|
ÖZET: İhalelerde mevzuata ve idari şartnameye aykırı uygulamaların tespit edildiği 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporu, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin taşınmaz satışlarını ele almaktadır. İhalelerde, peşin ödenmesi gereken bedeller için ileri tarihli banka çeki alındığı ve taşınmazların, ihale bedeli ödenmeden müşteri adına tescil edildiği gözlemlenmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, ihalelerde açıklık ve rekabetin sağlanması gerektiğini vurgulamakta ve şartnamelerin tüm ayrıntılarıyla hazırlanmasını zorunlu kılmaktadır.
İdarenin taşınmaz satışlarına ilişkin şartnamelerinde, ihale bedelinin peşin olarak ödenmesi gerektiği açıkça belirtilmiştir. Ancak yapılan incelemelerde, toplam 31.700.000 TL’lik bedelin yalnızca 10.824.820,85 TL’sinin peşin ödendiği, kalan tutar için ise taksitli banka çeki alındığı tespit edilmiştir. Bu durum, ihale şartlarına aykırı bir uygulama olup, ihalede açıklık ve rekabet ilkesinin ihlaline yol açmaktadır. Sonuç olarak, İdarenin taşınmaz satışlarıyla ilgili ihalelerin düzenlenmesi ve yürütülmesi aşamalarında mevzuata uyulması gerekmektedir. Kamu İdaresi, bu tür ihale süreçlerinde dikkat edilmesi gereken hususlara riayet edeceğini belirtmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde gerekli işlemlerin yapılması, kamu kaynaklarının etkin ve hukuka uygun bir şekilde yönetilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Taşınmaz Satışlarında Mevzuata ve İdari Şartnameye Aykırı Uygulamalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarenin mülkiyetinde bulunan çeşitli taşınmazların satışına ilişkin ihalelerin sonucunda peşin ödenmesi gereken bedeller için ileri tarihli banka çeki alındığı ve ihale bedeli ödenmeden taşınmazların müşteri adına tescil edildiği görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “İlkeler” başlıklı 2’nci maddesinde; yapılacak ihalelerde açıklık ve rekabetin sağlanmasının esas olduğu belirtilmektedir. Kanun’un “Şartnameler” başlıklı 7’nci maddesinde ise, ihale konusu işlerin her türlü özelliğini gösteren şartnamelerin idarece hazırlanması gerektiği ve şartnamelerde işin niteliğine göre özel ve genel şartların yanında ödeme yeri ve şartlarının da gösterilmesinin zorunlu olduğu ifade edilmektedir.
Kanun’un 57’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; satışlara ilişkin ihalelerde müşterinin 15 gün içinde ihale bedelini ve müşteriye ait bulunan vergi, resim ve harçları yatırması, diğer giderleri ödemesi gerektiği, bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde ihalenin bozulacağı ve geçici teminatın gelir kaydedileceği düzenlemeleri yer almaktadır. 58’inci maddede ise, bedeli ve diğer masrafları ödenmek şartıyla şartnamede yazılı süre içinde taşınmaz malların müşteri adına tescil edilmesinin zorunlu olduğu hüküm altına alınmaktadır.
Görüleceği üzere ihalelerde açıklık ve rekabetin sağlanması için ihale konusu işlerin bütün ayrıntılarının şartnamelerde açıkça gösterilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte şartnamelerde ihaleye ilişkin belirlenen özel ve genel koşulların da Kanun’a ve ilgili mevzuata aykırı olmaması gerekmektedir.
İdarenin taşınmaz ihalelerine ilişkin şartnamelerin 1’inci maddesinde taşınmazların açık artırma usulü ile satılacağı ve ihalenin muhammen bedelinin peşin olarak ödeneceği belirtilmekte ve 2’nci maddesinde aynen; “İhale mükellefi ihale tutarını peşin olarak (sözleşme imzalanmasına müteakip 10 gün içinde) belediyemiz cari hesabına ödemekle mükelleftir. Bu süre zarfı içerisinde ödeme gerçekleşmediği takdirde ihale fesh edilecek ve teminatlar irat kaydedilecektir.” denmek suretiyle kanun hükümleri doğrultusunda düzenleme yapılmıştır.
Ancak satışlar incelendiğinde; ihale bedelinin bir kısmının peşin olarak ödendiği kalan bedeller için ileri tarihli ve taksitli olacak şekilde banka çeki alındığı uygulamalar olduğu görülmüştür. Ayrıca bedeli tam olarak ödenmeden bu taşınmazlar ihaleyi kazanan müşteri adına tapuda tescil edilmiştir.
Bu durumun; İdarenin taşınmaz satışına ilişkin 6 adet ihalesi olan; Camikebir Mahallesi 551 ada 8 parselde bulunan arsa,551 ada 11 parselde bulunan ahşap ev, Camikebir Mahallesi 550 ada 20 parselde bulunan ahşap ev, Camikebir Mahallesi 636 ada 56 parselde bulunan bağ, Camikebir Mahallesi 604 ada 155 parselde bulunan arsa, Camicedit Mahallesi 810 ada 39,40,41 ve 42 parsellerde bulunan arsaların satışında gerçekleştiği anlaşılmıştır.
Söz konusu 6 adet ihale sonucunda müşterilerin peşin olarak İdare’ye ödemesi gereken toplam bedel 31.700.000,00 TL’dir. Buna karşın, bu bedellerin 10.824.820,85 TL’si peşin olarak ödenmiştir. Kalan bedellerden 14.000.000,00 TL için 7 taksit, 4.300.000,00 TL için 5 taksit ve 2.575.251,25 TL için 2 taksit olacak şekilde müşterilerden banka çeki alınmıştır.
İdari şartnamede; ihale bedelinin sözleşme imzalanmasından itibaren 10 gün içinde ödenmesi gerektiği, ihale bedelinin tamamının ödenmemesi durumunda ihalenin iptal olacağı ve taşınmazın ancak ihale bedelinin ödenmesi durumunda tapuda tescil edileceği şüpheye yer vermeyecek şekilde düzenlenmektedir. Dolayısıyla bu düzenlemelere aykırı olarak satış gerçekleştirilmesi mümkün değildir.
Yapılan uygulama ile ihaleyi kazanan müşteriye şartnamede yer alamayan yani diğer isteklilerce bilinmeyen bir ödeme kolaylığı sağlanmıştır. Bu durumda, ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması ilkesi ihlal edilmiştir.
Kanun’un 86’ıncı maddesinde ihale komisyonu ve diğer ilgililerin ceza sorumluluğu düzenlenmektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde ise, her türlü kamu kaynağının elde edilmesinde ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden sorumlu olduğu belirtilmektedir.
Kamu İdaresi cevabında; taşınmaz satışlarına ilişkin ihalelerde bu hususlara dikkat edileceği ifade edilmektedir.
Sonuç olarak, İdarenin, söz konusu ihalelerin hazırlanması, yürütülmesi ve sonuçlandırılmasında görevli olanlar ya da diğer ilgililer hakkında mevzuat çerçevesinde gerekli işlemleri yapması ve taşınmaz satışına ilişkin ihalelerde burada belirtilen hususlara uyması gerekmektedir.