BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Ait Katkı Paylarının Takibinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Emlak vergisiyle birlikte taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı tahsilatı yapan ve İl Özel İdaresine aktarmakla yükümlü bulunan belediyelerden katkı payı tahsilatlarının düzenli şekilde yapılamadığı görülmüştür.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun “Taşınmaz kültür varlıklarının onarımına yardım sağlanması ve katkı payı” başlıklı 12’nci maddesinde;
Belediyelerin ve il özel idarelerinin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8 inci ve 18 inci maddeleri uyarınca mükellef hakkında tahakkuk eden emlak vergisinin % 10’u nispetinde Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Katkı Payı tahakkuk ettirilir ve ilgili belediyesince emlak vergisi ile birlikte tahsil edilir.
Tahsil edilen miktar, il özel idaresi tarafından açılacak özel hesapta toplanır. Bu miktar; il özel idaresince ve belediyelerce kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla hazırlanan projeler kapsamında kamulaştırma, projelendirme, plânlama ve uygulama konularında kullanılmak üzere il özel idaresine ve il sınırları içindeki belediyelere vali tarafından aktarılır ve bu pay valinin denetiminde kullanılır. İl özel idarelerince yapılan projeler için kullanılan miktar özel hesabın % 30’unu geçemez.
Bu madde uyarınca tahakkuk eden katkı payları hakkında 1319 sayılı Kanunun üçüncü kısmı hükümleri uygulanır. Katkı paylarına ilişkin usul ve esaslar İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Bakanlık tarafından belirlenir.
Yukarıdaki hükümlere göre, taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahsil olunan miktarlar tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödenir. Tahsil ettikleri katkı payını yukarıda belirtilen süre içinde il özel idarelerine yatırmayan belediyelerden, bu katkı payları 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gecikme zammı tatbik edilerek tahsil edilir.
Belediye başkanları, belediyelerin tahsil ettikleri paylardan il özel idarelerine ödemeleri gereken taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı paylarının, zamanında ve tam olarak ödenmesini sağlamakla yükümlüdür. Ödenmeyen paylar, ilgili il özel idaresinin talebi üzerine ilgili belediyenin İller Bankasından aldığı genel bütçe vergi gelirleri payından kesilerek talep eden özel idareye gönderilir.
hükümleri yer almaktadır.
2863 sayılı Kanun’un yukarıdaki hükümleri gereği mükellefler adına tahakkuk ettirilen emlak vergisi ile birlikte belediye ve il özel idarelerinin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunmasında ve değerlendirilmesinde kullanılmak üzere % 10 nispetinde de taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı tahakkuk ettirilmesi ve ilgili belediyelerce emlak vergisi ile birlikte tahsil edilmesi gerekmektedir. Katkı payı tahsilatlarının, tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödenmesi zorunludur. Tahsil edilen payların il özel idareleri adına açılacak özel hesaplarda toplanması, katkı payı tahsilatlarını süresi içinde aktarmayan belediyelerden, payların 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gecikme zammı tatbik edilerek tahsil edilmesi gerekmektedir.
Taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı tahsilatlarına ilişkin incelemede, tahsil ettikleri katkı paylarını İl Özel İdaresine aktarmakla yükümlü bulunan belediyeler tarafından aktarılması gereken payların eksiksiz ve düzenli şekilde aktarılmadığı görülmüştür.
2024 yılında tahakkuk eden taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı kapsamında borcu olan belediyeler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 6: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Katkı Payı Borcu Olan Belediyeler Tablosu
| Sır a No |
Belediye | 2024 Yılı Katkı Payı Alacağı TL | 2024 Yılsonu İtibarıyla Katkı Payı Alacağı TL |
| Erzincan Belediyesi | 2.810.079,60 | 2.810.079,60 | |
| Otlukbeli Belediyesi | 4.600,49 | 4.600,49 | |
| Kemah Belediyesi | 24.756,61 | 24.756,61 | |
| İliç Belediyesi | 67.878,48 | 67.878,48 | |
| Tercan Belediyesi | 4.359,64 | 4.359,64 | |
| Refahiye Belediyesi | 45.055,51 | 45.055,51 | |
| Üzümlü Belediyesi | 33.309,22 | 33.309,22 | |
| Kemaliye Belediyesi | 48.799,08 | ||
| Çayırlı Belediyesi | 20.307,61 | 20.307,61 | |
| Mercan Belediyesi | 31.070,95 | 31.070,95 | |
| Çağlayan Belediyesi | 28.034,91 | 28.034,91 | |
| Mollaköy Belediyesi | 21.830,20 | 21.830,20 | |
| Altınbaşak Belediyesi | 13.074,01 | 13.074,01 | |
| Kargın Belediyesi | 0,00 | 0,00 | |
| Toplam | Toplam | 3.153.156,31 | 3.104.357,23 |
Yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere Erzincan İl Özel İdaresinin büyük kısmı Erzincan Belediyesinden olmak üzere 15 belediyeden 3.104.357,23 TL tutarında taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı alacağı bulunmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve değerlendirmeler çerçevesinde, ilgili belediyelerin söz konusu payları zamanında göndermesinin takip edilerek katkı payı alacaklarının tahsilinin sağlanması gerekmektedir.