Taşınmaz Mal Yönetiminde Mevzuata Aykırı Hususların Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Taşınmaz Mal Yönetiminde Mevzuata Aykırı Hususların Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Belediye taşınmazlarının birden fazla birim tarafından yönetilmesi, envanteri, kayıt altına alınması, cins tashihleri, fiili kullanımları gibi alanlarda çeşitli sorunlar bulunduğu ve bunların bir kısmının önceki yıllardan beri süre geldiği halde düzeltici işlem yapılmadığı görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, kamu kaynakları; “Borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü değerler” şeklinde tanımlanmış; “Hesap Verme Sorumluluğu” kenar başlıklı 8’inci maddesinde, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları belirtilmiştir.

5018 sayılı Kanun’un 11’inci maddesinin birinci fıkrasında belediyelerde belediye başkanının üst yönetici olduğu belirtildikten sonra, ikinci fıkrasında üst yöneticilerin, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden mahallî idarelerde meclislerine karşı sorumlu oldukları vurgulanmış ve üçüncü fıkrasında ise üst yöneticilerin, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirecekleri hükmüne yer verilmiştir.

Kamu kaynağı niteliğindeki taşınmaz malların edinimi, satışı, tahsisi ve devri gibi konulara ait genel hükümler ise 5018 Sayılı Kanun’un üçüncü kısmında yer almaktadır. Burada yer alan düzenlemeler doğrultusunda hazırlanıp yürürlüğe konulmuş ikincil mevzuat bulunmaktadır. Bunların önde gelenlerinden ikisi, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik (RG: 02.10.2006/26307) ile Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik (10.10.2006/26315)’tir.

Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre kamu idareleri, tapuda kayıtlı olan ve olmayan taşınmazlarını mevzuatta belirtilen şekillerle kayıt altına almalı, bunlarla ilgili icmaller düzenlemeli, tapuda adına tescilli taşınmazlarını kontrol etmeli, cins tashihlerini fiili kullanımlarına uygun şekilde yapmalı ve bu süreçleri yerine getirecek personel görevlendirmeleri yapmalıdır.

Diğer yandan, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik’te, kamu idarelerinin mülkiyetlerindeki taşınmazların birbirlerine bedelsiz olarak tahsis ve devri ile Hazineye ait taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kamu idarelerine tahsis ve devir işlemlerine ait usul ve esaslara ilişkin ayrıntılı hukuksal düzenlemeler yer almaktadır.

Taşınmaz mal yönetimi mevzuatında düzenlenmiş iş ve işlem süreçlerinin Burdur Belediyesi tarafından uygulanma durumlarına ait yapılan incelemede aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Taşınmazların yönetimi konusunda Belediyede faaliyet gösteren birden fazla birim bulunduğu ve bu birimler içerisinde konu ile ilgili “Emlak ve İstimlak Müdürlüğü” gibi ayrıca bir servis oluşturulmadığı görülmüştür. Mali Hizmetler Müdürlüğü taşınmazların kiralaması, satışı gibi süreçleri yerine getirmekte iken; kamulaştırma işlemleri, artık taşınmazların satışı, satılan taşınmazların tapu devri, bedelsiz devir işlemleri, tahsislere ait işlemler, taşınmazlar üzerindeki yapıların sisteme işlenmesi, adres verilmesi ve kod (numara) verilmesine ait süreçler İmar ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Bu alandaki çok başlı yapı, koordinasyon sorununu gündeme getirmekte, taşınmazların yönetimini zorlaştırmaktadır.

Geçmiş yılların Sayıştay denetim raporlarında da yer aldığı üzere, taşınmazların kaydına ilişkin yönetmelik hükümlerine uygun hareket edilmemiş, bu yöndeki çalışmalar tamamlanmamış, cetveller, formlar oluşturulmamıştır.

Geçmiş yılların Sayıştay denetim raporlarında da yer aldığı üzere, taşınmazların tapu kayıtlarında görünen cinsi ile fiili kullanımı arasında farklılıklar bulunmakta olup, cins tashihi işlemleri tamamlanmamıştır.

Belediyeye ait taşınmazlara ilişkin fiili envanter çalışmaları tamamlanmamıştır. Bu durum Belediyeye ait taşınmazların sayı, cins ve fiili kullanımlarının İdare tarafından tam olarak bilinememesine sebep olmaktadır. Örneğin cinsi arsa olan taşınmazın üzerinde konut ya da okul bulunabilmektedir. Ancak konu ile ilgili Belediyenin bilgisi olmadığından kullanımı gerçekleştiren şahıs ya da kurumlara herhangi bir işlem yapılmamaktadır.

Tapu Müdürlüğünde Belediye adına tescilli olup belediye envanterinde görünmeyen ya da Belediye envanterinde yer alıp Tapu Müdürlüğünde görünmeyen taşınmazlar bulunmaktadır.

Kamu kurum ve kuruluşlarına geçmiş yıllarda bedelsiz devirler yapılmış ancak bunlar için tapuya şerh konulmamıştır. Mevcut durumda hangi tarihlerde, hangi taşınmazların bedelsiz devir yapıldığı tam olarak bilinmemektedir.

Görevlilerce geçmiş yıllarda yapılmış taşınmaz tahsislerinin olabileceği ancak bu konu ile ilgili sağlıklı bir bilgi bulunmadığı ifade edilmiştir.

Geçmiş yıllarda Belediye envanterine alınan taşınmazların bazılarının değer tespiti tam olarak yapılmamış, değeri belirlenenlerde ise muhasebeye kaydedilen rakamlar izleyen yıllarda yeniden değerlemeye tabi tutulmamıştır. Bu durum mali tablolarda yer alan rakamların gerçek durumu yansıtmamasına sebep olmaktadır.

Belediyeden taşınmaz kiralaması yapmış 213 kiracının 31.12.2024 tarihi itibariyle gecikme bedeli dahil toplam 10.075.564,19 TL borcu bulunmaktadır. Bunların 83’ü hakkında İdare tarafından hukuksal süreç başlatılmış olup, 130’u ile ilgili takibat başlatılmamıştır.

İdarenin cevabında, taşınmazların tek elden yönetilmesi hususunda Emlak ve İstimlak Müdürlüğü/Servisi kurulması konusunun değerlendirildiği; Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümlerine uygun olarak cetvellerin ve formların oluşturulması için saha çalışmalarına başlandığı; bu kapsamda tapuda kayıtlı olan taşınmazlar için Yönetmelik eki EK-2 formun tamamlandığı; Tapuda kayıtlı olmayan taşınmazlar için Yönetmelik eki EK-3 formun tespit ve kayıt işlemlerinin devam ettiği; Yönetmelik eki EK-4 forma kaydedilecek nitelikte taşınmaz bulunmadığı için düzenlenmediği; Yönetmelik eki EK- 5 form için tespit işlemlerinin tamamlanmış olup kayıt işlemlerinin devam ettiği; Yönetmelik eki EK-6 f-ormun hazırlanması için tespit ve kayıt işlemlerinin devam ettiği; Yönetmelik eki EK-7 İcmal Cetvelinin diğer formların tamamlanmasına müteakip hazırlanacağı; saha çalışmalarının tamamlanmasına müteakip cins tashihi işlemlerinin başlatılacağı; günümüz koşullarına uygun değer tespitleri yapılarak muhasebe kayıtlarının düzeltileceği; tahsis veya bedelsiz devir yoluyla diğer kamu idarelerinin kullanıma verilen taşınmazların tahsis veya devir amacında kullanılıp kullanılmadığının tespit edilerek amacı dışında kullananlar hakkında gerekli işlemlerin başlatılacağı; Belediyenin bilgisi dışında taşınmazlarda işgalci durumunda bulunanlarla ilgili hukuki süreçlerin başlatılacağı; kira borcunu ödemeyenler için ise sözleşme hükümlerine göre hukuki süreçlerin başlatılacağı ifade edilmekle birlikte bulguda belirtilen hususların yerine getirildiğine ilişkin açıklama ve kanıtlayıcı belgeye yer verilmemiştir.

Belediye taşınmazlarının yönetimine ilişkin tespit edilen yukarıdaki sorunların giderilmesi ve sorun alanlarının ortadan kaldırılabilmesi için;

Taşınmazların bütün yönleriyle tek bir elden yönetimine ilişkin Belediye organizasyon yapısı içerisinde Emlak ve İstimlak Müdürlüğü oluşturulması ve birimin çalışma usul ve esaslarının belirlenmesi;

Belediyeye ait taşınmazların tamamının tespit edilmesi, fiili kullanımlarına ilişkin envanter çalışması yapılması ve Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre kayıtlarının yapılması, cetvel ve formların düzenlenmesi, numaralandırma işlemlerinin tamamlanması;

Taşınmaz mallarla ilgili belirli periyotlarda envanter çalışması yapılması ve yerinde incelemelerle fiili durumlarının kontrol altında tutulması;

Taşınmazların fiili envanterinin çıkarılmasının devamında; envanter kayıtları ile tapu kayıtları karşılaştırılmak suretiyle cins tashihlerinin yapılması, günümüz koşullarına uygun değer tespitleri yapılarak muhasebe kayıtlarının düzeltilmesi, tahsis veya bedelsiz devir yoluyla diğer kamu idarelerinin kullanımına devredilen taşınmazların tahsis ya da devir amacı dışında kullanılanlarına ait gerekli işlemlerin başlatılması, İdarenin bilgisi dışında işgalci durumunda bulunanlarla ilgili hukuksal süreçlerin yerine getirilmesi;

Kira borcunu ödemeyenlerin tamamı hakkında hukuksal süreçlerin başlatılması, kiralama sözleşmelerinde yer alan, “bir yıl içinde iki defa kira bedelinin ödenmemesi halinde Belediye ayrıca yazılı ihtara gerek kalmaksızın sözleşmeyi feshetmekte tek taraflı olarak yetkilidir.” hükmünün hayata geçirilmesi;

Gerektiği değerlendirilmektedir.