BULGU: Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına İlişkin Katkı Paylarının Takibinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
Belediyelerce taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahsil edilen tutarların İdare hesaplarına zamanında aktarılmadığı görülmüştür.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre belediyelerin ve il özel idarelerin görev alanlarında kalan kültür varlıklarının korunması ve değerlendirilmesi amacıyla kullanılmak üzere 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu uyarınca mükellefler adına tahakkuk eden emlak vergisinin %10’u nispetinde ayrıca taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı tahakkuk ettirilmektedir. Yine aynı Kanun uyarınca, belediyelerce taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı olarak tahakkuk ettirilen bu tutarlardan tahsil olunanların tahsil edildiği ayı takip eden ayın onuncu günü akşamına kadar il özel idarelerine bir bildirim ile beyan edilerek aynı süre içinde ödenmesi gerekmektedir.
Öte yandan, 6360 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinde, 2863 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi kapsamında il özel idarelerince kullanılan haklar ve yetkiler ile yürütülen görevlerin, il özel idaresi bulunmayan illerde YİKOB tarafından kullanılacağı ve yürütüleceği düzenlenmiştir. Bu nedenle yapılan düzenleme ile il özel idaresi bulunmayan illerde tahsil edilen tutarların yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına gönderilmesi hükme bağlanmıştır
Belirtilen düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, taşınmaz kültür varlıkları katkı paylarına ilişkin tüm hak ve yetkilerin YİKOB’lara verildiği görülmektedir. Dolayısıyla taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına ait katkı payının, genel bütçenin dışında özel bütçeli kamu tüzel kişisi olarak YİKOB tarafından takip ve tahsil edilmesi ve kendi bütçesine gelir kaydedilmesi ve ilçe belediyelerinin topladıkları taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı paylarını takip eden ayın 10’uncu gününe kadar yatırmaları gerekmektedir. Aksi takdirde yatırılmayan paylara ilişkin olarak 6183 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda gecikme zammının uygulanacağı, ilgili maddenin devamında ifade edilmektedir. Ayrıca Belediye Başkanları söz konusu payları zamanında ve tam olarak ödenmesini sağlamakla yükümlüdürler.
2024 yılında belediyelerin katkı payı olarak İdareye bildirdiği tahakkuk tutarı 286.265.901,28 TL olarak gerçekleşmiş ve 222.202.393,57 TL tahsil edilmişken, 2024 yılı sonu itibarıyla YİKOB’un belediyelerden katkı payı tutarı olarak alacak miktarı (yapılandırılan alacaklar dahil) toplam 307.859.491,90 TL tutarına ulaşmıştır. İdare tarafından alacakların ilgili belediyelerin genel bütçe gelirlerinden tahsili için İller Bankasından talepte bulunduğu ancak alınan tutarların alacakları karşılamakta yetersiz kaldığı görülmüştür.
Diğer taraftan İdarenin ilgili belediyelerce bildirilen katkı payı tutarlarının doğruluğunu teyit edecek herhangi bir kontrol mekanizması da bulunmamaktadır. İdare belediyelerin bildirmiş olduğu tutarları doğru kabul ederek alacaklarını takip etmektedir.
Kamu idaresi cevabında, borcu bulunan ilgili belediyeler ait borç tutarlarının İller Bankasına bildirildiği ve taşınmaz kültür varlıkları paylarının tahsil edilmesine yönelik işlemlerin devam ettiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, YİKOB’ların en önemli gelir kaynakları arasında olan kültür varlıklarının korunmasına katkı payının zamanında İdare hesaplarına aktarılmasının sağlanması açısından ilgili bedelin tahsil edildiği anda YİKOB hesaplarına geçmesi için düzenleme yapılmasının faydalı olacağı değerlendirilmektedir.