|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde taşınmaz satış işlemlerinin muhasebe kayıtlarının hatalı yapıldığını ortaya koymuştur. İncelemeler sonucunda, belediyenin devir yoluyla sattığı taşınmazların maddi duran varlık hesap grubunda yer almadığı ve satış işlemlerinin yanlış kaydedildiği tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, maddi duran varlıkların kaydedilmesi ve satış işlemlerinin nasıl yapılması gerektiğini açıkça belirtmektedir.
Özellikle, taşınmazların satışında amortisman ayrılmış varlıkların net değerinin hesaplanması ve kayıtlı değerle satış bedeli arasındaki farkların doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Belediyenin Merkez Mahalle’deki 38.311,91 m² yüzölçümlü tarla vasıflı taşınmazının TOKİ’ye devri sırasında, satış bedelinin yanlış bir şekilde “Kurumlardan alınan bağış ve yardımlar” olarak kaydedildiği belirlenmiştir. Bu durum, belediyenin mali tablolarının gerçek durumu yansıtmadığına ve güvenilir bilgi sunmadığına işaret etmektedir. Kamu idaresi, taşınmaz satış işlemlerinin muhasebe kayıtlarının belirtilen mevzuat hükümlerine uygun şekilde yapılacağına dair bir taahhütte bulunmuştur. Ancak, mevcut kayıtların düzeltilmesi ve doğru bilgi sunulması için gerekli adımların atılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Taşınmaz Satış İşlemlerinin Muhasebe Kayıtlarının Hatalı Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye tarafından devir yoluyla satışı yapılan taşınmazın maddi duran varlık hesap grubunda kayıtlı olmadığı, satış işlemlerinin de hatalı kaydedildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “25 Maddi duran varlıklar” hesap grubuna ilişkin işlemleri düzenleyen 187’nci maddesinde; maddi duran varlıklar hakkında, Taşınır Mal Yönetmeliği ve Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in ilgili hükümlerinin uygulanacağı belirtilerek, ikinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde;
“Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte mevcut olup hesaplarda yer almayan maddi duran varlıklardan envanter ve değerlemesi yapılanlar tahakkuk birimince bildirildikçe, muhasebe birimlerince ilgili maddi duran varlık hesabı ve net değer hesabına kaydedilmek suretiyle hesaplara alınır. Henüz kayıtlara alınmamış olan maddi duran varlıklardan herhangi bir nedenle elden çıkarılanlar, öncelikle elden çıkarma değerleriyle, ilgili maddi duran varlık hesabı ve net değer hesabına kaydedilmek suretiyle hesaplara alınır.”
hükmüne yer verilmiştir.
Aynı maddenin “Maddi duran varlıkların satılması” başlıklı (d) bendine göre, amortisman ayrılmış olan varlıkların net değeri, kayıtlı değerden ayrılmış amortismanlar düşüldükten sonra kalan tutardır. Devir ve trampa satış hükmündedir. Maddi duran varlıkların satış işlemleri sırasında; amortismana tabi olanlarda net değeri, diğerlerinde kayıtlı değeri ile satış bedeli arasında fark olması durumunda, öncelikle oluşan olumlu veya olumsuz, ilgili varlık hesabı ve gelir veya gider hesaplarına kaydedilerek satış işlemi muhasebeleştirilir.
Söz konusu Yönetmelik’in 250 Arazi ve Arsalar Hesabına ilişkin 189’uncu; 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabına ilişkin 191’inci ve 252 Binalar Hesabına ilişkin 193’üncü maddelerinde; satılan taşınmazların kayıtlı değerleri üzerinden kayıtlardan çıkarılacağı ve kayıtlı bedel ile satış bedeli arasındaki olumlu/olumsuz farkların 600/630 no.lu hesaplara, satış bedellerinin ise 100 Kasa veya 102 Bankalar Hesabına ve ilgili bütçe hesaplarına kaydedileceği belirtilmiştir.
Belediyenin hesaplarının incelenmesi neticesinde, mülkiyeti Belediyeye ait olan Merkez Mahalle’de 38.311,91 m2 yüzölçümlü tarla vasıflı taşınmaz Toplu Konut İdaresi Başkanlığının (TOKİ) yapacak olduğu 250 Bin Sosyal Konut Uygulama Projesi için 760.000,00 TL bedel karşılığında 15.11.2024 tarihinde TOKİ adına devir işlemleri gerçekleştirilmiştir. Ancak, TOKİ’ye devri yapılan 134 ada 22 parsel tarlanın satış bedelinin “Kurumlardan alınan bağış ve yardımlar” olarak kaydedildiği tespit edilmiştir. Taşınmazlar için 102 Banka Hesabına borç kaydı yapılmış, satışı yapılan arsa 600 ve 800 Gelirler Hesabına kaydedilmiştir. Oysa anılan Yönetmelik hükümlerine göre, envanteri tamamlanmamış olan taşınmazların ilgili maddi duran varlık hesabı ile net değer hesabına kaydedilmek suretiyle satış işlemlerinin yapılması gerekirdi.
Bu husus Belediyenin 2024 yılı bilançosunda maddi duran varlıklar ile net değer hesaplarının gerçek durumu yansıtmamasına neden olmuştur.
Kamu İdaresinin cevabında, taşınmaz satış işlemlerine ait muhasebe kayıtlarının bulguda belirtilen şekilde yapılmasına dikkat edileceği ifade edilmiştir.
Mali tablolar bu haliyle, Belediyenin taşınmaz satışları hakkında güvenilir bilgi vermemektedir. Mali tabloların doğru bilgi sunmasını teminen taşınmaz satış kayıtlarının yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri doğrultusunda yapılması gerekmektedir.