|
ÖZET: Belediyelere ait taşınmazların yönetiminde ciddi eksiklikler tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinin taşınmaz kayıt ve dosyalama düzeninin etkin bir şekilde yürütülmediğini ortaya koymaktadır. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri doğrultusunda, taşınmazların kaydına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi gerekmektedir. Ancak, mevcut denetimlerde taşınmazların kayıt altına alınması, değer tespitleri ve güncellemeleri gibi işlemlerin eksik yapıldığı görülmüştür.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik, taşınmazların kaydının nasıl yapılacağını ve kontrol işlemlerinin nasıl yürütüleceğini detaylandırmaktadır. Yönetmelik, taşınmazların kayıt işlemlerinin belgeye dayanarak gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, yapılan denetimlerde bu süreçlerin yeterince uygulanmadığı ve taşınmazların fiili kullanım durumlarının kontrol edilmediği belirlenmiştir. Bu bağlamda, belediyenin taşınmaz envanterinin doğru bir şekilde güncellenmesi ve kayıt işlemlerinin eksiksiz yapılması önem arz etmektedir. Kamu idaresi, taşınmaz takip uygulamasına kayıt süreçlerini başlattığını belirtmiş olsa da, bu çalışmaların mevcut sorunları giderecek şekilde tamamlanması gerekmektedir. Taşınmaz yönetim sisteminin etkin bir şekilde işletilmesi için gerekli adımların atılması elzemdir. |
BULGU: Taşınmaz Mal Yönetiminin Sağlıklı Olmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyeye ait taşınmazların kayıt ve dosyalama düzenlerinin etkin bir şekilde yürütülmediği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Taşınır ve Taşınmaz İşlemleri” başlıklı 44’üncü maddesinde kamu idarelerinin taşınmazlarının kaydına ilişkin usul ve esasların çıkarılacak yönetmelik ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Buna istinaden 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik çıkarılmıştır.
Yönetmelik’in “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bu idarelere bağlı ve Kanun kapsamında olan kurum ve kuruluşların mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydına ve icmal cetvellerinin düzenlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.” Şeklinde ifade edilmiştir.
Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bu idarelere bağlı ve Kanun kapsamında olan kurum ve kuruluşların mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydına ve icmal cetvellerinin düzenlenmesine ilişkin usul ve esasları kapsayan Yönetmelik’in “Kayıt ve Kontrol İşlemleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “(1) Taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleri, kamu idarelerine ait taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınmasıdır. Kayıtların belgeye dayanması esastır. (2) Ek 1’deki Kayıt Planının “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazlar maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenler ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınır. … (3) Taşınmazların rayiç değeri; maliki kamu idaresince, başka bir kamu idaresinin yönetiminde veya kullanımında olanlar ise bu idarelerce tespit edilir. (4) Taşınmazların kayıtlara alınan değeri, 3/5/2005 tarihli ve 2005/8844 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre güncellenir. (5) Kayıt işlemleri; taşınmaz giriş ve çıkış kayıtlarının tutulması ve ilgili cetvellere kaydedilmesi süreçlerini kapsar. …” denilmektedir.
Yönetmeliğin “Kayıt Şekli” başlıklı 7’nci maddesinde:
“(1) Kamu idareleri;
Tapu kütüğünde adlarına tescilli olan ve Ek 1’deki Kayıt Planının “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazların kaydını Ek 2’deki ‘Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar Formu’nda,
Tapu kütüğünde kayıtlı olmayan ve Ek 1’deki Kayıt Planının “Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazların kaydını Ek 3’teki ‘Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar Formu’nda,
Ek 1’deki Kayıt Planının “Orta Malları” başlığı altında yer alan taşınmazların kaydını Ek 4’teki ‘Orta Malları Formu’nda,
ç) Ek 1’deki Kayıt Planının “Genel Hizmet Alanları” başlığı altında yer alan taşınmazların kaydını Ek 5’teki ‘Genel Hizmet Alanları Formu’nda,
Tapu kütüğünde üçüncü kişiler adına tescilli veya diğer kamu idarelerinin yönetiminde olmakla birlikte irtifak hakkı tesisi, tahsis, kiralama, kullanma izni verilmesi gibi yollarla kullanım hakkı kendilerine verilen taşınmazların kaydını Ek 6’daki “Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsis Formu’nda” yer alan bilgileri içerecek şekilde bilgisayarda veya deftere yazarak kaydını tutarlar.
Kamu idarelerinin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince hazırlanan bu formlar taşınmaz icmal cetvelleri hazırlanmak üzere mali hizmetler birimine gönderilir. Mali hizmetler birimince bu formlar konsolide edilerek bu Yönetmeliğin ekinde (Ek 7) bulunan örneğe uygun şekilde taşınmaz icmal cetvelleri oluşturulur.
İcmal cetvellerinde, kayıt planında belirtilen unsurların her biri için bir satır ayrılır ve bu taşınmazlara ilişkin adet ve yüzölçüm toplamları belirtilir.” hükümleri yer almaktadır.
Yönetmelik’in “Taşınmazların Numaralandırılması” başlıklı 8’inci maddesinde; “Kamu idarelerince kaydedilen her taşınmaz için daha önce belirlenmiş taşınmaz numarası var ise bu taşınmaz numarası, yoksa kamu idarelerinin belirleyeceği taşınmaz numarası verilir.” Hükmüne yer verilmiş olup, “Cins Tashihlerinin Yapılması” başlıklı 10’uncu maddesinde ise; “(1) Kamu idarelerince; mülkiyetlerinde, yönetimlerinde veya kullanımlarında bulunan taşınmazların mevcut kullanım şekli ile tapu kaydının birbirine uygun olmaması durumunda, taşınmazlar mevcut kullanım şekli ile kayıtlara alınır. Kamu idareleri taşınmazların cins tashihinin yapılması için gerekli işlemleri yaparlar. (2) Tahsis edilen ve üzerinde irtifak hakkı tesis edilen taşınmazlar açısından bu yükümlülük kullanan idarenin veya gerçek veya tüzel kişilerin durumu tespit eden yazısı üzerine taşınmaz maliki idareye aittir. Ancak cins tashihine ilişkin gerekli belgeler ile buna ilişkin malî yükümlülükler kullanıcılar tarafından karşılanır.” Denilmiştir. Taşınmazların dosyalama işleminin nasıl yapılacağına dair bilgiler de Yönetmelik’in 9’uncu maddesinde açıklanmıştır.
Yukarıda yer alan hükümler birlikte değerlendirildiğinde; Belediyeye ait taşınmazların sağlıklı bir şekilde yönetilebilmesi için öncelikle Belediye adına tapuda kayıtlı olan taşınmazların tam olarak bilinmesi, bunların kayıt altına alınarak gerekli dosyalama/sicil işlemlerinin yapılması ve fiili kullanım durumlarının kontrol edilmesi gerekmektedir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde; taşınmazların kayıt altına alınması, değer tespitleri ve bunların güncellenmesi, numaralandırma işlemleri, dosyalama düzeni ve cins tashihi gibi işlemlerin tam olarak yapılmadığı görülmüştür. Bu durum, taşınmaz yönetim sisteminin sağlıklı bir şekilde işletilememesine sebep olmaktadır. Bu alandaki sorunların giderilmesi adına, Belediye envanterinde bulunan tüm taşınmazlar için Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, taşınmazların taşınmaz takip uygulamasına kayıt süreçlerinin takip edilmeye başlandığı ifade edilmiş olup, bulguya iştirak edilmiştir. Bu yönde başlayan çalışmaların bulgu içeriğinde ifade edilen tüm sorunları giderecek şekilde sonuçlandırılması gerektiği düşünülmektedir.