tarafından açılacak özel hesapta toplanacağı; bu miktarın, il özel idaresince ve belediyelerce kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla hazırlanan projeler kapsamında kamulaştırma, projelendirme, plânlama ve uygulama konularında kullanılmak üzere il özel idaresine ve il sınırları içindeki belediyelere vali tarafından aktarılacağı ve bu payın valinin denetiminde kullanılacağı ifade edilmiştir
Diğer yandan, 2863 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan 22.08.2015 tarihli ve 29453 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik’in 5’inci maddesinde katkı payının tarh, tahakkuk ve tahsiline ilişkin düzenlemelere yer verilmiş, 6’ncı maddesinde ise, tahsil edilen katkı payının süresi içinde bu özel hesaba aktarılmasından belediye başkanı ve hesap işleri müdürünü birlikte sorumlu olacağı ve bu hesabın sekretarya hizmetlerinin il özel idarelerince yürütüleceği, valiliklerce katkı payı hesabının tahsil ve dağıtımına ilişkin gerekli kayıt düzeninin kurulması gerektiği, tahsil edilen katkı payının süresi içinde il özel idarelerince açılan hesaba aktarılmaması veya katkı payının başka amaçla kullanılması halinde sorumlular hakkında yasal işlem yapılacağı, hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in “Denetim” başlıklı l6’ncı maddesinde de “Katkı Payı’ nın tahsili, özel hesaba aktarılması ve bu hesaptan yapılacak ödemeler valilerce denetlenir.” denilmektedir.
Yapılan incelemede; Kültür Payı Özel hesabında toplanan kültür paylarının, tahsis amacı dışında kalan ve Kurumun kendi bütçesinden karşılanması gereken giderler; örneğin’Kadıköy merkez mahallesi termal caddesi bahar yolu projesi kapsamında yer alan tretuar ve yağmur suyu kanal inşaatı yapım işi’, ‘Yalova Termal ve Çınarcık yolun her iki tarafındaki kaldırım ve orta refüjde tretuar ve yeşil bant yapılarak Çınarlı yolun devamı için yeni çınar ağacı dikilmesi işi’, ‘Termal Çınarlı yaya yürüyüş yolu düzenlenmesi işi’ gibi projeler için toplam 1.550.943.27 TL’nin 2021 yılı öncesi itibariyle kullanıldığı ve Kültür Payı Özel Hesabında 10.637.361,53 TL tutarın kaldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında; taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı paylarının “Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Payına Dair Yönetmelik” gereğince tahsis amacı doğrultusunda kullanılacağı bildirilmiştir.
Belediyeler ve İller Bankasınca taşınmaz kültür varlıklarının korunması ve değerlendirmesi amacıyla hazırlanan projeler kapsamında kamulaştırma, projelendirme, plânlama ve uygulama konularında kullanılmak üzere gönderilen katkı paylarının, tahsis amacı dışında, Özel İdarenin kendi bütçe ödenekleriyle karşılanması gereken faaliyetler için kullanılmaması gerekmektedir.